Um tilgangsleysi allra hluta

Tengslin sem um er spurt tengjast háskólum umræddra borga.

Nú er spurt:

Hvaða Íslendingur tengir saman borgirnar: Óðinsvé, Aberdeen, Leeds, Björgvin og St. Pétursborg - og hvernig? (Athugið að þetta er tæmandi listi, svo tengingin sem um er spurt getur ekki náð til annarra borga.)

Tímaritavefur Landsbókasafnsins er æði - en jafnframt eitt best varðveitta leyndarmálið í netheimum. Starfsmenn bókasafnsins keppast við að skanna inn blöð og tímarit, sem hægt er að leita í með öflugri orðaleitarvél. Gallinn er hins vegar að lítið sem ekkert er gert í að kynna nýjungarnar. Þannig uppgötvaði ég fyrir tilviljun um daginn að byrjað væri að bjóða upp á orðaleit í fjölda gamalla blaða á borð við Ísafold og Lögréttu.

Núna er Tímaritavefurinn farinn að hlaða inn Fréttablaðinu og má því lesa og leita í fyrsta og öðrum árgangi þess. Rifjast þá upp hvað blaðið var fáránlega illa skrifað á köflum og hvað umbrotið gat verið allt í steik.

Sá sem skoðar blöðin frá fyrstu viku Fréttablaðsins, í apríl 2001, hnýtur um sérkennilegan blöðung frá miðvikudeginum 25. apríl. Blaðið var sagt vera 88. tbl., 88. árgangs. Forsíðufréttin bar yfirskriftina “Þjóðin tryllist af gleði” og lýsir fádæma undirtektum þjóðarinnar við útgáfu Fréttablaðsins. Fréttir blaðsins eru annars hálfgert rugl, þar sem myndir, fyrirsagnir og meginmál tengist lítið eða ekkert.

Hvernig stendur á þessu 88.tbl. Fréttablaðsins? Fór þetta blað í almenna dreifingu sem eitthvert grín - eða er hér um að ræða æfingu umbrotsmanns sem einhverra hluta vegna hefur nú ratað inn á Tímaritavefinn? Ef seinni kosturinn er réttur, þá verður áhugavert að sjá hversu lengi þeir bókasafnsmenn verða að kippa blaðinu af vefnum. Spurning um að prenta út eintak til vonar og vara?

Jæja, Ríkið í Austurstræti er víst búið að taka niður bjórkælinn til að draga úr áfengisneyslu á Austurvelli að kröfu borgarstjóra. Ég spái því að þetta muni svínvirka og að næstu 9 mánuðina eða svo verði mun minna um að fólk flatmagi með öldósir á torgum úti en verið hefur síðustu 3 mánuðina.

En hefði ekki verið hægt að fara milliveginn? Hvað með t.d. að skrúfa aðeins niður í kælinum - hafa ísskápsstillinguna á 1 en ekki 5? Hefði ekki mátt gauka þessu að borgarstjóra?

# # # # # # # # # # # # #

Það hlýtur að teljast mikilsverður áfangi í þroskaferli hverrar manneskju þegar hún lærir að skrökva. Í þessari grimmu veröld er nauðsynlegt að kunna að hagræða sannleikanum lítilsháttar - eða eins og Bubbi orðaði það: “…ef hann kann ekki að ljúga, hvað verður um hann þá?”

Það er því mikið gleðiefni fyrir okkur foreldrana að lygamörðurinn sé farinn að brjótast fram í barninu.

Um daginn kynnti ég nýja reglu til sögunnar. Þegar farið er að sofa á Ólína helst að liggja í sínu rúmi og þá er sungið fyrir hana. Hún má hins vegar líka skríða upp í rúmið okkar, en þá er enginn söngur. (Jamm, ég er algjör Dr. Spock.)

Í gær var Steinunn að svæfa meðan ég var að spila fótbolta. Þá sagði sú litla ofurblítt: “Mamma mín. Pabbi míns syngja í stóra rúmi…”

Eftir teiknimyndasöguinnkaupin um daginn á ég allar Svals og Vals-bækurnar sem út hafa komið á íslensku, nema eina - “Niður með harðstjórann!” Það er góð bók og ég verð að eignast hana. Raunar langar mig líka í betur farin eintök af 3-4 bókum, en ætla þó að stilla mig.

# # # # # # # # # # # # #

Það eru fleiri en Svalur og Valur sem berjast gegn harðstjórum. Egill Helgason skrifar á síðuna sína færsluna “Afsakanir fyrir stríðsglæpamenn” og birtir með stóra mynd af Milosevic. Þar fjallar samfélagsrýnirinn um þá áráttu vinstri manna að bera í bætifláka fyrir glæpi Serba í Júgóslavíustríðinu.

Kveikjan að þessari stuttu færslu er kvikmyndasýning í Friðarhúsinu kl. 20 á fimmtudagkvöld, þar sem sýnd verður heimildarmynd um Júgóslavíustríðið og aðdraganda þess. Egill segir myndina setja fram alls kyns fáránlegar kenningar um stríðið. Hann hefur raunar ekki séð myndina sjálfur - sem minnir nokkuð á umfjöllun hans um Menningarnóttina sem hann hefur aldrei tekið þátt í - en vísar í heimasíðu þar sem hún er gagnrýnd.

Það hefði raunar verið hægðarleikur fyrir Egil að finna fleiri vefsíður með gagnrýni á  myndina. Líklega er ógjörningur að gera óumdeilda mynd um Júgóslavíustríðið þar sem þrefað er um léttvægustu atriði. (Prófið bara að slá upp Wikipediu-greinum um stríðið og lesa langhundana í athugasemdadálknum.)

Margt af gagnrýninni er augljóslega réttmætt. Það varðar flest umfjöllunina um stríðið sjálft og grimmdarverk sem voru (eða voru ekki) framin meðan á því stóð. Sú umfjöllun geldur fyrir nálægt barnslega trú kvikmyndagerðarmannanna á að í sífellu hafi verið logið upp á Serba. Sömuleiðis er víða logið með þögninni og augljósum spurningum sleppt.

Þessir hlutar myndarinnar bæta litlu sem engu við það sem maður vissi fyrir eða taldi sig vita og það eru jafnframt þeir sem hafa verið gagnrýndir hvað helst. En megingallinn við þá gagnrýni sem ég hef rekist á um þessa mynd er að hún snýst einkum um hluti sem EKKI er sagt frá í myndinni (en hefðu vissulega mátt vera þar) en ekki það sem þó er fjallað um.

Mikilvægi myndarinnar felst í umfjölluninni um það sjálfan aðdraganda stríðsins. Þar eru mjög áhugaverðir hlutir dregnir fram og fv.háttsettir vestrænir ráðamenn veita mjög mikilvægar upplýsingar. Þetta er sá hluti myndarinnar sem á ótvírætt erindi til fólks og sem er mælt með í kynningunni á Friðarvefnum.

Þetta er ekki í fyrsta sinn sem við í SHA höfum fengið á okkur gagnrýni fyrir að sýna heimildarmyndir í Friðarhúsi. Sjálfur lít ég ekki svo á að með því að standa fyrir sýningu á mynd sé félagið að lýsa sig sammála boðskap hennar í einu og öllu. Sjálfum finnst mér þær heimildarmyndir lærdómsríkastar sem ég er ekki sammála að öllu leyti.

Annars er það óheppni hjá Agli Helgasyni að velja mynd af Milosevic með færslunni sinni, því höfundar myndarinnar nota hann einmitt sem blóraböggul fyrir þeim ódæðum Serba sem þeir viðurkenna. Þannig koma þeir sér hjá því að horfast í augu við það þjóðernisofstæki sem gegnsýrði alltof marga Serba og sem margir hafa ekki viljað horfast í augu við. Að því leyti er það örugglega þægileg lausn fyrir marga serbneska þjóðernissinna að kenna bara Milosevic um öll ósköpin og sleppa þannig upgjöri við fortíðina.

# # # # # # # # # # # # #

Frá og með 1. september er ég kominn með skrifstofu í Reykjavíkurakademíunni. Fagna því allir góðir menn!

Egill Helgason vísar í framhjáhlaupi í söguna af páfanum og Flóaáveitunni:

Ein lífseigasta þjóðsaga á Íslandi er að sjálfur páfinn hafi spurt Guðbrand Jónsson prófessor um Flóaveituna – mestu skurði sem hafa verið grafnir á Íslandi. Önnur saga er að Flóaveitan sjáist frá tunglinu.

Ég vissi nú ekki betur en að sagan af Flóaveituáhuga páfa hafi verið frá Guðbrandi sjálfum komin úr endurminningum hans - en það kann vel að vera að um þjóðsögu sé að ræða.  Sjálfur hef ég aldrei haft þessa sögu til marks um hversu stórkostlegt mannvirki Flóaveitan hafi verið (þótt hún sé harlastór) heldur hitt hvað Íslendingar geta stundum farið framúr sjálfum sér með raupi og stærilátum - og þannig taldi ég raunar að Guðbrandur hefði líka túlkað söguna.

Flóaáveitan var vissulega mikil framkvæmd á íslenskan mælikvarða og landsmenn voru ekkert að liggja á þessu afreki við útlendinga. Um þær mundir höfðu ýmsir Evrópubúar áhyggjur af því að erfitt yrði að brauðfæða álfuna í framtíðinni. Þess vegna voru margir reiðubúnir að trúa tröllasögum af áveitumannvirkjum á Íslandi sem brauðfætt gætu milljónir og jafnvel forðað Evrópu frá hungursneyð. Auðvitað dauðskammaðist íslenski kaþólikkinn Guðbrandur Jónsson sín þegar í ljós kom að þetta gaspur hafði náð eyrum páfans.

Að sumu leyti hefur Flóaáveituævintýrið endurtekið sig í tengslum við orkumálin. Fyrir u.þ.b. 15 árum síðan, þegar fyrst var farið að ræða að marki um möguleikann á að leggja sæstreng fyrir rafmagnsflutninga til Evrópu fóru íslenskir stjórnmála- og orkumenn mikinn. Um þær mundir höfðu ýmsir í Vestur-Evrópu áhyggjur af orkumálum sínum, ekki vegna gróðurhúsaáhrifa heldur súrs regns og óleystra vandamála varðandi kjarnorkuna. Þess vegna voru margir til í að trúa sögum af orkuauðlindinni Íslandi sem framleitt gæti ógnarmikla raforku og e.t.v. bjargað Evrópu.

Veruleikinn var sá að með kapli af þessu tagi og stórvirkjunum á hálendinu hefðu Íslendingar e.t.v. getað séð skosku borginni Aberdeen fyrir rafmagni. Það voru nú öll ósköpin.

Enn í dag fæ ég gesti á safnið - einkum frá Hollandi og Þýskalandi, sem spyrja mig hvort sæstrengurinn sé ekki að fara að komast í gagnið. Þá líður mér dálítið eins og Guðbrandi í Róm…

Mér sýnist að sagan ætli nú að endurtaka sig varðandi vetnið. Á sviði vetnisrannsókna gætu Íslendingar staðið fyrir forvitnilegri tilraun og jafnvel orðið að töluverði leyti sjálfum sér nógir um eldsneyti - en þegar kemur að því að gaspra við útlendinga getum við ekki stillt okkur um að láta í það skína að orkuþörf Evrópu verði leyst með vetnisútflutningi á tankskipum frá Íslandi. Hver veit nema Benedikt páfi sé uppfullur af hugmyndum um vetnissamfélagið Ísland þar sem enginn noti olíu?

Tvö glanstímarit koma út á íslensku sem einvörðungu fjalla um alþýðlega sagnfræði. Ég gerðist strax í upphafi áskrifandi að Sögunni allri, sem Illugi Jökulsson ritstýrir. Nokkur eintök hafa komið út af henni og hefur blaðið alloft átt góða spretti.

Hitt ritið hefur aðeins komið út einu sinni og nefnist Sagan. Það er mun þykkara en blað Illuga en hefur þann galla að vera að öllu leyti þýðing úr skandinavísku, meðan hluti af efni hins blaðsins hefur verið fenginn úr íslenskri sögu.

Ekki veit ég hvort útgáfa þessa nýja blaðs hefur valdið miklu uppnámi hjá Illuga og félögum og hvort síðasta hefti beri að skilja sem viðbrögð við henni - en ef um stefnubreytingu er að ræða þá er hún mér lítt að skapi. Aðalgrein síðasta blaðs er um Díönu prinsessu og hafði sannast sagna lítið í sagnfræðirit að gera. Fram hjá þessu hefði mátt líta ef aðrar helstu greinar blaðsins hefðu ekki einnig fjallað um lífshlaup frægs fólks frá tuttugustu öldinni: Agöthu Christie og Elvis Presley.

Helsta íslenska efnið var grein um skrif Arngríms lærða annars vegar en hins vegar grein eftir Guðna Th. Jóhannesson þar sem lítill viðauki var í löngu máli prjónaður aftan við fyrri grein hans um afmarkað efni.

Ég vona að Illugi og félagar detti ekki í þá gryfju að mæta samkeppninni við nýja blaðið með endalausum umfjöllunum um Marilyn Monroe, James Dean eða Bítlana. Það er enginn hörgull á slíku efni annars staðar. Aðalaðdráttarefni blaðsins er einmitt umfjöllun um íslenska sögu. Mættum við fá meira af slíku að heyra!

…sem fær lagið úr Músahúsi Mikka á heilann:

Ja hér, ja hér - já, jahérna hér…

Þegar fjölmiðlar á Vesturlöndum vilja hamra á því hvað þessi eða hinn forsetinn í e-u þriðja heims ríkinu sé mikill gerræðisseggur er oft dregið fram að viðkomandi ýmist ætli eða íhugi að biðja þingið um að breyta lögum um hámarksvaldatíma þjóðhöfðingja svo hann geti boðið sig fram eina ferðina enn.

Ég skil mætavel að Bandaríkjamönnum finnist þetta vera algjör skandall. Þar í landi eru ströng ákvæði sem koma í veg fyrir þrotlausar valdasetur forseta. Í kringum síðari heimsstyrjöldina voru settir sérstakir stjórnarskrárviðaukar til að heimila FDR að bjóða sig fram í þriðja og fjórða sinn - en þeir voru snarlega afnumdir síðar.

Það er margt sem mælir með þessari aðferð Bandaríkjamanna, þótt einnig megi finna rök gegn henni.

En hvernig getum við Evrópubúar hneykslast á ráðamönnum sem vilja sitja lengi að völdum? Fæst Evrópuríki hafa reglur sem takmarka þann tíma sem forsetar eða forsætisráðherrar geta verið við völd. Raunar er það talið evrópskum stjórnmálamönnum sérstaklega til tekna að vera þaulsetnir og til marks um styrk þeirra. Þannig hefur maður margoft lesið að Tony Blair hafi skráð sig á blöð sögunnar þegar hann sat lengst allra Verkamannaflokksmanna á forsætisráðherrastóli - og það þótti harlagott þegar Davíð Oddsson var sá forsætisráðherra Evrópu sem lengst hafði verið í embætti.

Skrítið.

Eins og flestir dyggir Skotlandsvinir er mér meinilla við enska landsliðið í fótbolta. Þegar sá sænski þrjótur Sven-Göran Eriksson var landsliðsþjálfari Englendinga hataði ég hann eins og pestina og því meira eftir því sem hann var vinsælli í Englandi.

Undir lok þjálfaratíðar sinnar van Sven-Göran Eriksson hins vegar orðinn einhver hataðasti maður í Englandi og ég fór strax að kunna betur við hann. Þegar fréttist af ráðningu hans til Manchester City hófu enskar boltabullur að þylja bölbænir og lesa mátti lærðar greinar um hvað þetta ævintýri væri dæmt til að floppa.

Ég hef aldrei haft neinar taugar til Man. City - en mér finnst stórskemmtilegt að liðið sé núna á toppnum.

# # # # # # # # # # # # # #

Í Kolportinu í dag rakst ég á og keypti allar fjórar bækurnar um Áróru í blokk X eftir Önnu Cath. Vestley. Þetta eru fínar norskar sósíal-realískar barnabækur sem voru lesnar fyrir mig í æsku. Það verður gaman að rifja þær upp með Ólínu á næstu misserum.

Áróra var mun svalari en Óli Alexander fíli-bomm-bomm-bomm - samt varð hann miklu frægari. Enn eitt dæmi um þöggun helvítis feðraveldisins?

# # # # # # # # # # # # #

Er að horfa á leik Real Madrid og Sevilla á Sýn+. Fimm marka fyrri hálfleikur. Sevilla er með hörkulið.