Þjóðernishyggja er ríkjandi hugmyndafræði í okkar samfélagi og forsenda flestallrar umræðu (frekar en ein hugmynd af mörgum). Af því leyti er eðlilegt að bregðast við henni og afbyggja hana. Spurningin er hins vegar til hvers maður vill gera það.

Kannski þjóðerniskennd geti verið jákvæð á einhvern svipaðan hátt og samkennd með eigin fjölskyldu. Vissulega getur hún skilað sér í ýmsum góðum hlutum, varðveisla menningarverðmæta er t.d. einn þeirra. En er hún eina leiðin? Þetta með að færa valdið nær fólkinu er væntanlega tengt því sem ég nefndi í lið 2) hér að ofan, að fólk telji hagsmunum sínum betur borgið ef þeir sem með valdið fara þekkja aðstæður þess og finna til samkenndar með því. En það er spurning hvort þjóðerni er endilega heppilegasti grundvöllurinn fyrir slíkt. Mér finnst það ekkert blasa við.

Reynsla Færeyinga og Grænlendinga af því að vera stjórnað af erlendum aðilum virðist hafa gert þá frekar hlynnta fullveldi; Grænlendinga upp til hópa en Færeyinga a.m.k.að hálfu leyti. Sömu reynslu höfðu margar nýlenduþjóðir í Afríku og Asíu sem fannst þær verða eitthvað frjálsari við að verða fullvalda.

Þar með er ekki sagt að fullveldi reynist alltaf vera sá draumur sem fólk hélt, en frelsi er ekki heldur draumur. Það er ekki alltaf gott að vera frjáls.

Mér finnst það dálítil þversögn að stjórnvöldum undanfarinna ára hefur einmitt verið sérstaklega umhugað um frelsi okkar, a.m.k. í orði. Allt átti að vera svo frjálst á Íslandi en niðurstaðan varð samt skuldafjötrar sem þjóðin fær að bera í sameiningu.

Þjóðerniskennd er að þínu mati annað hvort slæm eða meinlaus. Ég held að hún geti að sumu leyti verið jákvætt afl og hafi stundum verið það á Íslandi á 19. öld og lengi á 20. öld. Svo hættir hún kannski að vera það þegar hún fer fyrst og fremst að merkja hlýðni við ráðamenn.

Hjá íslensku sjálfstæðisbaráttumönnunum snerist þjóðerniskenndin um vald (eins og margar grunnhugmyndir reynast oft gera). Þeir vildu taka það frá fjarlægum ráðamönnum og færa það nær fólkinu. Kannski er það sami hlutur og fólk er að reyna að gera á Íslandi núna.

Hvað Ísland varðar veit ég ekki, mér sýnist ýmislegt benda til þess að við ráðum illa við fullveldið. Á undanförnum árum hefur staðan verið einhvern veginn svona: taglhnýtingar Bandaríkjanna í utanríkismálum, auðlindir ýmist settar í hendur fárra (fiskkvóti) eða seldar erlendum stórfyrirtækjum fyrir slikk (orkan), við snobbum öllu fyrir því sem við fréttum að þyki fínt í útlöndum, gróðahyggja allsráðandi, allt valdakerfið (stjórnvöld, stjórnsýsla, stjórnir stórfyrirtækja) gegnsýrt af valdaklíkum sem tengdar eru þvers og kruss. Ég fæ ekki séð að svona “fullveldi” geri mig eða þig eitthvað frjálsari en ef landinu væri stjórnað af einhverjum erlendum aðilum.

Það sem ég er kannski að reyna að segja er að mér þykir reynslan hafa sýnt okkur að þeim sem stjórna virðist ekkert meira umhugað um frelsi okkar en hverjum öðrum þótt svo vilji til að þeir séu af sama þjóðerni og við. M.ö.o. er ég ekkert sannfæra um að það að Ísland sé fullvalda ríki geri þegna þess eitthvað frjálsari en þeir væru ef Ísland væri hluti af einhverju öðru ríki. Og það þýðir ekki að ég ætli þeim sem á sínum tíma börðust fyrir þessu fullveldi einhverjar illar hvatir.

1. Nei, enda sagði ég það heldur ekki. Við erum ekki frjáls ef við lútum valdaklíkum - hvaðan sem þær koma.

2. Sjá svar 1.

3. Nei, hver hélt því fram að það væri betra?

Ég get líka spurt retórískra spurninga:

Er það kjánaskapur og minnimáttarkennd sem veldur því að smáþjóðir sækjast eftir fullveldi eða einhver önnur ástæða?

Hvers vegna vilja t.d. Grænlendingar sjálfstæði?

Var það hégómi íslenskrar valdastéttar að sækjast eftir fullveldi 1918? Af hverju þá nánast öll þjóðin sammála?