hildur lilliendahl

Í Reykjavík, um miðja nótt, 19. október 2005

Elskulegi vinur minn.

Ég held að ég hafi aldrei skrifað þér almennilegt bréf. Það er löngu tímabært. Ég held að ég hafi heilmikið að segja akkúrat núna, klukkan 5.39 um morgun, en áður en þú færð einhverjar grillur, þá er rétt að koma því á framfæri að ekkert af því hefur að gera með þig. Eða fullorðna karlmenn yfir höfuð. Ég er andvaka. Aðra nóttina í röð. Klukkan fimm kláraði ég bókina sem ég var að lesa og fór út á svalir að reykja og reyna að heyra einhvers konar þögn.

Fyrir viku síðan var ég nefnilega að læra í öðru húsi til klukkan fjögur um nótt. Þá lagði ég af stað heim og þegar ég var komin út og stóð fyrir utan bílinn minn, sá ég að það var nýfallinn snjór yfir öllu. Það var hlýtt og fullkomlega kyrrt og snjórinn var svo nýfallinn að ég átti fyrstu hjólförin á götunni. Ég keyrði heim og þegar ég kom út úr bílnum tímdi ég ekki að fara inn. Þögnin var svo falleg og kyrrðin svo yfirþyrmandi að ég stóð grafkyrr í snjónum í margar margar mínútur og hugsaði með mér að svona litu nætur út í miðri viku í hverfinu mínu.

Ég hugsaði mér gott til glóðarinnar og sá fyrir mér að geta læðst út á svalir á nóttunni næstu tíu mánuðina og hlustað á þögnina. Og það ætlaði ég að gera í nótt. En þegar ég kom út og hafði fengið mér sæti og kveikt í sígarettunni, þá heyrði ég hátt suð í umferðarljósunum fyrir utan húsið mitt og öðru hverju heyrði ég dynki, eða bergmál af dynkjum, eins og ef stór planki dettur í tómri bílageymslu. Auk þess mundi ég að hverfið mitt er rammað inn af reykvískum hraðbrautum. Og enginn tími sólarhringsins eða vikunnar er svo heilagur í Reykjavík að hinar svokölluðu hraðbrautir séu auðar. Þess vegna heyrist stanslaus bílaumferð af svölunum mínum.

Ég fór skælandi og tóm í hjartanu út á svalir og á meðan ég var þar storknuðu tárin á kinnunum og tómið fylltist af reiði út í þennan endalausa hávaða í heiminum. Ég fór inn og tárin lifnuðu við og tómið varð að tómi upp á nýtt. Ég fór inn til sonar míns og kveikti á græna lampanum á gólfinu hans svo ég gæti horft á hann sofa. Bara í smástund. En það var eins og fyrir róna að finna lykt af spíra og áður en ég vissi af var ég lögst fyrir aftan hann og búin að grúfa nefið ofan í nátttreyjuna hans og teygaði að mér lyktina af honum eins og ég þyrfti hana til að lifa.

Ég skældi í koddann hans og hugsaði til þess með óbærilegum söknuði að þessa aðra hvora viku sem við værum formlega saman, væri hann á stofnun í átta til níu klukkustundir á hverjum degi. Svo náum við þremur klukkustundum saman og þar af fer yfirleitt að minnsta kosti ein í það að ég elda mat og vaska upp og hann baðar sig eða horfir á sjónvarpið. Svo sefur hann í tíu til ellefu tíma. Hvaða andskotans líf er þetta? Hann verður aldrei lítill aftur. Ég fæ aldrei tækifæri til þess að taka þátt í barnæskunni hans aftur.

Svo stóð ég upp en þá sá ég framan í hann og var umsvifalaust dregin að rúmstokknum hans aftur. Þar sat ég og starði á hann þangað til að ég mundi eftir því að ég þarf að sofa. Svo lagðist ég í rúmið mitt og ákvað að í stað þess að þurfa að sofa, þyrfti ég að skrifa. Þá frestaði ég vekjaraklukkunni um hálftíma. Í því flaug mér annað í hug. Hvers vegna læt ég hann sofa í öðru rúmi? Í öðru herbergi? Mér finnst ekkert í heiminum betra en að faðma þetta barn. Og sannarlega ekkert fallegra en hann þegar hann sefur. Og ég neyði bæði sjálfa mig og hann til þess að fara á mis við nálægðina hvort við annað meðan við sofum.

Hvers vegna? Það er að hluta til vegna þess, eða að minnsta kosti gert undir því yfirskini, að einn daginn gæti það orðið nauðsynlegt. Ég sé nefnilega alltaf fram á að ganga kannski út einhverntímann. Eða geng út frá því réttara sagt, eins og sjálfsögðum hlut. Ekki beinlínis vegna þess að mig langi til þess, heldur bara vegna þess að ég er alin upp í þessu samfélagi og það er það sem við gerum. Við pörum okkur saman við annað fullorðið fólk. Andskotans vitleysa.

Meðan ég lá í rúminu hans og reyndi að ná öllum lyktarögnunum sem streymdu frá honum, áttaði ég mig á einu. Undanfarið hef ég haft áhyggjur af ást minni á þessu barni. Hún er orðin svo stjórnlaus að ég klökkna, undir öllum kringumstæðum, við tilhugsunina um hana -eins klisjukennt og væmið og það er.

En þegar ég lá þarna og þefaði og skældi, áttaði ég mig á því að í ást minni á þessu barni, geymi ég líka ástina á hinum. Þessum sem ég kynntist aldrei og mér finnst alltaf að heimurinn hafi á einn eða annan hátt hafnað. Það tók mig langan tíma að skilja það eftir að ég missti barnið, að þótt ég væri trúlaus, þá fannst mér alltaf einhver hafa tekið það frá mér.

Ég var, og er kannski ennþá, reið út í eitthvað fullkomlega óskilgreint sem ákvað að barnið mitt fengi ekki að ljúka einhverju fullkomlega óskilgreindu hlutverki. Ég var unglingur þá. Ég var afskaplega meðvitaður unglingur sem sagði sjálfum sér í sífellu að það myndi ekki lækna gatið í hjartanu að verða aftur ófrísk. Að nýtt barn myndi aldrei geta komið í staðinn fyrir barnið sem dó. Og svo varð ég ófrísk aftur. Í gegnum eitthvað sem við kusum að kalla „meðvitað kæruleysi.“ Lesist: örvæntingarfull þrá eftir öðru barni sem gæti látið okkur líða aðeins betur. Sem það gerði vissulega.

Eftir að nýja barnið kom heilbrigt í heiminn, hélt ég áfram að heimsækja duftreitinn í kirkjugarðinum, hélt áfram að gráta, hélt áfram að skrifa bréf til barnsins sem dó og skoða myndir af því á tyllidögum. Núna man ég ekki einu sinni hvenær ég fór í kirkjugarðinn síðast. Það er erfitt að útskýra þetta. Það er alls ekki svo að ég sé hætt að sakna barnsins eða að harma það af öllu afli að það hafi ekki fengið að lifa. Ég hugsa enn til þess nær daglega, og alltaf með áköfum söknuði.

En það er ekki fyrr en núna, mörgum árum síðar, sem ég skil að þetta barn lifir í bróður sínum. Þeir eru bræður. Þeir eru afsprengi sama fólks, sömu ástar, sömu unglingsáranna, og þeir lifa báðir þótt annar deyi. Þess vegna elska ég Sævar alltaf meira þegar ég hugsa um bróður hans. Og ég held að ég hafi aldrei elskað hann af jafn sjúklegri ákefð og á fæðingardegi bróður hans fyrir rúmum mánuði. Þá vildi Sævar kveikja á kertum og halda litla veislu í stofunni okkar fyrir bróður sinn. Hann kom með sæng til að pakka mömmu sinni inn í af því að hann fann hvað hún var sorgmædd. Hann útskýrði fyrir mér á mjög nærgætinn hátt að það væri alveg hægt að eiga afmæli þótt maður væri dáinn og við ættum að halda veislu fyrir bróður hans.

Þetta kvöld spurði hann mig hvort bróðir sinn hefði ekki heitið neitt og ég sagði honum að það hefði aldrei verið valið nafn á hann. Sannleikurinn er auðvitað sá að áfallahjálparkerfi Landspítalans var svo stórkostlega ábótavant fyrir sex árum síðan að það var enginn til staðar fyrir okkur sem gat bent okkur á að við gætum fundið huggun í því síðar meir að hafa valið nafn á barnið. Sævar valdi honum nafnið Örlygur.

En þetta er ekki allt. Ég er líka reið út í heiminn fyrir að ég skyldi síðan, mörgum árum síðar, verða ólétt undir kringumstæðum sem mér fannst ekki gera mér mögulegt að eiga barnið. Ég sé samt ekki eftir fóstureyðingunni. Ég er, og mun vonandi alltaf vera meðvituð um að ég tók ákvörðun út frá því hvernig staðan var þá, eða hvernig staðan leit út fyrir mér þá. Og þá var ákvörðunin rétt. En ég hefði getað orðið ólétt á svo mörgum öðrum augnablikum þar sem kringumstæður hefðu gert mér kleift að eignast barnið. Heimurinn valdi einmitt þessar. Og ég get ekki þolað honum það.

Þetta kristallast allt saman í eina barninu sem lifir og ég myndi leggja lífið í sölurnar fyrir, án þess að spyrja einnar einustu spurningar. Núna finnst mér öll þessi hugmynd; eitt barn kemur ekki í staðinn fyrir annað, vera hálf… hjákátleg. Ný meðganga var hvati fyrir mig til að byrja upp á nýtt. Standa á fætur, hætta að gráta, reyna að sofa, reyna að borða og svo framvegis. Það vissi ég. Hvernig gat mér dottið í hug, og haldið í þá hugmynd þangað til núna, að nýja barnið væri ekki að koma í stað hins dána í neinum skilningi? Þvílík einfeldni.

Nú er klukkan hálf sjö. Samkvæmt nýrri stillingu hringir vekjaraklukkan mín eftir einn og hálfan tíma. Sævar heldur til níu tíma vistunar sinnar og ég held í mína stofnun. Að því loknu fáum við okkar þrjá klukkutíma sem munu að öllum líkindum einkennast af of mikilli þreytu minni til að halda uppi samskiptum við hann. Núna ætla ég að sækja hann í rúmið sitt og halda á honum yfir í mitt.

Góða nótt.

Þetta er ekki flókið.

Ég nennti ekki að highlighta. En myndin stækkar (og birtist í réttum hlutföllum) ef þið smellið á hana. Jájá.