Fullveldi
Fullveldi er einn hluti af frelsi. Í sumum löndum, s. s. Færeyjum og Grænlandi, þá er spurningin um fullveldi ekkert grín heldur spurning um tilveru fámennrar þjóðar. Á Íslandi erum við kannski orðinn vanari frelsinu, en kannski hættum við nú að taka því sem gefnu.
December 1st, 2008 at 21:09
Erum við frjálsari ef þeir sem eru í valdaklíkunni sem stjórnar okkur eru fæddir í sama landi og við og skyldir okkur í sjöunda lið? Að hvaða leyti erum við þá frjálsari? Er endilega betra að skilgreina sig sem Íslending en Evrópubúa, eða bara jarðarbúa?
December 1st, 2008 at 21:54
Hér er mikið af retórískum spurningum. Reyni að svara þeim í röð:
1. Nei, enda sagði ég það heldur ekki. Við erum ekki frjáls ef við lútum valdaklíkum - hvaðan sem þær koma.
2. Sjá svar 1.
3. Nei, hver hélt því fram að það væri betra?
Ég get líka spurt retórískra spurninga:
Er það kjánaskapur og minnimáttarkennd sem veldur því að smáþjóðir sækjast eftir fullveldi eða einhver önnur ástæða?
Hvers vegna vilja t.d. Grænlendingar sjálfstæði?
Var það hégómi íslenskrar valdastéttar að sækjast eftir fullveldi 1918? Af hverju þá nánast öll þjóðin sammála?
December 1st, 2008 at 23:05
Kannski? Fullveðja einstaklingur er fjárráða. Orkan er yfirveðsett. Sjávarútvegurinn sömuleiðis. Síldin beinlínis dauð. Jú, kannski.
December 1st, 2008 at 23:14
Mér dettur tvennt í hug sem meginástæður þess að smáþjóðir sækist eftir fullveldi: 1) Einhvers konar þjóðerniskennd. Sjálfsagt eru til nokkuð meinlausar útgáfur af þjóðerniskennd en hún tekur líka oft á sig slæmar myndir. Á heildina tel ég mikilvægi þjóðernis ofmetið. Ég vil þó ekki ásaka fólk um kjánaskap, minnimáttarkennd eða hégóma þótt það viðhaldi þeim gildum sem því hafa verið innrætt. 2) Fólkið trúir því að líf þess verði betra, að það muni hafa meira frelsi, sjálfræði, að hagsmuna þess verði betur gætt, ef þjóð þess er fullvalda. Sjálfsagt er svo allur gangur á því hvort það reynist rétt.
Hvað Ísland varðar veit ég ekki, mér sýnist ýmislegt benda til þess að við ráðum illa við fullveldið. Á undanförnum árum hefur staðan verið einhvern veginn svona: taglhnýtingar Bandaríkjanna í utanríkismálum, auðlindir ýmist settar í hendur fárra (fiskkvóti) eða seldar erlendum stórfyrirtækjum fyrir slikk (orkan), við snobbum öllu fyrir því sem við fréttum að þyki fínt í útlöndum, gróðahyggja allsráðandi, allt valdakerfið (stjórnvöld, stjórnsýsla, stjórnir stórfyrirtækja) gegnsýrt af valdaklíkum sem tengdar eru þvers og kruss. Ég fæ ekki séð að svona “fullveldi” geri mig eða þig eitthvað frjálsari en ef landinu væri stjórnað af einhverjum erlendum aðilum.
Það sem ég er kannski að reyna að segja er að mér þykir reynslan hafa sýnt okkur að þeim sem stjórna virðist ekkert meira umhugað um frelsi okkar en hverjum öðrum þótt svo vilji til að þeir séu af sama þjóðerni og við. M.ö.o. er ég ekkert sannfæra um að það að Ísland sé fullvalda ríki geri þegna þess eitthvað frjálsari en þeir væru ef Ísland væri hluti af einhverju öðru ríki. Og það þýðir ekki að ég ætli þeim sem á sínum tíma börðust fyrir þessu fullveldi einhverjar illar hvatir.
December 1st, 2008 at 23:54
Ja, er ekki vandamálið frekar að við þorum ekki að vera fullvalda frekar en að fullveldið sjálft sé vandamálið. Um leið og við verðum frjáls þá finnum við okkur einhvern til að stjórna fyrir okkur (Bandaríkin, kvótakónga, erlend orkufyrirtæki).
Reynsla Færeyinga og Grænlendinga af því að vera stjórnað af erlendum aðilum virðist hafa gert þá frekar hlynnta fullveldi; Grænlendinga upp til hópa en Færeyinga a.m.k.að hálfu leyti. Sömu reynslu höfðu margar nýlenduþjóðir í Afríku og Asíu sem fannst þær verða eitthvað frjálsari við að verða fullvalda.
Þar með er ekki sagt að fullveldi reynist alltaf vera sá draumur sem fólk hélt, en frelsi er ekki heldur draumur. Það er ekki alltaf gott að vera frjáls.
Mér finnst það dálítil þversögn að stjórnvöldum undanfarinna ára hefur einmitt verið sérstaklega umhugað um frelsi okkar, a.m.k. í orði. Allt átti að vera svo frjálst á Íslandi en niðurstaðan varð samt skuldafjötrar sem þjóðin fær að bera í sameiningu.
Þjóðerniskennd er að þínu mati annað hvort slæm eða meinlaus. Ég held að hún geti að sumu leyti verið jákvætt afl og hafi stundum verið það á Íslandi á 19. öld og lengi á 20. öld. Svo hættir hún kannski að vera það þegar hún fer fyrst og fremst að merkja hlýðni við ráðamenn.
Hjá íslensku sjálfstæðisbaráttumönnunum snerist þjóðerniskenndin um vald (eins og margar grunnhugmyndir reynast oft gera). Þeir vildu taka það frá fjarlægum ráðamönnum og færa það nær fólkinu. Kannski er það sami hlutur og fólk er að reyna að gera á Íslandi núna.
December 2nd, 2008 at 0:18
Stjórnvöldum undanfarinna ára hefur ekkert verið sérstaklega umhugað um frelsi okkar, fyrirvarinn “a.m.k. í orði” segir allt. Það hefur allt snúist um markaðsfrelsi, sem er auðvitað bara ein af mörgum birtingarmyndum frelsis og sem, eins og fólk víða um heim hefur fengið að reyna, á það til að bitna á annars konar frelsi og sem skilar sér oft í frelsi fárra á kostnað annarra. En það veistu væntanlega vel.
Kannski þjóðerniskennd geti verið jákvæð á einhvern svipaðan hátt og samkennd með eigin fjölskyldu. Vissulega getur hún skilað sér í ýmsum góðum hlutum, varðveisla menningarverðmæta er t.d. einn þeirra. En er hún eina leiðin? Þetta með að færa valdið nær fólkinu er væntanlega tengt því sem ég nefndi í lið 2) hér að ofan, að fólk telji hagsmunum sínum betur borgið ef þeir sem með valdið fara þekkja aðstæður þess og finna til samkenndar með því. En það er spurning hvort þjóðerni er endilega heppilegasti grundvöllurinn fyrir slíkt. Mér finnst það ekkert blasa við.
December 2nd, 2008 at 10:46
Ég held að hið sama gildi um þjóðerniskennd og t.d. stéttarvitund að hvorttveggja getur verið jákvætt og uppbyggilegt afl. En það fer alltaf eftir samhenginu. Svona hugmyndir eru hvorki góðar né slæmar í sjálfu sér að mínu mati - þær má virkja með góðum eða slæmum hætti.
Þjóðernishyggja er ríkjandi hugmyndafræði í okkar samfélagi og forsenda flestallrar umræðu (frekar en ein hugmynd af mörgum). Af því leyti er eðlilegt að bregðast við henni og afbyggja hana. Spurningin er hins vegar til hvers maður vill gera það.
December 2nd, 2008 at 12:51
Í ljósi þess að við höldum upp á 17. júní sem þjóðhátíðardag og fögnum þá sjálfstæði þjóðarinnar, þá finnst mér fullveldisdagurinn 1. des alltaf hálf-hjákátlegur hátíðardagur. Svona svolítið eins og að halda upp á litlu-jólin.
December 2nd, 2008 at 17:29
Er eitthvað haldið upp á 1. des. Fór alveg framhjá mér, ég reyndar skrópaði í skólann þar sem ég sá ekki tilgang í að mæta í tíma um frárennsliskerfi 103 rétt fyrir próf.
Hvað varðar lýðræði og virkni borgara að þá hefur það sýnt sig að því nær sem borgurum finnst valdið vera því líklegri eru þeir til að sýna borgaralega virkni, þ.e. þáttaka í samtökum, flokkum, æskulýðsstarfi. Fólki finnst það vera áhrifameira og líklegra til að kjósa. Sem má nokkuð auðveldlega sjá á samanburði hlutafallslegra kosninga t.d. Ísland við stóru löndin í Evrópu og svo kannski samanburður milli stóru landanna í Evrópu og kosningum til Evrópuþingsins.