Um tilgangsleysi allra hluta

Stór dagur hjá Ólínu í dag. Fyrsta gönguferðin um hverfið í barnavagninum. Reyndar létt litli gríslingurinn sér fátt um finnast, en ég var þeim mun kátari. Sé núna fram á að komast undir bert loft á hverjum degi og aukna hreyfingu.

Reyndar takmarkaði það nokkuð göngutúrinn að reykjarmökkur lá yfir Norðurmýrinni. Kviknaði í risíbúð á Rauðarárstíg. Það skíðlogaði og eflaust miklar skemmdir orðið á húsinu. Þeir íbúar í hverfinu sem ekki voru heima til að loka gluggum mega væntanlega venja sig við reykjarlykt innandyra á næstunni.

# # # # # # # # # # # # # #

Allir góðir menn fagna frammistöðu Moldava í söngvakeppninni í gær.

Íslendingar munu þó væntanlega setja Norðmenn og Dani í tvö efstu sætin á morgun. Gísla Marteini mun ekki finnast neitt athugavert við það, en bölsótast þeim mun meira yfir meintu Balkanþjóða-samsæri.

# # # # # # # # # # # # # #

Lét plata mig út í að halda fyrirlestur um Leonardo da Vinci á sunnudaginn, á afmæli Leonardo-áætlunarinnar.

Það mun kalla á samningu fram eftir nóttu.

Kunna menn einhverjar hnyttnar Leonardó-sögur fyrir mig, til að krydda erindið?

Þjoðhverfu dagsins er að finna í litla fréttamoladálki Guðmundar Magnússonar í Fréttablaðinu. Þar er fjallað um heimsókn ÓRG til Kína og hvernig forsetinn sé langflottastur - nánast á pari við Nixon í heimsókninni hjá Maó formanni um árið.

Í greininni skammast Guðmunudur yfir því að heimspressan fjalli ekki um heimsóknina - hvernig standi á því að einungis íslensk blöð og stöku kínverskir fjölmiðlar hafi áhuga á ferðinni? Heimsókn íslensks stjórnmálamanns til Kína sé augljóslega heimsviðburður og þögnin verði ekki skýrð með öðru en ritskoðun kínverskra kommúnista á erlendum fréttastofum…

Ef ég vissi ekki hversu einlægur aðdáandi forsetans Guðmundur Magnússon er, myndi ég hallast að því að hér væri um kaldhæðni að ræða, en sú getur varla verið raunin!

Frétt á Bylgjunni í dag:

“Norska ríkið hefur hætt þáttöku í kostnaði við umskurð á múslímadrengjum. Umboðsmaður sjúklinga þar í landi óttast að það kunni að leiða til óvandaðra vinnubragða. Fram til þessa hafa múslímar aðeins þurft að greiða sem svarar 750 krónum fyrir að láta umskera syni sína. Nú þegar ríkið hefur hætt þátttöku í kostnaðinum þurfa þeir að greiða 100 þúsund krónur. Rökin fyrir þessu eru þau að umskurður sé trúarlegs eðlis og komi heilsugæslu ekkert við. Í heilbrigðiskerfinu verði að forgangsraða og nota peningana þar sem þeirra sé mest þörf.”

Þessi frétt er merkileg. Reyndar má á henni skilja að múslimar séu þeir einu sem láti umskera drengi. Sömuleiðis er setningin um að umskurður sé trúarlegs eðlis vafasöm í meira lagi.

Fór á fróðleiksnámuna Wikipediu og las um umskurði. Í ljós kom að umskurðir virðast fremur vera menningarbundið tískufyrirbæri en trúaratriði í gegnum tíðina. Sérstaklega er merkilegt hvað umskurðir slógu í gegn í BNA á fyrri hluta 20. aldar:

“Routine infant circumcision was successfully promoted in the English-speaking parts of Canada, Australia, New Zealand, the United States and the United Kingdom. Although it is difficult to determine historical circumcision rates, one estimate of infant circumcision rates in the United States holds that 30% of newborn American boys were being circumcised in 1900, 55% in 1925, and 72% in 1950.”

1949 hætti breska sjúkrasamlagið að greiða fyrir umskurð hvítvoðunga og þá hætti fólk almennt að láta umskera syni sína í Bretlandi. Sama gerðist í Kanada, þar sem flest fylkin hættu að greiða fyrir aðgerðina. Þar er umskurður ekki mjög algengur, en þó er það bundið við ákveðin héruð.

Sjokkerandi tölurnar koma frá Suður-Kóreu:

“In South Korea, circumcision was largely unknown before the establishment of the United States trusteeship in 1945 and the spread of Christianity. More than 90% of South Korean high school boys are now circumcised, but the average age of circumcision is 12 years.” - Haag? 12 ára meðalaldur. Fjandinn sjálfur!

Nýjasta statistík frá BNA segir að umskurður sé að komast úr tísku, enn er þó meirihluti sveinbarna umskorinn.

Í sömu Wikipediu-færslu má lesa um sjálfshjálparhópa karlmanna sem eru ósáttir við að hafa verið látnir undirgangast aðgerðina. Hægt er að fá forhúð grædda á sig á nýjan leik…

Það er sem sagt margt í mörgu varðandi umskurð - og óþarfi að tengja það múslimum einvörðungu.

Eins og fram hefur komið, ætla ég ekki að fara oní saumana á sagnfræðinni í Sovét-greinum Egils Helgasonar, þó ég hafi bent á eina verulega vonda staðhæfingu. Almennileg umfjöllun um efnið tæki meiri tíma en ég nenni að verja í það núna, auk þess sem ég er ekkert sérstaklega inni í þessari sögu. Hef meira sinnt öðrum viðfangsefnum í sagnfræðinni.

Góður félagi minn, Svanur Pétursson, skrifar hins vegar langa bloggfærslu um DV-greinina títtnefndu. Svanur er sagnfræðingur, sem er á leið í doktorsnám í BNA. Hann hefur t.a.m. verið aðstoðarkennari hjá Val Ingimundarsyni í samtímasögu í Háskólanum.

Í færslunni setur Svanur skrif Egils í samhengi við historíógrafíu tímabilsins síðustu áratugi. Fróðleg grein sem við Egill höfum báðir gott af að lesa, enda höfundurinn mun fróðari en við báðir um þetta tímabil í sögunni.

# # # # # # # # # # # # #

Nágranni okkar hér í Mánagötunni þarf að henda miklu rusli - svo miklu að ein ruslatunna dugar ekki fyrir vikuna. Frekar en að leigja aðra tunnu, dýrum dómum, hefur hann fengið að smeygja umframruslapokum í hálftómar tunnur hér og þar í hverfinu.

Þessir tímar eru liðnir.

Granninn hefur nefnilega fundið eitursnjalla lausn á ruslvandamálinu. Hann tekur stóra sleggju og þjappar þannig ruslinu oní tunnuna. Að hans sögn er þetta betra fyrir ruslakarlana, þar sem sorpið rennur úr tunnunni í einum köggli.

Spurning hvort Sorpa ætti ekki að kynna þessa leið fyrir almenningi, til að fækka tunnunum í borginni? Sleggju á hvert heimili!

Flosi Eiríksson var í þessum töluðum orðum í Sjónvarpsfréttum að lýsa því yfir að með póstkosningunni væri Samfylkingarfólk að velja næsta forsætisráðherra lýðveldisins.

Þetta eru nokkur tíðindi.

Nú hefur Samfylkingin einmitt ástundað það að bjóða fram önnur forsætisráðherraefni en formann sinn.

Ætlar flokkurinn sem sagt að breyta reglum?

Mér finnst ritdeilur í sjálfu sér ekki leiðinlegar. Þær verða það bara þegar ekki er um nein skoðanaskipti að ræða, heldur karp þar sem hvorugur aðilin þokast neitt áfram. Held ég bíti samt á jaxlinn og skrifi enn eina færsluna um Egil Helgason og staðreyndameðferð hans.

Ég gef mér að ég sé nafnlausi sagnfræðingurinn sem Egill skrifar um í nýjustu færslu sinni þar sem segir:

“Sagnfræðingur rauk upp vegna þess að ég hafði nefnt að ekki væri hægt að jafna saman kúguninni á keisaratímanum og á tíma bolsévíka. Taldi öll mín skrif ómarktæk vegna þessa.”

Ef þessi nafnlausi sagnfræðingur er allt annar maður, þá fellur afgangurinn af þessari færslu dauður og ómerkur. En ef það er eins og mig grunar, þá hef ég þetta um málið að segja:

Færsla mín um Sovétríkjagrein Egils var ekki efnislegt svar við málflutningi hans og niðurstöðum greinar hans. Með því er ekki þar með sagt að ég sé sammála öllu í túlkun Egils á þessari sögu, en ef ég hefði ætlað að hjóla í sjálfa greinina og niðurstöður hennar hefði það kallað á miklu meiri vinnu og flóknari rökstuðning. Ég er ekki slíkt fífl að halda að með því að benda á eina villu í málflutningi einhvers manns, sé búið að slá hann út af borðinu og gera hann marklausan.

Ég er þeirrar skoðunar að hægt sé að hrekja ýmis atriði í grein Egils, en önnur geti staðið fyrir sínu. Hvernig hann kemst að þeirri niðurstöðu að ég telji mig hafa afsannað grein hans skil ég ekki. Mér sýnist helst að hann sé að lesa eitthvað slíkt út úr athugasemdum frá misnafnlausu fólki á sinni eigin síðu.

Það sem ég gerði hins vegar í upphaflegu færslunni, var að benda á mjög banal sagnfræðilega staðhæfingu í grein Egils. Setninguna: “Það tók bolsévíka ekki nema svona vikutíma að myrða jafnmarga og keisarastjórnin hafði látið drepa á mörg hundruð árum.”

Ég held að 99% fólks sem las þessa setningu - hafi lagt sama skilning í hana og ég: að í henni fælist annars vegar staðhæfing um morðæði bolsévika, en hins vegar væri stórkostlega dregið úr drápum keisarastjórnarinnar. Og þótt Egill sé ófáanlegur til að viðurkenna að upphaflega setningin hafi verið klárlega röng og villandi, hefur hann fallist á það óbeint - fyrst með því að breyta henni og síðar með því að reyna að toga hana og teygja með skilgreiningum.

En hvaða máli skiptir þetta? Til hvers að karpa um þessa tilteknu setningu?

Hefðu niðurstöður greinar Egils Helgasonar breyst á nokkurn hátt þó að setningin hefði horfið? Auðvitað ekki. Boðskapur greinarinnar er sú byltingarkennda niðurstaða að Stalín hafi verið vondur. Hvort öryggislögregla keisarans hafi verið skipuð ljúflingum eða hranalegum hrottum hefur lítil áhrif á þá niðurstöðu.

Þetta snýst með öðrum orðum ekki um niðurstöður, heldur sagnfræðileg vinnubrögð.

Sagnfræðingur sem skrifaði um galdrabrennur á Íslandi - og myndi tala um þau hundruð manna sem farið hefðu á bálköstinn - væri í vondum málum. Þegar hann væri leiðréttur og bent á að íslensk fórnarlömb galdrabrenna hefðu verið nær 20 talsins - væri lítil vörn fólgin í því að hamra á illsku þess að brenna fólk á báli. Það er engin stuðningsyfirlýsing við kaþólsku kirkjuna fólgin í því að halda staðreyndum til haga. - Góður málstaður eða trúverðugar niðurstöður geta ekki réttlætt rangar staðhæfingar í sagnfræði.

Því miður eru kröfur um sagnfræðileg vinnubrögð ekki hátt skrifaðar í umfjöllun um utanríkismál. Þegar kemur að því að ræða um illræmdar ríkisstjórnir eða einræðisherra, er lenska að slengja bara fram einhverjum fórnarlambatölum.

Tökum umræðuna um Írak sem dæmi. Þegar Davíð Oddsson og Halldór Ásgrímsson ræða um Saddam Hussein, þá fer það eftir dagsforminu hvort hann er kallaður maðurinn sem drap “hundruðir þúsunda”; “milljón”; “meira en milljón” eða jafnvel “milljónir”. - Fréttastofurnar voru undir sömu sök seldar. Þegar rætt var um fjölda Kúrda sem einræðisherrann hafði á samviskunni, gat talan hlaupið frá hundrað þúsund upp í þrjúhundruð þúsund frá hádegisfréttum til kvöldfrétta. Í sjálfu sér var mönnum alveg sama - því hver nennti að benda á misræmið? Þeir hinir sömu væru þá bara stimplaðir Saddams-vinir.

Reynið að fylgjast með því þegar sagt er frá þjóðarmorðunum í Rwanda. - Þar slengja menn bara fram einhverjum tölum. Tölfræðin skiptir ekki máli því niðurstaðan liggur fyrir…

Fyrir sagnfræðing er óþolandi að fylgjast með umfjöllun á þessum nótum. Ég skil ekki hvers vegna nokkur maður grefur sjálfviljugur undan eigin málstað með því að styðja hann vondum rökum.

Það er nú ekki flóknara.

Frábær dagur á vellinum.

Mætti snemma ásamt afa, Kolbeinni Proppé og Óttari syni hans. Um að gera að lokka sem flesta til stuðnings við Safamýrarstórveldið í upphafi móts. Sýndist Proppé-feðgar vera móttækilegir.

Umgjörð leiksins var til fyrirmyndar. Hoppukastali fyrir börnin. Móttaka og tjald með kaffiveitingum á vegum VÍS.

Leikurinn sjálfur var góður. Framararnir léku miklu betur en ég þorði að vona - en á það ber að líta að Eyjamenn voru arfaslakir. Svona lélegir verða þeir ekki í sumar og því gott að hafa lent á þeim á svona slæmum degi.

Að mínu viti byrjar sumarið ekki almennilega fyrr en með fyrstu umferð Íslandsmótsins. Sumarið er semsagt komið. Sumarið er tíminn.

# # # # # # # # # # # # #

Fékk þær fréttir í dag að Ólafur Bjarni mun safna í fjórðungsúrslit í spurningakeppni Talstöðvarinnar. Það þýðir að næsta keppni mín verður í fyrsta lagi eftir þrettán vikur - kannski talsvert síðar. Þá veit maður það.

# # # # # # # # # # # # #

Er dottinn inn sjónvarpsþættina um liðið á eyðieyjunni. Líklega hefði ég sleppt þessari seríu, ef Sjónvarpið hefði ekki um helgina endursýnt alla þættina til þessa.

Fór að hugsa í tengslum við þessa þætti…

…nú eru þessir sjónvarpsþættir undir sterkum áhrifum frá “raunveruleikaþáttum” eins og Survivor.

Survivor og raunveruleikasjónvarpið er afar postmódernískt fyrirbæri, þar sem reynt er að búa til “raunveruleika” með hefðbundna sjónvarpsþáttauppbyggingu að fyrirmynd.

Nú er verið að gera hefðbundinn sjónvarpsþátt með raunveruleikaþætti að fyrirmynd…

…er “Lost” þá fyrsti post-postmóderníski sjónvarpsþátturinn?

Jæja, Egill Helgason svarar færslunni minni hér að neðan. En þar sem ég þykist vita að stór hluti lesenda þessarar síðu sleppi því að lesa athugasemdirnar með færslunum, ætla ég að skella svarinu hérna inn.

Í svarinu sakar Egill mig um málfundabrögð. Ætli það sé samt ekki best að leyfa bara lesendum að dæma um hver sé með útúrsnúningana.

Deilt er um setninguna: “Það tók bolsévíka ekki nema svona vikutíma að myrða jafnmarga og keisarastjórnin hafði látið drepa á mörg hundruð árum.”

Þessi fullyrðing er í senn rakalaus og kjánalegur þvættingur að mínu mati.

En Egill svarar:

“Stefán getur notað einhver svona málfundarbrögð. Þetta er samt staðreynd. Í rauða terrornum í september 1918 er talið að hafi verið drepin hátt í 15 þúsund manns á stuttum tíma. Á árbilinu 1825-1917 felldu dómstólar keisarastjórnarinnar 6321 dauðadóm vegna pólitískra glæpa, mest árið 1906, árið eftir byltinguna 1905. Þá voru 1310 dæmdir til dauða. Algengt var að dauðadómunum væri breytt í lífstíðarfangelsi eða dvöl í vinnubúðum.

Á stuttum tíma 1918 tókst bolsévíkalögreglunni Cheka semsagt að drepa tvisvar til þrisvar sinnum fleiri pólitíska óvini en keisarastjórninni á hundrað árum.

Svo er nú það.”

Með setningunni: “Það tók bolsévíka ekki nema svona vikutíma að myrða jafnmarga og keisarastjórnin hafði látið drepa á mörg hundruð árum” - átti Egill Helgason við að “áætlaður fjöldi þeirra sem drepinn var af rauðliðum á tilteknu tímabili í rússnesku borgarastyrjöldinni, samkvæmt sumum heimildum, er hærri en fjöldi dauðadóma yfir pólitískum föngum samkvæmt opinberum skýrslum frá keisarastjórninni.”

Kjáninn ég skildi setninguna sem svo að átt væri við hversu marga keisarastjórnin hefði látið drepa - og þá á mörg hundruð árum. En auðvitað var ég bara með útúrsnúninga og “málfundabrögð”. Það hlýtur hver einasti maður að sjá…

Sagnfræði er sérkennileg vísindagrein. Hún gerir harðar kröfur til þeirra sem hafa lært hana og kalla sig sagnfræðinga. Hins vegar getur hver sem er skrifað um söguleg málefni án þess að kunna nokkurn skapaðan hlut í sagnfræðilegum vinnubrögðum. Þessir söguáhugamenn geta þruglað og delerað án þess að verða minni menn í augum umheimsins.

Þessu er talsvert öðruvísi farið með nær allar aðrar vísindagreinar.

Hugsum okkur að ég myndi skrifa grein í Moggann um t.d. jarðfræði og varpa þar fram stórkarlalegum kenningum. Ef blaðið færi að spyrja mig út í þekkingu mína á jarðvísindum, myndi ég slá fram nöfnum á 3-4 bókum sem ég hefði lesið um efnið og jafnvel láta flakka með tengla á nokkrar útlenskar bloggsíður. - Hversu alvarlega yrði slíkt tekið?

Þegar kemur að greinum um sagnfræðileg efni virðist kunnáttuleysi í faginu hins vegar vera kostur. Í skjóli þess er nefnilega hægt að leyfa sér að slá fram fáránlegum fullyrðingum - bara af því að þær eru töff á prenti eða vegna þess að þær þjóna röksemdafærslunni betur en veruleikinn

Tökum sem dæmi DV-pistil Egils Helgasonar í dag. Þar má finna margar magnaðar staðhæfingar sem láta hvern þann sem hefur eitthvað kynnt sér sögu 20. aldar taka andköf. Uppáhaldið mitt er samt þessi:

“Hins vegar er ástæða til að sýna meiri ræktarsemi öðrum fórnarlömbum sovétkommúnismans frá 1917. Það tók bolsévíka ekki nema svona vikutíma að myrða jafnmarga og keisarastjórnin hafði látið drepa á mörg hundruð árum.”

Já - það er bara svona!

Það tók bolsévíka ekki nema svona vikutíma að myrða jafnmarga og keisarastjórnin hafði látið drepa á mörg hundruð árum…

Bíddu - lesum þetta einu sinni enn: Það tók bolsévíka ekki nema svona vikutíma að myrða jafnmarga og keisarastjórnin hafði látið drepa á mörg hundruð árum.

Nei, þetta hljómar ekkert minna hálfvitalega við þriðja lestur.

Ef Egill Helgason væri að skrifa um jarðfræði og myndi slá fram fullyrðingum eins og: “Það merkilega við Öskjugos er að þau byrja alltaf á fimmtudögum!” - Þá væri hann stimplaður kjáni.

Ef hann væri að skrifa um málfræði og slengdi fram staðhæfingunni: “Þýska er merkilegt tungumál. Í henni eru fleiri nafnorð en í öllum öðrum evrópskum tungumálum samanlagt!” - Þá myndu flestir hrista kollinn í vorkunsemi.

Ef hann væri að skrifa um fótbolta og skrifaði: “Eiður Smári er svo snjall fótboltamaður að hann er betri en Maradona og Péle samanlagt!” - Þá yrði hann líklega ráðinn í íþróttirnar…

En af því að hann er að skrifa um sagnfræði, þá er bara flott að slá fram svona augljósum deleringum.

- Kannski ætti maður að fara að taka þennan stíl upp í pólitískum skrifum? Hér eru nokkrir frasar sem ég gæti notað í stað þess að nota alvöru rök fyrir máli mínu:

* Bush Bandaríkjaforseti er mesti morðingi samtíðarinnar. Bara í Texas eru fleiri teknir af lífi á ári hverju en dóu 11. september. (Vissulega ósatt - en hey, hver er að spá í því?)

* Biðlistarnir í heilbrigðiskerfinu á Íslandi drepa fleiri á einum mánuði en allir þeir íslensku sjómenn sem fórust í síðari heimsstyrjöldinni. (Mjög dramatískt - það réttlætir fyllilega að staðhæfingin er tóm steypa.)

* Stríðsrekstur Tony Blair í Írak hefur kostað líf fleirra fólks en allar farsóttir 20. aldar samanlagt. (Augljós lygi - en málstaðurinn er góður. Auk þess sem Tony Blair er illmenni og á því bara skilið að vera hafður fyrir rangri sök.)

Það eina sem ég skil ekki - er hvers vegna menn sem telja sig hafa góðan málstað að verja, sýni þessum sama málstað ekki einu sinni þá virðingu að rökstyðja hann með sannindum?

Annars á ég bágt með að skilja pistla Egils Helgasonar þessa dagana. Hann skrifar ítrekað um nauðsyn þess að gert sé upp við syndir Sovétríkjanna - en birti svo pistil um að Danir ættu alls ekki að ómaka sig við að biðjast afsökunar á að hafa hjálpað til við helför nasista. Ég á bágt með að skilja það öðru vísi en að glæpir kommúnista séu verri en nasista og að þeir síðarnefndu hafi mátt þola nóg. En hvað veit ég?

Línuverðir - afsakið, aðstoðardómarar - verða seint taldir skærustu stjörnur knattspyrnuvallarins. Á þessu er þó ein undantekning.

Eitt er þó það land sem kann að meta línuverði að verðleikum. Raunar er svo komið að línuvörður er frægasti einstaklingurinn í knattspyrnusögu þessa lands og er þjóðarleikvangurinn kenndur í höfuðið á honum.

Nú er spurt: hvert er landið - og fyrir þá klókustu, hver var línuvörðurinn?