slóðin á vefútsendinguna frá Svals og Vals-ræðunni er http://spirou.illuminati.is/

Hvað allir athugi.!

Þessi umræða hefur skilað sér inn á íslensku Wikipediuna, þar sem rætt er um hvort rétt sé að vísa til fyrri ríkisstjórna með viðurnefnum sínum eða kenna bara við forsætisráðherrann. Dæmi um þetta er Ráðuneyti Stefáns Jóhanns Stefánssonar. Stjórnin var við völd frá því snemma árs 1947 og framundir árslok 1949.

Það eru almennt viðtekin sannindi að þessi stjórn hafi verið kölluð Stefanía. Sjálfur hef ég vafalítið samið spurningar fyrir spurningakeppnir þar sem Stefaníu-viðurnefnið kemur við sögu. En er málið svo augljóst?

Ég beitti timarit.is-prófinu á nafnið „Stefanía“ og bjóst sannast sagna við að fá upp ívið fleiri færslur á valdatíma stjórnarinnar en árin í kring. Svo var ekki. Nær allar færslurnar tengdust konum sem báru Stefaníu-nafnið, einkum Stefaníu Guðmundsdóttur leikkonu. Miðjuárið 1948 kemur orðið varla fyrir í póitíska samhenginu. En hægt er að finna dæmi frá 1947 og 1949.

Ingi R. Helgason skrifar reiðilegan pistil í blað róttækra stúdenta og talar um ríkisstjórnina „Stefaníu Afturhaldsdóttur“. Þjóðviljinn og Þjóðvörn víkja að stjórninni sem Stefaníu í 2-3 skipti á árinu 1949, þar sem síðarnefnda blaðið segir að almenningur kalli stjórnina þessu nafni.

Morgunblaðið, Alþýðublaðið og Tíminn tala aldrei um ríkisstjórnina sem Stefaníu. Orðið kemur tvisvar fyrir í Vísi. Í annað skiptið í aðsendri lausavísu og hins vegar í leiðara árið 1949 þar sem orðið er í gæsalöppum og höfundur sér ástæðu til að útskýra við hvað sé átt. Og það voru nú öll ósköpin. Hið víðkunna viðurnefni birtist nær aldrei á prenti, nema þá helst í örfáum greinum eftir hatrömmustu andstæðinga stjórnarinnar.

Og þó… það var reyndar eitt blað til viðbótar þar sem Stefaníu-nafnið var notað. Grínblaðið Spegillinn vísaði í allnokkur skipti til ríkisstjórnarinnar sem Stefaníu. Þar gæti hundurinn verið grafinn.

Nú þarf varfærinn sagnfræðingur að reka varnagla. Það kann vel að vera að allur almenningur hafi talað um stjórn Stefáns Jóhanns sem Stefanínu, þótt flokksblöð stjórnarflokkanna hafi ekki viljað nota svo óformlegt gælunafn. Það að orðið sé helst notað sem skammarheiti í þau fáu skipti sem það ratar á prent, þarf heldur ekki að útiloka að það hafi líka verið notað í jákvæðari merkingu. Á hitt ber hins vegar að líta að Spegillinn var á löngum tímum betri mælikvarði á almennar pólitískar umræður í íslensku samfélagi en hefðbundnu dagblöðin.

Hafi almenningur talað um ríkisstjórnina 1947-49 sem Stefaníu, er í það minnsta ljóst að það var ekki runnið undan rifjum stjórnarinnar sjálfrar. Viðurnefnið hefur staðið og fallið með vinsældum Spegilsins. Þótti þetta nógu hnyttið og meðfærilegt gælunafn? Ég leyfi mér að efast um útbreiðsluna.

En hver er lærdómurinn fyrir pólitíkusa samtímans? Jú, það hvaða viðurnefni ríkisstjórnir fá í sögubókum framtíðarinnar þarf alls ekki að hanga saman við það hvað þær voru kallaðar í lifanda lífi. Fæstar ríkisstjórnir heita neitt ef út í það er farið. Og hins vegar – þá er ólíklegt að pr-mennirnir í stjórnarflokkunum eða kjaftaskúmarnir í stjórnarandstöðunni muni fá að velja nafnið. Best er að bíða bara rólegur og sjá hvað Spaugstofunni dettur í hug. Hún vinnur alltaf á endanum.

Stefán: „Og þið hafið hugsað ykkur að láta stúkuna snúa svona?“

Fulltrúar íþróttafélags: „Já, hún yrði hérna meðfram þessari hlið á vellinum.“

Stefán: „Og þegar sólin er lágt á lofti á sumarkvöldum á Íslandi, hvar er hún þá gagnvart áhorfendum í stúkunni.“

Fulltrúar íþróttafélags: „Hérna! Beint í augun… ahh, þú meinar…“

Stefán: „Já. Það verða milljón krónur, takk.“

Það hefði verið mjög gott ef þetta spjall hefði átt sér stað áður en Vodafonevöllurinn var byggður. (Já, ég kalla þetta Vodafonevöllinn, menn sem selja nafnið á vellinum sínum eiga ekki annað skilið en hann sé kallaður kjánanöfnum.) Mögulega hefði ég getað mætt með derhúfu, en er of tískumeðvitaður til þess. Kannski brýt ég samt odd af oflæti mínu fyrir bikarleikinn í lok mánaðarins.

Þetta var skrítinn leikur. Framarar áttu fyrri hálfleikinn með húð og hári. Valsmenn voru úti á þekju, grófir og pirraðir. Viktor Bjarki og Haukur Baldvins voru komnir á bekkinn frá því í síðasta leik og sú breyting kim ágætlega út. Aulagangur hjá einum Valsvarnarmanninum varð til þess að Steven Lennon komst inn fyrir og lagði upp færi fyrir Hólmbert Aron sem skoraði ágætismark. Fórum sáttir inn í hléið, en þó nagaði það mann aðeins að hafa ekki náð að skora nema eitt mark.

Tvö gjörólík lið komu inn á völlinn í seinni hálfleik. Valsmenn voru miklu öflugari frá byrjun og skoruðu á fyrstu mínútunum með því að taka aukaspyrnu hratt meðan varnarmenn Fram sváfu á verðinum. Frömurum tókst ekki að ná aftur valdi á miðjunni og reyndu kýlingar fram sem litlu skiluðu. Kristinn Ingi komst þó í eitt afbragðsfæri, en líkt og í Fylkisleiknum virðist hann ragur við að skjóta á markið heldur reynir að hlaupa með boltann í netið. Hann vantar talsvert í að ná formi síðasta árs.

Valur hefði með réttu átt að skora annað mark. Fengu frábært tækifæri til þess þegar boltinn fór í höndina á Lowing en sá rauðklæddi þrumaði í stöngina. Nokkrum mínútum síðar sýndist mér boltinn fara í hönd Valsara í hinum vítateignum en ekkert dæmt.

Eins og það hefði nú verið gaman að vinna á símafyrirtækisvellinum, voru þessi úrslit sanngjörn. 5 stig eftir þrjá leiki er ekki slæmt og fyrsta tapið lætur sem betur fer bíða eftir sér. Maður leiksins? Tjah, Ögmundur í markinu fær nafnbótina að þessu sinni, þrátt fyrir óvenjuslakar markspyrnur í kvöld.

Þegar ég var í MR fyrir hundrað árum síðan lenti Málfundafélagið Framtíðin í fjárkröggum. Til að bæta úr því hafði Kristján Guy Burgess (aðstoðarmaður utanríkisráðherra og tengdasonur VG) frumkvæði að því að skipuleggja „mælsku-maraþon“. Það virkaði eins og þegar krakkarnir í sundfélögunum synda boðsund í heilan sólarhring og vinir og ættingjar gefa tíkall á kílómetra, nema þarna vorum við nokkur sem tengdumst málfundafélaginu sem skiptum á okkur að þruma í pontu í marga, marga klukkutíma. Maraþonið fór fram í Hinu húsinu, sem þá var í Þórscafé-húsinu.

Í raun vorum við alltof mörg. Hver um sig þurfti varla að tala nema nema í klukkutíma í allt, nema Daníel Freyr Jónsson forseti Framtíðarinnar – hann tók stærstan hluta næturvaktarinnar. Meðan á þessu stóð kviknaði sú hugmynd í kollinum á mér að gaman væri að reyna hversu langa ræðu ég gæti flutt. En í tuttugu ár gafst ekki átylla til að hrinda henni í framkvæmd.

En hversu langt er nógu langt? Hverjar eru lengstu íslensku ræðurnar? Þar er í stutt í hvers kyns skilgreiningarvanda.

Eflaust má finna dæmi um maraþonupplestra. Hvað ætli heildarlestur á Passíusálmunum taki langan tíma? Er það ræða?

Lokaræður saksóknara og verjenda í dómsmálum eru líka ógnarlangar. Gott ef lokaræðan í Guðmundar- og Geirfinnsmálinu var ekki 17 klukkutímar, en slíkar ræður eru fluttar í litlum bútum yfir nokkurra daga tímabil.

Líklega hugsa flestir um Alþingismenn í þessu sambandi. Jóhanna Sigurðardóttir talaði í 10 klst. og 8 mínútur um húsnæðiskerfið í ræðu á þingi árið 1998. Ætli það sé ekki besta viðmiðunin. Jóhanna tók sér þó hins vegar bæði hádegis- og kvöldverðarhlé, sem sumir myndu telja hálfgert svindl inni í miðri ræðu. Sama gildir um aðrar langar þingræður, þær voru fluttar með hléum og stundum fóru menn heim og lögðu sig á milli.

Í metræðu Jóhönnu, var lengsti samfelldi kaflinn rétt rúmlega 5 klst. og 30 mínútur án þess að tekið væri hlé á milli eða hlaupið á klósettið eins og Valdimar Leó Friðriksson gerði í frægri málþófsræðu. Fimm og hálfur tími í samfelldri ræðu er því klárlega eitthvað til að miða við líka.

En hvernig eru alþjóðlegu reglurnar? Heimsmetabók Guinness er með mjög nákvæma staðla um svona ræður. Samkvæmt þeim er ræðumanni heimilt að matast meðan á máli hans stendur, en þó þannig að það trufli ekki ryþmann í ræðunni. Einnig er ræðumanni heimilt að hvílast í 5 mínútur á hverri klukkustund – sem er nú dágóð hvíld.

Ég er að velta því fyrir mér að reyna að ná meira en 5 og hálfum tíma af órofinni ræðu, en skipta að því loknu yfir í Guinness-reglurnar. Hversu lengi ég endist á eftir að koma í ljós. Ég hef ekki hugmynd um hvað gerist fyrst: hvort röddin bregðist, ég örmagnist af þreytu, fái hausverk af öllu blaðrinu eða skrokkurinn mótmæli því að standa svona lengi upp í endann. A.m.k. er ljóst að efniviðurinn er nægur. Það er hægt að tala endalaust um Sval og Val.

Afstaða mín til bikarkeppninnar er líka svipuð og hjá fólki sem „safnar löndum“ og merkir í huganum inn á kort öll lönd heimsins sem það hefur komið til. Ég var svona með sveitarfélög á Íslandi (og er eiginlega ennþá) og í bikarkeppninni finnst mér það ótvíræður kostur ef Framararnir geta bætt „nýju“ liði í safnið. (Þó með þeim fyrirvara að það er hálfgert frat að mæta liði frá hinum enda landsins á útivelli og missa af öllu saman.

Út frá þessum forsendum fylgist ég spenntur með fyrstu bikarumferðunum og bý svo til óskalista yfir lið sem myndi vilja sjá Fram mæta í næstu umferð. Hann er eitthvað á þessa leið:

i) Magni (heima). Sigur Magna frá Grenivík á KA eru óvæntustu úrslit ársins. Magni er líka félag sem hefur haldið sínu striki og tekið þátt á Íslandsmóti frá því að ég man eftir mér og aldrei tekið þátt í einhverjum sambræðingsliðum. Reyndar hef ég ekki hugmynd um hversu „grenvískt“ lið Magni er í raun og veru. Það getur allt eins verið að þetta sé í raun Akureyrarklúbbur sem fái að nota nafnið og kennitöluna í dag. En Fram : Magni á Laugardalsvelli væri toppurinn.

ii) Þróttur Vogum (úti). Ég held að ég hafi verið farinn að nálgast tvítugt þegar ég fór fyrst í þorpið Voga á Vatnsleysuströnd – Mekka ídýfugerðar á Íslandi. Samt hafði maður keyrt þarna framhjá milljón sinnum. Segi ekki að Vogar hafi staðið undir væntingum sem unaðreitur í auðninni. Varð samt glaður þegar ég frétti að staðurinn stæði undir fótboltaliði. Þangað væri gaman að fara í næstu umferð.

iii) Álftanes (úti). Ég hef aldrei séð fótboltaleik á Álftanesi og líklega best að drífa sig áður en staðurinn breytist endanlega í Garðabæjarúthverfi. Svo þekki ég allnokkra Álftnesinga sem ég gæti heimsótt í leiðinni. Það er ekki eins og neitt annað reki mann alla leiðina þangað úteftir. Er ekki örugglega þríbreiður vegur um hraunið?

iv) Ármann (heima). Reyndar er þetta ekki „alvöru“ Ármannslið, heldur strákar úr utandeildinni sem fengu nafnið lánað til að geta skráð sig í bikarkeppnina. En það breytir því ekki að Ármann er félag sem Frömurum hefur aldrei auðnast á mæta í KSÍ-móti, bara í Reykjavíkurmótinu. Það er þeim mun meiri synd í ljósi þess að knattspyrnudeild Ármanns var á sínum tíma stofnuð af Frömurum sem fóru í tímabundna fýlu út Fram. Steinn Guðmundsson var þjálfari á gullaldarárum Ármanns í fótboltanum og nokkrir öflugir Framarar stigu fyrstu spor sín í yngstu flokkum Ármanns, s.s. Friðrik Friðriksson markvörður.

v) Sindri, Höttur eða Tindastóll (heima). Eftir því sem ég kemst næst hefur Fram ekki mætt þessum liðum í bikarkeppn KSÍ. Ég verð þá leiðréttur í athugasemdakerfinu ef ég er að bulla. Alltaf gaman að ná að haka við nýjan mótherja, en ekkert af þessu eru þó viðureignir sem kveikja sértaklega í manni.

vi) KV (heima). Frændur mínir í KV falla klárlega undir skilgreininguna: „lið sem Framarar hafa ekki spilað við í Íslandsmóti eða bikarkeppni“. Samt hneigist ég til að setja lið þeirra í annan flokk en félögin sem nefnd eru hér að ofan. Þetta er hálfgerður dótturklúbbur KR og stigsmunur en ekki eðlismunur á þeim og vinaklúbbum sem heita fábjánanöfnum á borð við Stál-úlfur og Vatnaliljurnar eða hvað þetta nú heitir allt saman.

vii) Valur (heima). Það er alltaf gaman.

Einn tískufrasinn í síðustu kosningabaráttu var krafan um að „einfalda skattkerfið“. Sjálfstæðisflokkurinn veifaði þessu baráttumáli mjög – enda eðlilegt þar sem hann er hægriflokkur. Framsóknarflokkurinn talaði á sömu nótum, þótt reyndar vefðist ekki fyrir honum að slá á sama tíma fram hugmyndum sem gengju í þveröfuga átt, s.s. að skilja á milli barnafata og fullorðinsfata í skattlagningu – sem er skólabókardæmi um hvernig auka má flækjustig í skattkerfinu. (Hm, misvísandi kosningaloforð hjá Framsókn… hver hefði trúað því?)

Björt framtíð stökk á vagninn. Svo sem skiljanlega, hvernig gat flokkur sem hafði þá helstu pólitísku hugmyndafræði að vilja „minna vesen“ gert annað? Og Píratarnir voru á sama máli. Nákvæmlega hvers vegna er ekki alveg ljóst. Líklega samt vegna þess að í hugum sumra eru hugtökin „flókið“ og „leynilegt“ nánast samheiti og Píratarnir eru jú á móti leyndarmálum.

VG tók ekki þátt í þessum kór og kratarnir eiginlega ekki heldur – enda áttu þeir tvo síðustu fjármálaráðherra. Nýja formanninum leið samt ekki vel með það. Samfylkingin vill jú viðhalda þeirri sjálfsmynd að hún sé nútímalegur jafnaðarmannaflokkur og hvað er nútímalegra en einföld og straumlínulöguð kerfi? – Um litlu framboðin þarf fátt að segja. Þau kinkuðu þó flest gáfulega kolli þegar talið barst að ægilega flókna skattkerfinu.

Greinin í Vef-Þjóðviljanum útskýrir hins vegar mætavel um hvað málið snýst þegar kemur að virðisaukaskatti. Einfalda skattkerfið neglir niður fasta álagningarprósentu og lætur hana gilda á línuna. Sama prósenta er tekin af Hummer-jeppanum frá bílaumboðinu eða Hummus-bakkanum í kjörbúðinni. Allri tilfinningasemi er vikið til hliðar. Við skattleggjum bækur jafnt og topplyklasett í stað þess að hlusta á eitthvað væl í rithöfundum og bókaútgefendum um að mikilvægt sé að ýta undir lestur. Hasarinn í þinglok, þar sem allt fór á hliðina vegna þess að smygla átti í gegn breytingu sem hefði hækkað vörugjöld á getnaðarvarnir hefði orðið óþörf: smokkar eða sokkar – allt í sama skattþrep.

Það er fullkomlega rökrétt að Vef-Þjóðviljinn kalli eftir svona skattkerfi. Þetta er hægrisinnað vefrit. Þeim til hróss reynir höfundur ekki einu sinni að reikna sig að lægri skatttekjum fyrir ríkissjóð. Fjármálaráðherra fær nákvæmlega það sama í sinn hlut. Munurinn liggur bara í dreifingu byrðanna. Þeir sem kaupa sér bíl borga minna. Þeir sem kaupa sér í matinn (eða bækur og smokka ef út í það er farið) borga meira. Það er í sjálfu sér ekkert rangt við það. Það er bara önnur pólitísk sýn sem liggur þar að baki.

Ég skil Vef-Þjóðviljann fullkomlega þegar hann heimtar einfaldara skattkerfi. Hann aðhyllist pólitík sem er á móti því að beita skattkerfinu til að ýta undir félagslegan jöfnuð. Skringilegra finnst mér þegar fólk sem telur sig félagshyggjusinnað er til í að taka undir svona hugmyndir – af því að hitt sé svo mikið vesen eða ekki nógu kúl.

Fyrri hálfleikur var ekki burðugur. Sterkur vindstrengur frá norðri sem Framararnir höfðu í bakið. Í eitt skiptið reyndi leikmaður Fram að senda knöttinn aftur fyrir eigið mark með hárri og fastri spyrnu, en boltinn fauk í fallegum boga og hélst inni á vellinum. Annað var eftir þessu. Bæði lið reyndu að nota langar sendingar sem virkuðu ekki rasskat fyrr en aðeins fór að lægja rétt fyrir hlé.

Stundum tóku Framarar boltann niður og tókst þá að sækja af einhverju viti. Náðu meira að segja einu alvöru færi og 2-3 hálffærum. Fylkismenn höfðu hins vegar þá taktík eina að bíða eftir að einhver Framarinn gerði mistök og vona að boltinn myndi þá hrökkva til Tryggva Guðmundssonar sem gæti þá gert einhverjar kúnstir.

Seinni hálfleikurinn byrjaði á sömu nótum. Framararnir voru alltaf líklegri. Fylkir átti raunar ekki skot á rammann fyrstu 70 mínúturnar. Kristinn Ingi kom inná fyrir Hauk litla (Haukur, Almarr og Lennon mynda fáránlega lágvaxna framlínu) og nánast strax jókst sóknarþunginn. Kristinn og Lennon spændu sig í gegnum Fylkisvörnina, 1:0.

Um leið og Fylkismenn tóku miðjuna sáu allir í stúkunni að Framarar ætluðu að pakka í vörn og eftir örfáar sekúndur fékk Fylkir fyrsta góða færið, þar sem Ögmundur varði meistaralega. Næstu fimmtán mínúturnar sóttu Árbæingar og Framvörnin sem hafði virst pollróleg allan tímann fór á taugum. Markið hlaut að koma og það gerðist á 85. mínútu, 1:1.

Við jöfnunarmarkið byrjuðu Framarar á ný og líklega hefði Kristinn Ingi átt að klára leikinn á lokamínútunni en ákvað að skjóta ekki sjálfur heldur reyna að senda á Lennon sem var líklega rangstæður. Allir frekar súrir í leikslok, en niðurstaðan svo sem ekki óréttlát.

Hewson er í betra formi en fyrri tímabil. Lennon átti nokkra góða smáspretti. Almarr barðist vel og telst líklega maður leiksins. Vonandi verða þó ekki margir svona slappir leikir í sumar.

Stjórnunarfræðin eru morandi af dæmum sem þessum. Í nútímafyrirtækjum má treysta því að á nokkurra ára fresti séu umhverfismálin eða jafnréttismálin felld undir gæðastjórann – og haft til marks um mikilvægi þessara mála, enda séu þau klárlega gæðamál. Nokkrum árum síðar eru umhverfis- eða jafnréttismálin svo skilin frá og sett undir sérstakan stjórnanda og það aftur haft til marks um hversu mikilvæg þau séu talin vera. Inn og út um gluggann og alltaf sömu leið…

Skemmtilegt dæmi á þessum nótum má finna í Samráðsvettvangsskýrslunni sem nokkuð hefur verið rætt um síðustu daga. Sem vænta mátti staðnæmdust flestir við þá hluta skýrslunnar sem fjalla um hvers kyns sameiningar (sveitarfélög, framhaldsskólar, sýslumannsembætti). Það er í sjálfu sér ekki nema mannlegt. Áhugaverðara er þó að sjá hvar skýrsluhöfundar telja sig finna bestu leiðina til að spara í ríkisrekstrinum: í innkaupastefnunni.

„Nýtt innkaupaferli“ og „heildstæð innkaupastefna“ eru hugtök sem hljóma vel og afskaplega nútímalega. Hver getur verið á móti heildstæðri innkaupastefnu eða viljað ríghalda í gömlu innkaupaferlin? Ekki nokkur maður!

En hvað merkja frasarnir? Jú, nú er ekki lengur í tísku að láta barnið liggja á bakinu heldur á að snúa því á magann. Í tuttugu ár hefur kennisetningin verið sú að leggja niður eða draga úr umsvifum innkaupastofnana á vegum hins opinbera. Lyfjaverslun ríkisins er gott dæmi um þetta, en ýmis fleiri mætti telja til úr rekstri ríkis og sveitarfélaga. Talað var hæðnislega um vitleysuna sem fælist í því að láta skriffinna kaupa miðlægt inn fyrir stofnanir með ólíkar þarfir og sem þeir þekktu ekkert til í. Miðlæg innkaup voru sögð ýta undir spillingu, draga úr samkeppni og koma að lokum bæði skattgreiðendum og neytendum almennt illa. Í tuttugu ár var kenningin sú að best væri að gera stjórnendur opinberra fyrirtækja sem sjálfstæðasta og gefa þeim sem mest frelsi til að  reka stofnanir sínar innan fjárheimilda og þar með að sinna sjálfir innkaupum um sem flest.

Nú er ég ekki að segja að ég sé ósammála niðurstöðu skýrslunnar. Þvert á móti! Gamli kampavínssósíalistinn er alltaf svag fyrir öflugum innkaupastofnunum ríkisins… En það er samt kátlegt að sjá enn eina kúvendinguna rökstudda sem það nýjasta og snjallasta í bransanum og það jafnvel af sömu mönnum og töluðu af sama krafti fyrir hinni pólitíkinni.

Það er samt aldrei það sama að horfa á leik í sjónvarpinu eða mæta á völlinn. Og ekki skánar samanburðurinn þegar sjónvarpsútsendingin tefst um 20 mínútur vegna tæknivandamála. Það er alltaf eitthvað frat við að horfa á fótboltaleik sem er ekki í þráðbeinni útsendingu. Bara vitneskjan um að einhver annars staðar í heiminum viti úrslitin eða að hægt sé að slá þeim upp á textavarpinu ræna mann hluta af upplifuninni.

Reynar er hábölvað að hafa ekki komist til Ólafsvíkur og náð að upplifa fyrsta leik þeirra í efstu deild. Ég er sökker fyrir nýjum liðum í efstu deild, einkum landsbyggðarliðum. Að Ólafsvík eigi lið í efstu deild karla í fótbolta er bráðskemmtilegt. Hver ætli séu annars stærstu sveitarfélögin sem ekki hafa leikið það eftir? Sauðárkrókur og Mosfellsbær?

Við Framarar gátum varla mætt Ólsurum (eða Ólafsvíkur-Víkingum eins og Gaupi kallar þá) á erfiðari tíma. Allur bærinn mættur og leikmenn ákveðnir í að selja sig dýrt. Yrði ekki hissa þótt Víkingsliðið ynni svona fjóra heimaleiki í sumar og tæki inn 3-4 jafntefli í viðbót. Það dugar ekki til að halda sér í deildinni, en þetta verður samt alls enginn skandall.

Ég var ánægður með Framara í leiknum. Ekki það að boltinn hafi verið mikið fyrir augað, en þeir höndluðu ágætlega erfiðar aðstæður og vörnin virðist ætla að halda vel. Nýi Skotinn, Halsman, leit vel út og Ólafur Örn var traustur í miðverðinum. Þegar Viktor Bjarki kemur inn í liðið í stað Jóns Gunnars verður miðjan enn traustari.

Daði Guðmundsson fékk að spila fimm síðustu mínúturnar, sem telur þó sem meistaraflokksleikur og þokar honum enn ofar á listanum yfir leikjahæstu Framara frá upphafi. Það skyldi þó aldrei fara svo að Daði næði þeim titli að endingu?

Maður leiksins: Tja, eigum við ekki bara að segja Bjarni Hólm fyrir ágæta frammistöðu í vörninni og glæsilega afgreiðslu í sigurmarkinu?

Skömmu eftir að ég var sestur niður, var hurðinni hrundið upp. Inn stigu fjórir útlendingar sem augljóslega voru að villast. Einn í hópnum gekk til okkar og rétti fram miða með heimilisfangi og símanúmeri Hjálpræðishersins. Við reyndum að útskýra fyrir þeim að Herkastalinn væri við hliðina, en í ljós kom að þau höfðu þegar komið að lokuðum dyrum þar. Ég rölti með þeim að dyrunum hjá Hernum og þar blasti við skilti: Lokað í vetur, opnum sumarið 2013. Reyndi að hringja í símanúmerið og enginn svaraði.

Meðan á þessu stóð kom einn í hópnum og spurði mig á herfilega bjagaðri ensku hvort ég vissi um vinnu? Hann beygði sig og sveigði eins og til að leggja áherslu á að hann gæti gengið í hvers kyns verkamannavinnu. Ungur maður dró fram velkt, tölvuprentað blað og rétti mér. Hjartað sökk við lesturinn og ég sá strax að þetta gæti orðið langur eftirmiðdagur.

Á miðanum stóð efnislega: Við erum frá Rúmeníu og erum heimilislaus og atvinnulaus. Við erum komin hingað til að fá vinnu, komast í húsnæði og skapa okkur framtíð, því í heimalandi okkar höfum við ekkert. – Þessi boðskapur var meitlaður í þrjár stuttar línur og væntanlega skrifaður með aðstoð einhvers annars, því þótt málfarið væri einfalt var textinn málfræðilega réttur og eðlilegur.

Þau voru fjögur. Ungur maður sem gat talað hrafl í ensku og lét í það minnsta eins og hann skildi hana vel. Eldri maður, sem sá ungi kynnti síðar sem föður sinn. Sá reyndi talsvert að tjá sig en ég skildi lítið. Með þeim voru gömul kona og maður, sem ég giskaði á að væru afinn og amman. Þau skildu ekkert af því sem fram fór og voru sýnilega örþreytt. Farangurinn báru þau í poka sem var tveggja manna tak og þremur lasburða bakpokum. Gamla konan bar stærsta pinkilinn og það virtist hin sjálfsagða skipan mála. Hún var eins og staðalmyndin af gamalli sveitakonu frá Balkanskaganum.

Við buðum þeim að fá sér sæti. Þau þáðu, enda þreytt og skítkalt. Skömmu síðar hafði málglaði pabbinn sig í að biðja um te, sem við redduðum. Og svo fór ég að hringja…

Rauði krossinn var fyrsti kostur. Starfsmaðurinn í útlendingamálunum var reyndar veikur heima, en vinnufélagar hans lofuðu að kanna hvaða leiðir væru færar í stöðunni og hringja aftur. Á meðan höfðum við samband við Hjálpræðisherinn og fengum staðfest að Herkastalinn sé í dag einungis rekinn sem farfuglaheimili á sumrin og að Hjálpræðisherinn hefði engin úrræði. Okkur var bent á að í kaffistofu Samhjálpar gæti fólkið fengið að borða, en hún væri reyndar við það að loka í dag.

Rauði krossinn hringdi aftur og staðfesti það sem mig grunaði svo sem, að Rúmenía væri á Evrópska efnahagssvæðinu og Rúmenar gætu því farið hér um frjálsir ferða sinna og reynt að finna sér vinnu, en hér væru þeir algjörlega á sína eigin ábyrgð. Ef til vill mætti þó reyna að tala við Alþjóðahúsið, bætti RKÍ-starfsmaðurinn við.

Starfsmaður Alþjóðahússins tók í sama streng, en benti mér þó á hina og þessa aðila sem reynandi væri að tala við. Þar var einkum um að ræða borgarstarfsmenn tengda Mannréttindaskrifstofu og úr félagsmálageira borgarinnar. – Milli símtala kom ungi maðurinn til mín og spurði mig vongóður hvort það væri ekki auðvelt að fá vinnu á Íslandi? Ég muldraði eitthvað flóttalega og sagðist þurfa að hringja meira.

Í Ráðhúsinu fékk ég sömu upplýsingar: Samhjálparkaffistofan væri opin að deginum til, þar gæti fólk fengið að borða – og líka á öðrum stöðum. Enginn sylti í hel á Íslandi, sem betur fer. Varðandi gistingu hefði borgin engin ráð. Ef barn hefði verið í hópnum hefði málið horft öðru vísi við, en þetta væru fullorðnir útlendingar sem yrðu að bera ábyrgð á sér sjálfir. Gistiskýlin fyrir útigangsfólkið væru kannski möguleiki, þó líklega yrði þeim vísað þaðan úr því að þau væru útlendingar – í það minnsta hefðu Reykvíkingar forgang að plássunum. Konan frá borginni spurði mig hvort þau ættu ekki einhverja peninga? Ég sagðist ekki vita það með vissu, en væri ekki bjartsýnn. Vonandi lumuðu þau á einhverjum aurum.

Enginn skyldi ætla að konan frá Mannréttindaskrifstofu borgarinnar hafi ekki haft samúð. Allir sem ég hafði rætt við í þessu símamaraþoni voru miður sín yfir sögunni, sem þau gerðu sér grein fyrir að gæti aldrei endað vel. Ég var orðinn svo niðurdreginn að konan aumkaði sig yfir mig og bauðst til að taka á móti okkur í anddyri Ráðhússins.

Við örkuðum af stað. Á leiðinni hélt ungi maðurinn áfram að spyrja mig með nokkrum áhyggjusvip hvort það væri ekki auðvelt að fá vinnu á Íslandi og komast í húsnæði? Ég varðist fregna en reyndi að spyrja út í hvort þau hefðu einhver tengsl á Íslandi, einhvern tengilið eða hver hefði sagt þeim að koma hingað? Hann sagði að þau þekktu ekkert til og væru nýkomin. Ég spurði hvort þau hefðu komið með ferjunni? Hann játaði því, en mig grunaði að hann skildi ekki spurninguna.

Í Ráðhúsinu var tekið á móti okkur. Borgarstarfsmaðurinn sýndi kort og byrjaði að benda á ódýr gistiheimili, en pabbinn dró fram þrjár útlenskar smámyntir og útskýrði að þetta væri allt þeirra fé. (Löng þögn.) Við starfsmaðurinn skiptumst á nokkrum orðum um hversu vonlaus staðan væri. Henni leið greinilega ömurlega, en benti svo sem réttilega á að fólk yrði að bera einhverja ábyrgð á sjálfu sér. Það væri ekki hægt að ana allslaus milli landa og vona það besta. Ég samsinnti, en benti á að ekki gætum við látið þau sofa úti í frostinu…

Ég stakk upp á að við prófuðum kaþólsku kirkjuna. „Þið eruð kaþólsk er það ekki?“ – spurði ég unga manninn. Hann kinkaði kolli, en hefði líklega sagst vera djöfladýrkandi ef það hefði hjálpað. Seinna sló ég því upp hvernig trúarbragðaskiptingin er í landinu. 85% Rúmena eru í Rétttrúnaðarkirkjunni, aðeins 5% eru kaþólikkar.

„Kirkjurnar, þær eru vanar að hjálpa fólki“ – sagði ungi maðurinn nokkrum sinnum og reyndi að vera bjartsýnn á leiðinni að Landakotskirkju. Seinna komst ég að því að fyrsti áfangastaður þeirra í Reykjavík hafði verið Hallgrímskirkja, þar sem þau höfðu fengið miðann með heimilisfangi Hjálpræðishersins.

„En er ekki skrifstofa fyrir innflytjendur sem vilja fá vinnu? Sem hjálpar þeim að fá vinnu og að komast í húsnæði fram að því?“ – spurði ungi maðurinn. Ég svaraði að það væri nú ekki alveg svo einfalt, fyrsta forgangsmál væri að koma þeim í einhverja gistingu fyrir nóttina. Á morgun væri svo 1. maí og allt lokað. Við þær fregnir varð pilturinn á svipinn eins og ég hefði kýlt hann í magann.

„En kirkjurnar, þær hjálpa fólki“, þuldi hann áfram til að róa sig. „Og þar fáum við kannski að borða. Við höfum ekki borðað í allan dag.“ – Ég stoppaði og bölvaði mér fyrir hugsunarleysið. Auðvitað voru þau að drepast úr hungri til viðbótar við að vera örmagna og áttavillt. Við beygðum inn Aðalstrætið og fórum í kjörbúðina þar. Keyptum brauð, ost, skyrdrykki og einhverja ávexti í fáránlega óskipulögðum innkaupaleiðangri þar sem ég benti á hluti nánast af handahófi og þau kinkuðu vandræðalega kolli við hverri uppástungu.

Leiðin upp á Landakotshæðina var löng, einkum fyrir gamla fólkið. Einhver athöfn, var nýbúin og síðustu kirkjugestirnir á leiðinni út. Ég hafði upp á organistanum og hann hljóp út um allt í leit að prestinum, sem gekk að lokum í flasið á mér og unga manninum. Eldra fólkið sat örmagna á kirkjubekkjunum á meðan.

Presturinn var þarna við annan mann. Hann var dálitla stund að skilja erindið. Ég talaði við hann til skiptis á íslensku og ensku. Öðrum þræði til að ungi maðurinn gæti fylgst með en einnig vegna þess að presturinn virtist ekki flugfær í íslenskunni.

Eftir því sem samtalið varð lengra, gerðist presturinn sorgmæddari á svipinn. Hann varð daprari og daprari, en gjóaði sífellt oftar augunum á klukkuna – var greinilega tímabundinn. Ég setti upp hvolpaaugun og grátbað nánast hvort það væri ekki einhver smuga, eitthvað afdrep, einhver sem hægt væri að tala við? Eða ef allt um þryti hvort það væri ekki einhver staður þar sem þau gætu hvílt sig og borðað matinn sinn? En presturinn varð bara raunamæddari og áhyggjufyllri.

Meðan á þessu samtali stóð sá ég vonina deyja í augum rúmenska piltsins. Við gengum til fólksins hans inn í kirkjunni og um leið og pabbinn sá svipinn á okkur greip hann um andlitið. Gamla fólkið var of dasað til að skilja hvað klukkan sló.

Ég rétti unga manninum kortið og áttaði mig um leið á að ég hafði aldrei kynnt mig og aldrei spurt hann að nafni. Hafði mig ekki í að gera það úr þessu. Inn á kortið teiknaði ég kaffistofu Samhjálpar með upplýsingum um að þar yrði hægt að matast að morgni. Ég krossaði við Aðventistakirkjuna í Þingholtunum sem langsóttan möguleika (og velti um leið fyrir mér kaldhæðninni í því að heiðinginn/trúleysinginn ég gripi til góðsemi kirkjudeilda sem síðasta hálmstrásins við slíkar aðstæður). Að lokum merkti ég inn Lögreglustöðina, þar sem hægt væri að fá gistingu ef um allt annað þryti.

Ég tók í höndina á unga manninum, umlaði einhverjar óskir um gott gengi og gekk svo út úr kirkjunni. Bölvaði sjálfum mér alla leiðina niður í Suðurgötu fyrir aumingjaskapinn – að hafa ekki getað gert eitthvað meira. Að hafa ekki reddað dýnum og sængum og komið þeim fyrir í stofunni… bara eitthvað meira!

Hringdi í Steinunni og bað hana um að sækja mig í hvelli. Var með grátstafinn í kverkunum og hún varð strax skíthrædd. Ég muldraði bara að það væri allt í lagi með mig – stóð svo og beið eftir farinu. Allan tímann beið ég eftir að sjá hvort Rúmenahópurinn minn myndi rogast með niður Túngötuna, en ég sá þau aldrei.

***

Fáeinum klukkutímum síðar var ég kominn upp í Bjórskóla – farinn að reyta af mér brandara um bjór og gantast við vinnustaðarhóp sem var kominn til að skemmta sér. Sýningin verður að halda áfram.

Ég get samt ekki hætt að hugsa um fólkið og í raun vona ég að ég muni aldrei hætta því alveg. Þá fyrst væri illa komið fyrir manni.

Hvað rekur fólk til þess að trúa sögum um að á Íslandi sé paradís fyrir allslausa útlendinga, sem fái húsnæði, uppihald og vinnu við það eitt að mæta á svæðið? Og ekki bara trúa sögunum, heldur leggja allt undir og halda til Íslands með aleiguna í nokkrum pinklum…

Hverju ætli þetta fólk hafi kostað til svo það kæmist hingað í leit að draumum sem engin innistæða reyndist fyrir? Tók maðurinn sem seldi þeim hugmyndina kannski drjúga þóknun í eigin vasa fyrir að útvega þeim farseðlana?

Og hvað gerist næst? Ætli þau hafi endað á lögreglustöðinni og í kjölfarið hafi eitthvert opinbert vald gengið í að koma þeim úr landi? Hírðust þau úti um nóttina eða komu sér inn í mannlaust hús, stigagang í fjölbýlishúsi eða annað slíkt? Munu þau reyna að þrauka hérna, t.d. með betli – og við fáum næst að lesa um skipulagða útgerð rúmönsku mafíunnar á atvinnubetlurum hér á landi?

Eða mun einhver stinga upp á að þau gefi sig fram við yfirvöld útlendingamála og segist vera ofsótt í heimalandinu – sígaunar til að mynda? Þá væru þau komin inn í tiltekið kerfi sem myndi hýsa þau og fæða uns þau yrðu send aftur úr landi. Þannig gætu stjórnendur útlendingamála sannfærst enn frekar um tilvist hælisleitendatúrismans ógurlega.

Væntanlega fæ ég aldrei að vita málalyktir og væntanlega hitti ég aldrei aftur strákinn sem ég gleymdi að spyrja að nafni, en horfði á missa vonina um nýtt og betra líf.

Helvítis djöfull.