Um fermingar
Ferming unglinga er bæði apaspil (Affenspiel) og vitleysisgangur (Gaukelwerk).
Hafið ekki áhyggjur lesendur góðir - ég er ekki genginn til liðs við Vantrúarhópinn og ætla ekki að stofna til ritdeilna við fyrrverandi eða núverandi guðfræðinema. Ég er bara að vitna í ummæli annars manns um fyrirbærið fermingu. Sá maður hét Marteinn Lúther.
Fermingin var eitt af því sem Lúther var ósáttur við í kaþólskunni. Hann taldi hana ekki eiga sér stoð í Biblíunni og vera guðfræðilega vafasama. Fyrir vikið telst fermingin ekki vera sakramenti í lútherskunni, öfugt við það sem er í kaþólskum sið.
Þrátt fyrir að Lúther hefði ekkert álit á fermingunni sem slíkri, gerðu sporgöngumenn hans ekki mikið til að uppræta þennan sið úr kirkjudeildum sínum. Líkleg skýring á því er sú að menntafrömuðir á borð við Erasmus frá Rotterdam sáu fermingarundirbúninginn sem notadrjúgt tæki til að ná fram almennum menntunarmarkmiðum.
Síðar, þegar dönsk stjórnvöld fóru að huga að menntun þegna sinna og vildu tryggja að allir (í það minnsta karlarnir) gætu stautað sig í gegnum einfaldan texta og jafnvel dregið til stafs, gripu þau til fermingarinnar. Fermingin varð þannig á átjándu öld að eins konar samræmdu lestrarprófi í danska ríkinu.
Það eru öðru fremur þessi menntunarpólitísku markmið danska ríkisvaldsins hér á öldum áður sem valda því að hærra hlutfall unglinga á Íslandi, í Færeyjum og í Danmörku fermast en gerist og gengur í öðrum lúthersum samfélögum. Langt er síðan hlutfall fermdra byrjaði að lækka í Danmörku, einkum í þéttbýli. Til sveita fermast ennþá flestir Danir – líkt og hér á landi og í Færeyjum.
Í ljósi þessa finnst mér alltaf jafnhlálegt þegar skammast er út í borgaralega fermingu á þeim forsendum að þar séu trúleysingjarnir að “stela” kirkjulegri athöfn. Veruleikinn er sá að í samfélögum mótmælenda hefur fermingin lifað VEGNA hins borgaralega eðlis hennar. Það má í rauninni segja að sú fræðsla sem stunduð er í tengslum við borgaralegu ferminguna (alhliða lífsleikni og samfélagsfræðsla) sé rökréttara framhald af þeirri fermingu sem Erasmus frá Rotterdam og síðar upplýsingarmenn 18. aldar stóðu fyrir en sú kennsla sem á sér stað í kirkjum landsins í dag.
Mér finnst þess vegna mun rökréttara að trúlaus börn fermist borgaralega en að lúthersk börn fermist í kirkju. – Og þar hafið þið það!
(Rétt er að taka fram að sjálfur fermdist ég hvorki kirkjulega né borgaralega. Ég svaf út á laugardögum veturinn sem jafnaldrar mínir gengu til prestsins og held að þeim tíma hafi verið betur varið þannig.)
October 4th, 2006 at 18:30
Takk, þetta fannst mér fróðlegt.
October 4th, 2006 at 19:02
heimildir skeimildir.
Hægt að lesa um þetta m.a. hér: http://www.warwick.ac.uk/fac/arts/History/teaching/protref/women/WR0913.htm (leitið að orðunum “monkey business”)
October 4th, 2006 at 19:26
Góður pistill. Takk fyrir hann.
October 4th, 2006 at 19:37
Í mörgum samfélögum utan hins vestræna heims þekkjast svokallaðar innvíxlu athafnir, rites de passage, þar sem einstaklingar komast upp um ákveðið stig í samfélaginu.
Fermingunni er að mörgu leiti hægt að líkja við þessar innvíxlu athafnir. Á þessum tímapunkti vaxa þau upp um stig í samfélaginu. Þau fá samfélags og siðfræði kenslu og eins og þú bendir á var þetta áðurfyrr tengt því að læra að lesa og skrifa. Við þetta tilefni fá þeir sem klára fræðsluna með viðunandi árangri gefins hluti sem teljast til heims fullorðinna.
Fyrir um 50 árum voru úr algeng fermingargjöf og eignuðust margir sitt fyrsta úr við fermingu. Í dag eru gjafirnar aðrar en þær tengjast enn heimi fullorðinna, eru það sem telst fullorðinsdót á hverjum tíma.
Fermingin á sér því eðlilegan stað innan samfélagsins og er ekki síður menningarleg en trúarleg. Og ætti því einu að gilda hvort hún fari fram borgaralega eða innan trúarlegs ramma.
October 4th, 2006 at 20:37
Þetta var fínn pistill. Varðandi það sem Rósa Rut segir þá er það líka alveg rétt. En þá verða menn að spyrja sig af fullri alvöru að því hvort við viljum að innvíglsa inn í heim fullorðinna sé við 13 ára aldur. Þannig var það í gamla bændasamfélaginu og tíðkaðist að verk sem fólki voru falin breyttust við það að þau fermdust - urðu m.ö.o fullorðinslegri.
Ef við viljum að fermingin sé einhvers konar innvígsluathöfn í fullorðinsheim, þá er ekkert eðlilegra en að hún gerist á sama aldri og sú innvígsla er almennt - við 18 ára aldur. Ég er ekki viss um að nokkur finnist hér á landi sem vill að litið sé á börn sem fullorðin við 13 ára aldur. Raunar eru hér við lýði fjöldinn allur af lögum sem einmitt eiga að tryggja það að við þennan aldur séu menn enn börn en ekki fullorðnir.
October 4th, 2006 at 21:10
Frábær pistill hjá Stefáni - eins og hans er von og vísa. Rétt er að átta sig á því að nú á dögum er tilgangur fermingarfræðslunnar fyrst og fremst að búa til tekjur fyrir presta.
October 4th, 2006 at 23:54
Góð ábending hjá Kolbeini. Ef fermingin á að vera e.k. manndómsvígsla væri væntanlega eðlilegast að hafa hana við 18 ára aldur. Og ég veit svo sem ekki hvað annað (en manndómsvígsla) hún gæti átt að vera með góðu móti. Sjálfri finnst mér alltaf gott að eiga ferminguna eftir. Ég hlýt þá að geta gripið til hennar einhvern tímann í neyð ef mig bráðvantar pening (eða flatskjársjónvarp, hest, nýja tölvu eða hvað það nú er sem tíðkast að gefa í fermingargjöf).
October 5th, 2006 at 09:52
Takk fyrir pistillinn Stebbi. Hann er kominn í hendur borgaralegra (en þó nokkuð róttækra og mjög svo femínískra) fermingarbarna í Laugarneshverfinu og mun nýtast þeim vel til varna gegn nýfrelsuðum skólasystkinum sem bergmála bullið um borgaralega fermingu sem þau heyra heima hjá sér og í kirkjunni.
Smá komment á komment Kolbeins og Eyju. Vissulega væri best að eiga ferminguna eftir og það er alveg út í hött að fólk undirgangist e.k. manndómsvígslu þrettán ára og sé þá komið í fullorðinna manna tölu. Enda er það alls ekki raunin lengur, það er löngu búið að finna upp unglinginn og fermingin er miklu frekar innganga í heim unglinga en í heim fullorðinna. Ef við horfum þannig á málið er fræðslan í borgaralegu fermingunni ekki svo galin og að minnsta kosti betri undirbúningur fyrir púpulífið en trúarjátningin og fræðin Lúters. Fyrst og fremst er ég þó, sem foreldri þrettán ára unglings, afskaplega þakklátur fyrir að borgaralega fermingin sé til vegna þess að hún auðveldar krökkum að fermast ekki í kirkju, þetta er realpólitík sem mér líkar alveg ágætlega.
October 5th, 2006 at 10:13
Takk fyrir fræðsluna, mjög skemmtilegt.
Gott þú gast sofið; minn prestur var við á miðvikudögum eftir hádegi. En það kætir mig að þótt skólalærdómur þess árs sitji ágætlega eftir man ég bókstaflega ekki stakt orð af fermingarpreppinu.
Ég man bara eina sjónglefsu, af jafnaldra mínum sem stytti sér þar stundir við að rúlla upp blaði og nota sem kíki og skoða veggina og þaksperrurnar í salnum. Ég held að við höfum báðir sofið þetta af okkur eins og þú — ef ekki hið ytra, þá hið innra. Enda var þetta tímaskekkja: við öðluðumst læsi áratug áður, og bíðum enn eftir manndómnum.
October 5th, 2006 at 12:32
Ég er alveg sammála þér Jón Yngvi, enda sit ég í varastjórn Siðmenntar og telst því kannski ekki hlutlaus
Auðvitað er nauðsynlegt að hafa borgaralegan valkost meðan þrýstingurinn um einhvers konar fermingu eða manndómsvígslu á 13-14 ára aldrinum er svona sterkur. Svo heppilega vildi reyndar til að við bjuggum erlendis í hittifyrra þegar elsta dóttir mín var á “fermingaraldrinum” og áhugi hennar á fermingu af einhverjum toga var því takmarkaður. Einu krakkarnir í hennar vinahópi sem “fermdust” voru gyðingarnir þannig að þetta var ekkert issjú. Við foreldrarnir vorum ósköp fegin að sleppa við svona fermingarumstang og gátum í staðinn fjárfest í sæmilegu sellói (nokkuð sem hana var farið að bráðvanta) fyrir hana í ekki-fermingargjöf. En ég geri fastlega ráð fyrir að þurfa að halda fermingarveislu af einhverju tagi vorið 2012.