Pólitískar hleranir
Í framhaldi af umræðunni hér fyrir neðan um hleranamálið:
Grein Kjartans Ólafssonar um símahleranirnar er merkileg. Hún er þó vel að merkja ekki tæmandi úttekt, þar sem hér er bara um að ræða þær hleranir sem heimilaðar voru af héraðsdómi Reykjavíkur. Allar hleranir í öðrum sveitarfélögum eru því fyrir utan þetta. Einhver góður maður mætti vinna í að afla þeirra upplýsinga.
Það er athyglisvert að lesa yfir lista hinna hleruðu. Í grófum dráttum má segja að hann sé tvískiptur og að sú skipting fari eftir tímabilum. Fyrst eru hleranirnar á árunum í kringum 1950 - hins vegar eru það 1968 hleranirnar. Seinni hópurinn er aðeins öðruvísi samsettur en sá fyrri. Þar má sjá nöfn á borð við Arnar Jónsson leikara, sem var ekki beinlínis pólitískur forystumaður.
Hleranahópurinn 1949 og á árunum þar á eftir er hins vegar klárlega skipaður hinni pólitísku elítu stjórnaandstæðinga á þeim tíma. Þar er þingflokkur Sósíalistaflokksins tekinn fyrir, nálega í heild sinni - þarna eru líka forystumenn í verkalýðshreyfingunni.
Það þarf ekki að skoða þennan lista lengi til að sjá að hér er um að ræða pólitískar hleranir - en ekki lögregluaðgerðir í öryggistilgangi.
Ef hugsunin með þessum hlerunum hefði í raun og veru verið sú að koma í veg fyrir uppþot og möguleg ofbeldisverk í tengslum við viðkvæm pólitísk deiluefni á árunum í kringum 1950 - þá hefði listi hinna hleruðu litið öðru vísi út. Þannig er það nú bara.
Auðvitað voru menn í hreyfingu Sósíalista sem höfðu styttri kveikiþráð en aðrir. Það væri fráleitt að neita því. Þeir voru sömuleiðis til sem hefðu getað hugsað sér að hrista upp í pólitíkinn með einhverjum hasar. Þannig hefur það verið á öllum tímum - í öllum stjórnmálahreyfingum.
Og auðvitað vissu menn hverjir þessir menn voru. Lögreglan vissi það. Sósíalistar vissu það sjálfir og sömu sögu má segja um fjölmarga aðra.
En engir slíkir menn voru hleraðir. Þess í stað var hlustað á samtöl kjörinna fulltrúa og pólitískra forystumanna. Það hafði augljóslega ekki neinu öryggishlutverki að gegna. Hleranirnar voru nr. 1, 2 og 3 pólitískar.
Tökum raunhæft dæmi úr samtímanum.
Segjum sem svo að hér ætti að halda stóra ráðstefnu með þátttöku Nató-ríkja, vopnaframleiðenda og stórfyrirtækja. Lögreglan óttaðist að efna ætti til uppþota og óeirða - og færi því fram á heimild til símhleranna hjá dómstólum…
- Mögulega myndi löggan biðja um að síminn yrði hleraður hjá: Sigga pönk, Birgittu Jónsdóttur, mér og Erpi Eyvindarsyni… - Auðvitað yrðum við öll foxill ef við uppgötvuðum að síminn hefði verið hleraður. Engu að síður væri mögulega hægt að rökstyðja að í e-m tilvikum hefði verið um rökstuddan grun að ræða. Öll erum við jú þekkt fyrir að hafa skipulagt mótmæli og flest fengið tiltal frá lögreglunni í tengslum við það…
- En mögulega myndi löggan biðja um að síminn yrði hleraður hjá Eiríki Jónssyni hjá KÍ, Jóni Bjarnasyni, Svandísi Svavarsdóttur, Árna Finnssyni og Katrínu Jakobsdóttur… - Það væri augljóslega dæmi um pólitískar hleranir, þar sem ekkert í ferli þessa fólks gefur tilefni til þess að ætla að það muni standa fyrir uppþotum.
Málið er að hleranalisti Bjarna Ben frá árunum í kringum 1950 fellur frekar undir seinni flokkinn. Þar var fólk hlerað vegna pólitískra starfa, en ekki vegna þess að minnsta ástæða væri til að gruna það um spellvirki. Þess vegna verður þetta mál hér eftir smánarblettur á ferli Bjarna Beneditssonar.
May 29th, 2008 at 01:46
Þú getur ekki tekið hliðstætt dæmi úr samtímanum af því að það eru (sem betur fer) engar hliðstæður í samtímanum.
Ekkert af þessu fólki hefur þá yfirlýstu stefnu að beita pólitísku ofbeldi.
May 29th, 2008 at 10:03
Sæll Hans.
Viðbúnaður lögreglu á hverjum tíma tekur ekki mið af stefnuskrám stjórnmálaflokka. - Eða halda menn í alvöru að mat á því hvort hreyfingar séu líklegar til að grípa til óyndisúrræða fari fram með því að lesa landsfundarsamþykktir? Auðvitað ekki.
Púnkturinn er í sjálfu sér einfaldur:
Hleranirnar 1949 og 1951 (sem eru aðeins öðruvísi en dæmin frá sjöunda áratugnum) voru ANNAÐ HVORT pólitískar njósnir eða raunveruleg tilraun til að afstýra ofbeldi. Ég reikna með því að við séum báðir sammála um að fyrri kosturinn, pólitísku njósnirnar, séu og hafi verið óásættanlegur. Á hinn bóginn reikna ég með því að seinni kosturinn, tilraun til að afstýra ofbeldi, sé í þínum huga réttmæt rök fyrir hlerunum. Ekki satt?
Málið er hins vegar að listinn yfir þá hleruðu er þannig samsettur að það öskrar á mann að pólitíkin hafi ráðið för. Jafnvel þótt við trúum því að íslenskir sósíalistar hafi verið í uppreisnarhugleiðingum í kringum 1950 - þá hefðu nöfnin á þessum lista ekki staðið í framleiðslu á mólótov-kokteilum. Það hefðu aðrir menn gert.
May 29th, 2008 at 11:11
Góður púnktur. Ég púnkta þetta hjá mér.
May 29th, 2008 at 11:13
En hefðu þessir á listanum ekki getað skipulagt framleiðslu á kokkteilunum og fengið menn til að kasta þeim?
May 29th, 2008 at 12:37
Kommúnistar á þessum tíma voru ekki grasrótarhreyfing og það er ekki hægt að stilla þeim upp við hliðina á samtökum vinstrimanna í dag. Menn boðuðu vopnaða byltingu með svipuðum aðferðum og voru notaðar í Rússlandi 1917, þ.e að notast við þaulskipulagðar sellur og pýramídalagað stjórnkerfi. Hreyfingar kommúnista voru byggðar upp eins og byltingarflokkar. Það var því ekkert undarlegt að menn teldu það líklegt að hluti “stjórnmálaelítunnar” meðal kommúnista myndi hafa vitneskju um ofbeldi ef gripið yrði til þess.
Það er svo annar hlutur að formleg meðferð þessara mála var á mjög gráu svæði en áður enn menn hafa uppi mjög stór orð um sekt Bjarna Ben eða annarra ættu þeir að skoða hvað menn höfðu séð gerast í öðrum löndum á þessum tíma og hvað þeir sem fyrir hlerununum urðu höfðu sjálfir sagst ætla að gera og hvernig.
May 29th, 2008 at 13:05
Mér er nánast fyrirmunað að skilja hvernig menn geta þrætt fyrir að hleranirnar eru pólitískar njósnir. Hannibal Valdimarsson er orðinn hættulegur maður 1961 en ekki tíu árum fyrr. 1951 er hins vegar bróðir hans Finnbogi Rútur hleraður… Þetta getur nú varla verið mikið augljósara.
Ég árétta það sem ég skrifaði hér að ofan:
“Hleranirnar 1949 og 1951 (sem eru aðeins öðruvísi en dæmin frá sjöunda áratugnum) voru ANNAÐ HVORT pólitískar njósnir eða raunveruleg tilraun til að afstýra ofbeldi. Ég reikna með því að við séum báðir sammála um að fyrri kosturinn, pólitísku njósnirnar, séu og hafi verið óásættanlegur. Á hinn bóginn reikna ég með því að seinni kosturinn, tilraun til að afstýra ofbeldi, sé í þínum huga réttmæt rök fyrir hlerunum. Ekki satt?”
Gaman væri ef Hans myndi staðfesta þennan skilning minn - eða lýsa því yfir að hann telji pólitískar njósnir réttlætanlegar. Þá myndum við amk vita hvort það sé nokkur von til þess að við verðum sammála í þessu máli.
May 29th, 2008 at 13:11
Þetta er framúrskarandi pistill, og nauðsynlegur, þar sem utanborðsmótor valdsins er farinn í gang og byrjaður að grugga vatnið.
May 29th, 2008 at 13:19
Framúrskarandi komment um utanborðsmótor valdsins.
May 29th, 2008 at 14:07
Menn óttuðust pólitískt ofbeldi af hálfu þessara manna og höfðu ekki verri heimildir fyrir því en þá sjálfa. Ef menn boða blóð og byltingu þá er það varla svo fjarstæðukennd ályktun að þeir hafi áhuga á blóði og byltingu.
Ég býst við að njósnir um menn sem grunaðir eru um að ætla að beita pólitísku ofbeldi megi alltaf kalla pólitískar njósnir. Þær eru það strangt til tekið en það er spurning hversu miklu það skiptir.
Hinsvegar, hefðu njósnirnar stafað af einhverju öðru en ótta við pólitískt ofbeldi, þá hefðu þær vitanlega verið óásættanlegar.
Ég sé bara ekki rökin fyrir því að halda því fram, önnur en sú að njósnirnar hafi beinst að “pólitísku elítunni” en ekki einhverjum einstökum ofstopamönnum og þau byggja á rangtúlkun á eðli samtaka kommúnista. Þetta voru ekki hippar. Kommúnistar boðuðu skipulagt (ath. skipulagt) ofbeldi og skipulögðu sín samtök eftir því. Þess vegna var eðlilegt að ætla að ef að slíkt kæmi til framkvæmda þá myndu forystumenn vita af því og því væri hægt að komast á snoðir um það fyrirfram með því að fylgjast með þeim.
May 29th, 2008 at 16:26
Það væri gaman ef grafa mætti upp hvort og hvernig þeir sem unnu við hleranirnar hafi gert yfirboðurum sínum grein fyrir því sem hlerað var. Var þeim t.a.m. uppálagt að skrifa niður allt sem þeir heyrðu, eða treyst til að meta hvort tilefni væri til skýrslugjafar vegna þess sem þeir heyrðu? Gáfu þeir skýrslu til þess sem fór fram á hleranirnar, sem í flestum tilvikum mun hafa verið dómsmálaráðherra?
Eins og Stefán segir þá skiptir máli að greina á milli pólitískra hlerana líkt og þeirra sem Morgunblaðið sem aldrei lýgur var svo mikið á móti, og tíðkuðust og tíðkast enn þar sem harðstjórn ríkir, og hlerana sem ætlað var að koma í veg fyrir ofbeldi.