Lexluthor1000

Ég var að tala við kunningja minn um daginn. Hann var að segja mér frá ráðherranum sem var rekinn fyrir að senda tölvupóst. Ég gaf mér að hann væri að tala um Bjarna Harðarson, stjórnarandstöðuþingmanninn sem sagði af sér. 

Þessi kunningi minn er enginn vitleysingur. Ekki meira en gengur og gerist. Hann hefur bara lítinn sem engan áhuga á stjórnmálum. Eða hefur ekki haft hingað til. Áhuginn virðist vera að koma. Það tekur hann eðlilega smá tíma að komast inn í málin. Skilja á milli ráðherra og þingmanna, stjórnar og stjórnarandstöðu. En það kemur vonandi. Spurning hvort það sé nokkuð orðið of seint. 

—-

Venjulegt fólk tók ekki þátt í góðærinu nema að örlitlu leyti. Vissulega fóru einhverjir hamförum. Skuldsettu sig of mikið. Keyptu of mikið af dóti. En það eru almennt frekar óverulegar upphæðir í samanburði við skuldasúpuna sem landið situr núna í. 

Það er nefnilega ekki þannig að ástæðan fyrir því hvernig hér er komið sé að venjulegt fólk hafi rokið til og keypt sér flatskjái. Ef það er hægt að kenna venjulegu fólki um stöðuna er það fyrst og fremst fyrir að horfa of mikið á þessa skjái. 

Við búum nefnilega í lýðræðisríki. Samkvæmt lögum höfum við ótal réttindi. En það hefði kannski mátt setja lög um skyldurnar sem fylgja lýðræðinu. Í lýðræðisríki á fólk að vera vel upplýst, það á að mynda sér sjálfstæðar skoðanir og það á að koma þeim á framfæri. Það er vissulega heilmikil vinna en þetta fylgir bara með í pakkanum. Það er lítill munur á óupplýstu lýðræði og einræði. 

Það fólk sem hefur stjórnað landinu undanfarin ár var kosið. Við fáum þau stjórnvöld sem við eigum skilið. Og þannig berum við öll ábyrgð. Ekki bara þeir sem kusu þá sem hafa stjórnað, heldur líka hinir sem komu sínum sjónarmiðum ekki betur á framfæri. 

—-

Þegar Sókrates var dæmdur til dauða af samborgurum sínum héldu flestir að hann myndi flýja. Hann átti áhrifaríka vini og það hefði verið tiltölulega auðvelt fyrir hann. Hann ákvað hinsvegar að taka dómnum. 

Ekki af því að hann væri sammála dómnum, heldur af því að hann var þátttakandi í samfélaginu sem hafði leitt dóminn af sér. Hann hafði haft tækifæri til að móta þetta samfélag. Og ef honum fannst það of gallað þá hafði hann haft alla möguleika á því að flytja. Hann komst þessvegna að þeirri niðurstöðu það væri hluti af því að vera í samfélagi að taka á sig ábyrgð. 

Þetta er að sjálfsögðu nokkuð ýkt afstaða. En hafði þó nokkuð til síns máls. Það er ábyrgðahlutur að búa í lýðræðissamfélagi. Þegar Ísland fer á lista staðfastra þjóða þá berum við ábyrgð. Við berum ábyrgð á því að drepa fólk.

—

Íslendingar eru duglegir við að skrifa sig á lista þar sem þeir lýsa því yfir að þeir séu ekki hryðjuverkamenn. Það er vissulega satt og rétt að Bretar misnotuðu hryðjuverkalögin. En það er eðli hryðjuverkalaga. 

Hryðjuverk eru nefnilega nánast óskilgreinanleg. Hugtakið er áróðurstæki. Þessvegna er gott fyrir ríkisstjórnir að hafa lög sem heimila þeim að gera nánast hvað sem er í nafni þess að berjast gegn hryðjuverkum. 

Ólíkt hinsvegar öðrum þjóðum sem sumir vilja meina að séu hryðjuverkamenn þá berum við beina ábyrgð á okkar stjórnvöldum. Við kusum þetta fólk. Aftur og aftur. Og aftur. Og aftur.

Sá ágæti maður Pétur Tyrfingsson sagði um daginn að allt tal um sannleiks- eða hvítbókarnefnd væri út í hött. Ég er sammála Pétri, það mun ekkert af viti koma útúr slíkri vinnu.

En það er hinsvegar nauðsynlegt að við fáum allt upp á yfirborðið. Ekki bara til að úthluta skömmum og ábyrgð heldur líka til að reyna að læra af mistökunum og átta okkur betur á því hvað varð til þess að Ísland fór á hausinn.

Gegnsæi hefur verið afskaplega lítið á Íslandi til þessa. Því verður augljóslega að breyta. Miðað við það hvernig stjórnvöld hafa hagað sér undanfarnar vikur eru ekki miklar líkur á því að frumkvæðið að því að opna fyrir upplýsingaflæði komi þaðan.

—

Ég hef ég heyrt í ótalmörgum sem hafa upplýsingar sem er nauðsynlegt að líti dagsins ljós. Þegar tekið er tillit til þess hvað ég er vinafár er þetta alveg stórmerkilegt og segir mér að það liggja ýmsar upplýsingar út um allt sem væri áhugavert að komast í.

Líklega er reiði einn besti hvati fyrir upplýsingaleka. Það er þessvegna nauðsynlegt að nota ástandið núna til að virkja þá reiði sem er að magnast upp.

Það fóru líklega um eitt þúsund manns í uppsögnum bankanna. Þar fyrir utan eru þeir sem eftir sitja á verulega skertum launum. Og þetta fólk er margt hvert alveg brjálað.

Þetta er náttúrulega bara byrjunin. Það verða massívar uppsagnir allsstaðar. Fjölmiðlarnir munu hrynja, fjárfestingafélögin, allt heila klabbið. Mikið af reiðu fólki með mikið af mjög eldfimum upplýsingum.

—

Vandamálið er að sjálfsögðu ekki bara í einkageiranum. Þeir sem áttu að standa vörð um hagsmuni almennings hafa klikkað alveg svakalega. Það má finna ýmislegt mjög undarlegt í ákvörðunum ráðamanna undanfarin ár.

Gallinn er hinsvegar sá að það fólk mun að öllum líkindum halda sínum vinnum - a.m.k. á meðan ríkissjóður hefur úr einhverjum peningum að spila. En það má samt búast við því að einhverjir þar séu tilbúnir að koma út upplýsingum ef þeir geta treyst því að þær séu nafnlausar.

—

Sem sagt. Það er til fullt af fólki sem liggur á allskonar upplýsingum. Ríkisvaldið mun aldrei getað tekið á málinu af augljósum aðstæðum, embættismennirnir eru vanhæfir og/eða óhæfir, fjölmiðlarnir hafa alltaf verið hálf ónýtir og munu versna, dómstólarnir geta ekki tekið á þessu. Málið verður í besta falli sett í nefnd þar sem það mun útvatnast og eyðileggjast.

En þrátt fyrir að það muni aldrei koma nein formleg niðurstaða þá þýðir það ekki að fólk hafi ekki rétt á því að vita hluta af sögunni. Eins stóran hluta og mögulegt er.

En til þess að af því geti orðið þarf einhvern grundvöll til að koma upplýsingum á framfæri. Sérstaklega fyrir þá sem vilja koma sýnum upplýsingum nafnlaust út. Fólk er ennþá hrætt. Það vill enginn kjafta. Bæði af því að með því gæti það verið að koma sér í lagalega klemmu en líklega er stór hluti hræðslunnar við almenningsálitið.

—

Niðurstaðan finnst mér vera nokkuð augljós. Það er tæknilega frekar auðvelt að koma upp vef þar sem hægt er að setja inn upplýsingar sem er (nánast) ekki hægt að rekja. Ég segi nánast af því að það er í sjálfu sér allt hægt. En það væri í það minnsta eins öruggt og nokkuð getur orðið.

Það er m.a.s. til vefur sem var settur upp með þetta markmið og heitir Wikileaks.org. Það væri í sjálfu sér hægt að notast við þann vef en það er nú samt einhvernveginn þannig að fólk myndi að ég held frekar vilja hafa íslenskan hjúp. En það er náttúrulega bara útfærsluatriði.

Að sama skapi væri betra ef það væri eitthvað á bakvið vef eins og þennan. Einhver samtök, helst mörg samtök. Á móti má spyrja hvort það séu til einhver samtök hér sem njóta trausts.

Undanfarnar vikur hef ég ítrekað verið sakaður um að vera svartsýnasti maður landsins. Ég ákvað þessvegna að ýkja þessa svartsýni almennilega upp. Keyra hana í botn.

Það er kannski ágætt að lesa það sem eftir kemur með það í huga. Þetta er svartsýnisspá. Worst case scenario. Ég er ekki endilega að segja að þetta muni gerast. En ég er heldur alls ekki svo viss um að þetta muni ekki gerast.

Síðan er náttúrulega ágætt að setja þann fyrirvara að allar tölur eru í mörgum tilfellum gríðarlega óábyrgar slumptölur. En í núverandi ástandi eru varla til neinar raunupplýsingar. Þetta er allt slump. En þetta er a.m.k. ágætlega upplýst slump.

En hér kemur hún. Svartsýnisspá svartsýnasta manns landsins:

—

Þær tölur sem verið er að nefna í tengslum við þau tvö lán sem eru helst í umræðunni þessa dagana eru ótrúlegar. Svo ekki sé meira sagt. IMF lánið er náttúrulega að vissu leyti á huldu. Ráðherrarnir okkar, sem semja núna við IMF um þessi mál hafa reyndar ekki sagt okkur neitt - enda bundnir meiri trúnaði við yfirþjóðlega stofnun heldur en sína eigin kjósendur. En svo virðist sem upphæðin sem þar um ræðir sé 5-6 milljarðar dollara.

Þetta hefur verið umreiknað í 600 milljarða króna. Sem er í raun mjög undarlegur útreikningur þar sem ekkert gengi er á krónunni. Við gætum alveg eins sagt að þetta séu átján þúsund nanólítrar. Þrettán billjón rúmmetrar á sekúndu.

Seðlabanki Íslands skráir íslensku krónuna núna sem 1/150 af evru. Seðlabanki Evrópu vill hinsvegar meina að ein króna kaupi ca 1/300 af einni evru. Einhvernveginn treysti ég frekar þeim evrópska.

En það má sem sagt leiða ákveðnar líkur að því að gengið sé á þessu bili. Á móti kemur hinsvegar að síðustu skráðu viðskiptin í Evrópska seðlabankanum eru nokkra vikna gamlar. Á þeim tíma hefur gengisvísitalan hækkað frekar en lækkað eftir því sem fleiri fréttir komast út.

—

Að viðbættu mögulegu IMF láni eru skuldbindingar vegna IceSave sem eru að öllum líkindum svipuð upphæð. Við skulum heldur ekki gleyma því að Seðlabankinn fattaði allt í einu í fyrradag að 300 milljarða bréf sem hann sat á eru verðlaus og í gær kom í ljós að Glitnir virðist hafa stolið 7 milljörðum af Norðmönnum.

Ég ætla að leyfa mér að nota gengisskráningu evrópska seðlabankans. Þarna erum við því jafnvel að tala um 2500 milljarða. Og partíið er rétt að byrja. Það á ýmislegt annað eftir að koma í ljós.

Til samanburðar var landsframleiðsla um 1200 milljarðar í fyrra (en verður það að sjálfsögðu ekki í ár og þaðan af síður á næsta ári), aflaverðmæti úr sjó er líklega um 80, fjárlögin um 550 og Kárahnjúkavirkjun kostaði 100.

Það má náttúrulega ekki segja frá því hvaða vexti og til hversu marga ára þessi lán gætu orðið en það eru líkur á því að þarna sé verið að tala um afborganir sem eru á við allt íslenska velferðarkerfið.

Til að borga af þessu lánum er því augljóst að skattar þurfa að hækka verulega.

—

Á leiðinni í vinnuna í dag sá ég auglýsingu sem var að ég held frá Samtökum Iðnaðarins. Skilaboðin voru einföld: Veljum íslenskt. Það fyrsta sem mér datt í hug var að það væri ekkert svo langt í að þær gætu tekið þessa auglýsingu niður. Ef fram heldur sem horfir verður nefnilega ekki um neitt annað að velja hér en íslenskt eftir örfáa mánuði.

Undanfarnar vikur hefur innflutningur til landsins svo gott sem stoppað. Í fyrsta lagi vill enginn erlendis taka við krónum og í öðru lagi hefur enginn áhuga á því að senda hingað vörur út á kredit. Það styttist þessvegna mjög í að það verði hér vöruskortur.

En hvað með IMF lánið? Mun það ekki koma gjaldeyrisviðskiptum í gang? Það finnst mér ekki líklegt. Ekki til lengri tíma í það minnsta.

Því þrátt fyrir að IMF lánið sé of hátt til að við ráðum við að borga það þá má líka segja að það sé of lágt til að það nái að redda einhverju.

Ástæðan er m.a. sú að eftir því sem tíminn líður munu fleiri og fleiri átta sig á því að það skiptir í raun engu máli á hvaða gengi erlendir gjaldmiðlar eru keyptir. Það er betra að eiga þá en krónur sem eru algjörlega ónýtar. Og eftir því sem fleiri átta sig á þessu verður vandamálið stærra.

Birgðirnar af gjaldeyri hér þyrftu því að vera það miklar að enginn teldi mögulegt að þær kláruðust. Sumir segja að við þyrftum líklega um fimmfalda þessa upphæð.

Það sem mun gerast þegar/ef þessir peningar koma inn er að það munu allir sem geta kaupa eins mikið og þeir komast í. Afleiðingin verður sú að þessir peningar eiga eftir að klárast á mjög stuttum tíma.

—

Ég hef áður skrifað hér að flest fyrirtæki landsins eru við það að fara á hausinn og að fjölmörg (eins og Eimskip) eru komin þegar komin á hausinn án þess að neinn þori að tala mikið um það.

Næstu mánaðarmót má búast við því að verði fjölmennustu uppsagnir Íslandssögunnar. Ekki nóg með það heldur má búast við að fjölmörg fyrirtæki muni ekki einusinni geta greitt laun fyrir þennan mánuð, hvað þá út uppsagnarfrestinn. Það eru eflaust mörg fyrirtæki í þeirri aðstöðu að þau sjá enga ástæðu til að segja upp fólki þar sem að þau munu hvort sem er ekki lifa lengur en uppsagnarfresturinn er að renna út.

Sumir benda á útflutningsfyrirtækin og þá kannski helst sjávarútveginn og vilja meina að þeir hljóti að græða á ástandinu. Hátt gengi og fjör.

En jafnvel þótt við horfum fram hjá því að útflutningsverðmæti sjávaraflans alls er bara dropi í hafi þá eru útvegsfyrirtækin skuldsett upp í topp og að miklu leyti í erlendri mynt. Eins og formaður Landssambands smábátaeigenda, orðaði það þá stendur íslenskur sjávarútvegur traustum fótum - „á botninum í skuldafeni upp fyrir haus.“

Og síðan má til gamans geta þess að álverð hefur dottið niður um 40% á undanförnum mánuðum.

—

Flestir Íslendingar hafa lifað mánuð til mánaðar. Borgað VISA greiðsluseðilinn með laununum sem þeir voru að fá inn á reikninginn. Þeir sem hafa átt eitthvað að ráði í sparnaði hafa þar að auki verið ginntir inn í sjóði eða hlutabréf. Þeir peningar eru að miklu leyti gufaðir upp.

Það tekur tíma að sækja í Ábyrgðasjóð launa og ég efast um að sá sjóður hafi nokkra burði til að takast á við það flóð umsókna sem er á leiðinni. Sama má segja um atvinnuleysisbætur. Sá brunnur er ekki ótæmandi.

Þetta þýðir að bara einn launalaus mánuður getur komið fólki í veruleg vandræði. Á þremur mánuðum atvinnuleysis mánuðum verða m.a.s. mörg stöndugri heimili landsins komin í algjört þrot.

—

Það er í raun ómögulegt að segja hver verðbólgan verður hér á næstu mánuðum. Það fer að miklu leyti eftir því hvar gengi krónunnar endar. En hún verður aldrei undir 20%. Líklega nær 30-40% og til lengri tíma töluvert hærri.

Allt vöruverð mun rjúka upp. Afborganir af lánum sömuleiðis.

—

Þjóðarframleiðslan mun augljóslega hrynja eins og áður hefur verið komið að. Skattastofnar ríkis og sveitarfélaga duttu niður um tugi milljarða við það að bankarnir rúlluðu. Við þetta bætast öll hin fyrirtækin, skatttekjur af einstaklingum, virðisaukaskattur.

Þannig að á sama tíma og við munum þurfa að greiða vexti og afborganir af lánum sem við hefðum ekki ráðið við í blússandi góðæri þá eru tekjurnar lægri en nokkru sinni fyrr.

Niðurstaðan blasir náttúrulega við. Í öllum þeim skilningi sem land getur farið á hausinn þá er Ísland gjaldþrota. Reyndar væri betra ef við gætum orðið gjaldþrota. Í núverandi ástandi verðum við lifandi dauð.

—

Akkúrat núna er voðalega lítið búið að gerast. Sparifjáreigendur eru að vísu búnir að tapa gríðarlegum fjármunum sem hefur leitt til til að ofbeldishótunum rignir víst inn í bankana. Það hafa verið mótmæli hér og þar. Vinnustaðafundir þar sem fólk er öskureitt.

En í raun og veru er allt með frekar kyrrum kjörum. En það mun breytast mjög fljótt. Þegar fólk verður örvæntingarfullt og hefur engu að tapa þá byrja uppþot og óeirðir. Þegar fólk finnur þetta á eigin skinni mun það brjálast. Ofbeldi mun aukast. Innbrot og almenn skemmdarverk. Það verður allt kreisí.

—

Og hvað svo? Hvað gerist næst?

Það hefur áður gerst að þjóðir hafa lent í því að vera í raun gjaldþrota. Það segir sig sjálft að þjóðargjaldþrot þýðir ekki að landinu sé eytt. Fólkið er ekkert bara allt drepið.

Einhvernveginn hafa þessar þjóðir reynt að vinna sig upp úr þrotinu. Það hefur kannski tekið áratugi en það hefur þó eitthvað batnað. Argentína er oft nefnd í því sambandi.

Ef gengi krónunnar er í líkingu við það sem ég held hér fram (og í raun allir gjaldmiðlamarkaðir fyrir utan Ísland) þá eru þeir sem halda sinni vinnu og eru t.a.m. með 500 þúsund krónur í mánaðarlaun - sem þykir víst nokkuð gott - í raun farnir að nálgast lágmarkslaun í nágrannalöndum okkar.

Þetta er athyglisvert að hugsa um því að munurinn á Íslandi og þeim þjóðum sem hafa lent í svipaðri stöðu og Ísland er í núna er sá að við erum aðilar að EES sem þýðir að við höfum möguleika á því að búa og vinna í öllum löndum Evrópusambandsins.

—

Sem sagt. Tekjur ríkissjóðs dragast verulega saman, útstreymið úr ríkissjóði í erlendar skuldir er gígantíst, skattar á einstaklinga hækka, velferðarkerfið dregst saman, fyrirtæki fara á hausinn, atvinnuleysi í tugum prósenta, glæpir aukast, kaupmáttur þeirra sem þó hefur vinnu hrynur, vöruúrval lítið sem ekkert, ónýtur gjaldmiðill, menntakerfið dregst saman. o.s.frv.

Niðurstaðan er því nokkuð augljós. Fólk fer. Í tugþúsunda tali. Hundrað þúsunda jafnvel. Og hvað fólk fer fyrst? Jú að sjálfsögðu þeir sem hafa menntun, heilsu og aldur. Þeir sem hafa haft hæstu launin. Sem þýðir að skatttekjur detta enn meira niður. Eftir sitja þeir sem þurfa í raun og veru á hjálp að halda.

Í skítnum með allar skuldirnar.

Þegar Björgvin G. var spurður að því í dag hverjir skilmálar IMF væru sagði hann “að skilmálar sjóðsins væru ekki óyfirstíganlegir en sagðist ekki getað greint frá þeim því það var brot á trúnaði.” Hvernig hann kom þessu frá sér án þess að bresta í annaðhvort grát eða hlátur veit ég ekki.

Ingibjörg sagði um sama mál að það væri ekkert í skilmálunum sem hún væri ekki til í að skrifa undir. Hún sagði reyndar líka fyrir örfáum mánuðum að íslenskir bankar gætu ekki farið á hausinn. Mín vegna má hún skrifa undir öll sín eigin lán. En ég myndi aldrei gefa henni umboð til að fara í minn banka og skrifa undir.

Að lokum er gaman að fylgjast með Geir sem virðist alltaf koma af fjöllum en á honum hefur verið að skilja undanfarna daga að þetta væri frekar almennt spjall yfir tebolla heldur en formlegar samningaviðræður. Í dag sagði Björgvin aftur á móti að það væri ekki ólíklegt að samningurinn yrði undirritaður í dag eða á morgun. Það er lágmark að þetta lið sýni okkur þá virðingu að ljúga a.m.k. sömu lyginni.

—-

Undanfarnar vikur hafa ráðherrar fundað með allskonar liði um það hvernig eigi að bregðast við ástandinu sem þeir bera að stóru leyti ábyrgð á að við erum komin í. Í öllum þessum viðræðum hafa þeir aldrei viljað segja neitt fyrr en það væri í hendi. Annað er víst óábyrgt. Það má bara kynna orðin hlut.

Mér fannst persónulega frekar óhuggulegt þegar viðræður við lífeyrissjóðina voru á þessum nótum. Þá voru uppi hugmyndir að taka það litla sem eftir er af sparnaði landsmanna og láta það brenna hér upp. En það mátti náttúrulega ekki ræða á hvaða forsendum eða með hvaða hætti þetta yrði gert. Ekki fyrr en það væri búið að skrifa undir og of seint að gera nokkuð í málinu. Sem betur fer sprungu þær viðræður en þær voru greinilega bara forrétturinn.

—

Því þótt lífeyrissjóðsmálið hafi verið grafalvarlegt þá eru samningaviðræðurnar sem núna eru í gangi beinlínis stórhættulegar. IMF er meinrotið batterí. Það hefur verið margsannað. Þetta er ekki mjúka lendingin sem Geir var alltaf að tala um, þetta er brotlending.

Sem væri í sjálfu sér í lagi ef þarna væri ekki fólk sem trúir í einu og öllu á einkaframtakið að semja við fólk sem trúir í einu og öllu á einkaframtakið. Ætlar einhver að segja mér að Guðlaugur Þór sé þarna að standa vörð um ríkisrekið heilbrigðiskerfi? Að Þorgerður Katrín setji sig upp á móti aukinni einkavæðingu í menntakerfinu?

Þeir sem segjast ekki óttast þessar viðræður við IMF bendi ég á að eini skilmálinn sem virðist kominn á hreint er að þeir banna ríkisstjórnarmeðlimum að segja þeim sem munu borga þetta lán frá því hverjir skilmálarnir eru. Það finnst mér ansi vond byrjun.

—

En þrátt fyrir að ég hafi megna andstyggð á IMF þá er Ísland ekki í þeirri aðstöðu að það geti leitað annað. Ég sé þessvegna rökin fyrir því að ræða við sjóðinn um að hann hjálpi til við að slökkva eitthvað af þeim eldum sem eru hér að brenna allt upp.

En lágmarksskilyrði fyrir því að sest sé við þetta borð er að allt sé sýnilegt. Að almenningur hafi allar upplýsingar og þótt tíminn kunni að vera knappur þá hafi hann öll tækifæri til að vega og meta þá ókosti sem eru í stöðunni.

—

Til samanburðar má nefna að ég er á þeirri skoðun að Ísland eigi að stefna að því að komast inn í ESB sem allra fyrst og taka upp alvöru gjaldmiðil. Mér myndi hinsvegar aldrei detta í hug að gúttera það að ríkisstjórnin myndi á morgun tilkynna að við værum þegar komin þangað inn. Án almennilegrar umræðu og síðan að sjálfsögðu þjóðaratkvæðagreiðslu.

Valdaafsalið sem felst í þeim samningum sem núna eru ræddir af ráðherrum - sem enginn kaus í það embætti - er miklu stærra en valdaafsalið sem fælist í inngöngu í ESB. Bara vaxtagreiðslurnar af þessu láni eru líklega 5-10 sinnum hærri en þær greiðslur sem áætlað var að við myndum greiða til Evrópusambandsins á hverju ári. Það er hægt að segja sig úr ESB. Við segjum okkur aldrei úr þessu láni.

—

Traust er ekki einhliða. Trúnaður ríkisstjórnarinnar er við Alþingi og þjóðina alla. Ef skilyrði IMF fyrir viðræðum um lán voru þau að það mætti ekki ræða skilmála lánsins þá hefði ríkisstjórnin ekki átt að setjast niður til viðræðna.

Þau hefðu átt að segja sorrí, við erum lýðræðisríki. En gallinn er náttúrulega sá að hér er bara sýndarlýðræði.

Það er skiljanlegt að fólk vilji frekar trúa því sem kemur því betur heldur en því sem er satt - ef sannleikurinn er hræðilegur. Það er miklu þæginlegra að makinn þinn hafi ekki haldið fram hjá þér en að hann hafi verið virkur þátttakandi í ótal orgíum.

Ég er ekki sálfræðingur en ég get alveg gefið mér að fólk reynir eftir bestu getu að lágmarka þann skaða sem það hefur þó þegar lent í. Og þá oftar en ekki með því að ljúga að sjálfu sér og öðrum.

—

Undanfarnar vikur hefur Geir H. haldið fleiri blaðamannafundi en undanfari hans hélt á allri sinni valdatíð. Tilefnið hefur oft verið fyrir hendi en niðurstaðan hefur alltaf í besta falli verið deprímerandi.

Niðurstaðan eftir þessa fundi með pressuliðinu hefur verið sú að það eina sem er hægt er að bóka er að allt sem Geir sagði var lygi. Sem dæmi má nefna að daginn eftir að hann sagði að engrar aðgerðaráætlunar væri þörf var Landsbankinn ríkisvæddur. Sex klukkutímum eftir að Geir sagði breskum blaðamönnum að Kaupþing væri í góðum málum fór hann sömu leið og hinir bankarnir. Geir sagði að gjaldeyrisviðskipti yrðu orðin eðlileg í byrjun síðustu viku - þegar þetta er skrifað eru þau ennþá frosin og ekkert útlit fyrir að þau verði eðlileg í náinni framtíð.

Niðurstaðan er nokkuð fyrirsjáanleg. Traust Geirs - og ríkisstjórnarinnar allrar - er ekkert. Sem dæmi má nefna að vinur minn sagði mér um daginn að hann hefði verið tiltölulega rólegur þangað til Geir sagði að það yrði ekki vöruskortur. Þá fyrst byrjaði hann að hamstra.

Það kemur tvennt til greina. Geir lýgur eins og hann er langur til - eða að hann er vitlausari en langloka. Ég veit ekki hvort er verra.

—

Ef morgundagurinn kæmi aldrei væri fínt ef ráðamenn myndu halda okkur í blekkingu. Við gætum bara öll búið í Matrix hugarheimi Davíðs Oddssonar. En eins og gaur í klámmynd þá kemur morgundagurinn alltaf.

Og þótt þessi þjóð virðist vera ansi treg til þá lærir hún á endanum. Ég get ekki ímyndað mér að það sé til nokkur sem trúir nokkru sem kemur frá Geir eða öðrum ríkisstjórnarmeðlimum.

Traust er vandmeðfarið. Það tekur ár og áratugi að byggja upp en það getur glatast á mínútum. Í þessu ástandi er traust mikilvægasta vopn ráðamanna. Úr því sem komið er þá mun þeim ekki endast aldur til að vinna það inn aftur.

—-

Ég skil vel að Geir vilji hughreysta fólk. Efnahagsástand er að mörgu leyti sálrænt. Við það að segja að eitthvað sé einhvernveginn þá getur það orðið þannig ef sá sem það segir hefur næga vigt. Davíð hefur margsinnis leikið þann leik.

En þótt jafnvægið sé viðkvæmt þá gengur náttúrulega ekki að ljúga út í eitt og vona að lygin breytist í sannleika. Þetta bragð hefur reyndar gengið ansi lengi hjá Sjálfstæðismönnum. Ef þú neitar því t.a.m. nógu lengi að Þorsteinn Davíðsson hafi verið ráðinn vegna tengsla þá hættir fólk á endanum að nenna að tala við þig. Það stendur enginn í því endalaust. Eftir nokkrar vikur verða komin ný þrætuefni.

Verkefnið núna er hinsvegar alls ekki til skamms tíma. Geir getur alveg sagt að Ísland sé ekki komið á hausinn og Davíð getur alveg sagt að gengisvísitalan sé bara víst í 130. En í þetta skiptið mun það ekki ganga.

Sannleikurinn mun á endanum koma í ljós. Í öllum þeim skilningi sem þjóð getur orðið gjaldþrota þá er Ísland gjaldþrota. Það er ekki nóg með að hálfleikurinn sé tapaður. Leikurinn er allur tapaður sem og deildin. Eina leiðin í þessari stöðu er að pakka í vörn, lágmarka skaðan, byggja upp gott ungliðastarf og stefna á að komast upp í þriðju deild á næsta tímabili.

—

Bestu hryllingsmyndirnar eru þannig að maður sér aldrei ógnina berum augum. Maður upplifir bara að það er eitthvað hræðilegt alveg að fara að gerast. Þegar böh! mómentið kemur loksins er fólk orðið svo yfirspennt að það öskrar. Hryllingurinn er hinsvegar minni ef maður veit hvað er í vændum og hvenær.

Það vita það allir sem vilja að spilling á Íslandi hefur verið gríðarleg undanfarna áratugi. Þeir sem hafna þessari fullyrðingu geta hætt að lesa hér.

Mér vitandi hefur þingflokkur Vinstri grænna einn sett sér reglur um að upplýsingar um allar eignir þingmanna séu gerðar opinberar. Sem er í raun frekar kjánalegt þar sem það er líklega eina fólkið á þingi sem á þannig séð engar eignir (þau kunna náttúrulega ekkert að fara með peninga.)

Undanfarin ár hefur verið frekar pirrandi að það sé ekki meira gegnsæi í því að þeir sem koma að ákvörðunum á Alþingi þurfi ekki að opinbera um það hvernig þær ákvarðanir geta mögulega snert þeirra persónulegu eignir.

Það hefur að einhverju leyti verið hægt að sætta sig við þetta af því að vald þingsins og stjórnarinnar yfir viðskiptalífinu hefur minnkað til mikilla muna.

Eftir að stærstu þrír bankar landsins voru ríkisvæddir og settir undir Fjármálaeftirlitið og þar með ríkisvaldið er hinsvegar komin upp gerbreytt staða.

Það eru engar ýkjur að halda því fram að það er varla til fyrirtæki á Íslandi í dag sem er ekki í hættu á að fara í gjaldþrot. Fjölmörg af stærstu fyrirtækjum landsins eru m.a.s. orðin gjaldþrota. Það er bara enginn búinn að tilkynna um andlátið.

Bankarnir hafa alltaf verið valdamiklir hér sem annarsstaðar. Það má alveg segja að samkeppni á einstaklingsmarkaði hafi verið hálfgert spaug en á fyrirtækjamarkaði hefur hún verið þónokkur. Fyrirtæki hafa getað farið á milli banka og leitað að bestu kjörum. Þau stærstu hafa líka getað leitað út fyrir landið í leit að fjármögnun og annarri bankaþjónustu.

Samkeppnin núna er hinsvegar nánast engin. Allir ríkisbankarnir lúta sömu stjórn. Það fær enginn Íslendingur fyrirgreiðslu í útlöndum á þessu ári. Eða á því næsta ef út í það er farið.

Við þessar aðstæður er vald bankanna og þar með ríkisins algjört. Þau fyrirtæki sem ekki fá verulega aðstoð á næstu vikum og mánuðum munu fara á hausinn. Í mörgum tilfellum er þetta dagaspursmál.

Fyrir utan þetta vald sitja bankarnir á gríðarlegum eignum. Margar þeirra eru reyndar orðnar nánast verðlausar. Aðrar eru að brenna upp og verða að engu. En eftir sitja eignir sem eru raunverulegar og hafa ennþá mikið virði.

Að ofansögðu leyfi ég mér að halda því fram að það hafi aldrei áður gerst að ríkið hér sé jafn valdamikið. Ég ætla líka að leyfa mér að fullyrða að undanfarnar tvær vikur að viðbættum næstu 2-3 mánuðum verða á endanum mesta spillingartímabil Íslandssögunnar.

Það er eiginlega engin leið að afstýra því algjörlega að spillingin í þessu ferli öllu verði geigvænleg. Það er einfaldlega of mikið í húfi. Það er bókstaflega allt undir. Og þær stofnanir sem eiga að hafa hemil á þessum málum eru í bland of tengdar málunum, undirmannaðar og spilltar. Að því ógleymdu að starfsfólk þessara stofnana er mest allt íslendingar og er þar með að glíma við ótrúleg fjárhagsleg áföll í sínu persónulega lífi.

En þótt það sé ekki hægt að komast algjörlega hjá spillingunni þá má reyna að lágmarka hana. Markmiðið hlýtur auk þess að vera að fólk geti treyst því að ákvarðanir séu teknar með hagsmuni allrar þjóðarinnar í huga en ekki að sérhagsmunir einstaklinga séu teknir framyfir.

Í fyrirtækjarekstri er sá sem hefur mikilvægar rekstrarupplýsingar sem eru ekki opinberar talinn til innherja. Stöðu innherja fylgja fjölmargar lagalegar og siðferðilegar skyldur. Sem dæmi má nefna að innherji má jafnan ekki eiga viðskipti með bréf ákveðinn tíma fyrir uppgjör. Sölur og kaup innherja þarf að tilkynna jafnóðum og eignastaða í hlutabréfum fyrirtækis á í flestum tilfellum að vera opinber. Auk þess er að sjálfsögðu lögbrot að leka innherjaupplýsingum.

Miðað við vald ríkisins og núverandi stöðu get ég ekki betur séð en allir alþingismenn geti talist til innherja. Það sama má segja um stjórn seðlabankans, stjórnir bankanna og FME. Það má eflaust bæta starfsmönnum ráðuneyta og ýmsum öðrum í þennan haug.

Eins og áður segir þá er allt viðskiptalíf á Íslandi undir. Sem innherjar ættu gögn um allar eignir þess fólks sem kemur að þessum málum því að liggja fyrir.

Komiði sæl

Ég hef ákveðið að snúa aftur á bloggvöllinn. Oft var þörf og allt það.

Hef verið að velta þessu fyrir mér undanfarið (t.d. greinilega komist að því að persónufornöfn eru tímasóun í kreppu) og sé ekki betur en að ég verði að koma ýmsu á framfæri.

Sumir vilja meina að frjálshyggjan hafi dáið drottni sínum með hamförunum sem hafa dunið yfir. Það er að sjálfsögðu að mestu leyti rétt. Hitt er verra, þ.e. að sömu aðilar vilja stundum meina að hagfræðin hafi farið sömu leið. Það er alrangt. Hagfræðin hefur þvert á móti staðið óviðrið af sér og styrkst verulega.

Flestir þeir hagfræðingar sem hafa fylgst með undanfarin ár - og hafa ekki haft augljósa sérhagsmuna að gæta - hafa varað við sem nú er að gerast.

Til að taka af allan vafa þá er ég reyndar ekki hagfræðingur. Ég er með b.a. í heimspeki, b.s. í viðskiptafræði en ég kláraði aldrei m.s. námið mitt í hagfræði.

En þrátt fyrir það er ég líklega betur menntaður í hagfræðunum en allir sem nú sitja á Alþingi. Þetta gæti verið tóm lygi en mér dettur a.m.k. enginn í hug sem er með M.S. gráðu í þeirri fræðigrein, hvað þá Ph.d. (Geir H. er reyndar með M.A. en það er seríós útgáfan.)

Annað sem ég einhverjir gætu talið mér til tekna er að ég hef ekki tapað neinu umfram venjulegt fólk. Ég er ekki með gjaldeyrislán, ég átti enga peninga í sjóðum og ég átti engin hlutabréf. Þeir peningar sem ég á liggja í fasteignum (sem hafa á sér verðtryggð lán á föstum vöxtum í íslenskum krónum), verðtryggðum reikningum og erlendum gjaldeyri. Að ónefndum ýmsum tækjum og raftólum.

Reyndar vildi ég benda á að þeir sem t.a.m. segja að reiði Egils Helga hljóti af stafa af því að hann hafi persónulega tapað einhverju eru á miklum villigötum. Jafnvel þótt hann - eða aðrir þeir sem eru núna brjálaðir - hafi ekki tapað neinu umfram aðra þá er alveg augljóst að það finnst enginn á Íslandi sem er ekki persónulega tengdur einhverjum sem hefur ekki þegar tapað fleiri milljónum eftir hrun bankana.

Allir sem sjá lengra en nokkra klukkutíma fram í tímann vita líka að allir húsnæðis- og krónueigendur hafa tapað verulega á síðustu tveim vikum. Fjármunum sem venjulegur verkamaður er mörg ár að vinna sér inn.

Það er því glórulaust að ætla að heimta það að þeir sem ræði þessi mál séu ekki illa brenndir. Í þessu erum við öll Jónína Ben. En til að sætta þær smásálir sem eltast við svona hluti þá er ég ekki - að svo stöddu - eitt af hinum raunverulegu fórnarlömbum.

Í þriðja lagi þá er ég ekki tengdur inn í nein sérhagsmunasamtök, fyrirtæki eða flokka. Pabbi minn er reyndar borgarfulltrúi fyrir VG og ég hef alltaf kosið þann flokk. Viðurkenni það með nokkru stolti því að þótt ég hafi alltaf verið algjörlega á móti gjaldeyrisstefnu flokksins þá trúi ég því að þar sé það fólk sem er best meinandi í íslenskri pólitík.

Ég hefði náttúrulega frekar viljað að það væri kannski aðeins meira vit á bak við þeirri meiningu en góður vilji er alltaf betri en illur, jafnvel þótt hann sé kannski stundum sljór.

Allavega, þriðji punkturinn er settur fram til að sýna að ég styð ekki þá sem sumir vilja rífast um. Ég er ekki baugsmaður, eða sjallamaður, moggamaður eða fréttablaðsmaður, mér er ekkert meira illa við Geir sem gaur heldur en Imbu sem gellu, forsetinn er fyrir mér alveg sama hyski og Björn Bjarna, ég gæti alveg drukkið bjór með Dabba eða Jóni Ásgeiri. Þetta er allt fínt fólk á sama tíma og þau eru öll fífl. Eins og reyndar allir sem ég þekki.

Allt ofansagt er til að undirbúa þau orð sem ég ætla að leggja í belg. Ég hafði nefnilega hugsað mér að á næstu vikum muni ég skrifa hér ýmislegt um ástandið sem Ísland og íslenskt samfélag, efnahagslíf og stjórnmálalíf er komið í.

Ég er alveg viss um að fullt af því sem ég mun segja muni á endanum ekki rætast. Spádómar, sérstaklega um framtíðina, og sérstaklega á mestu óvissutímum síðan Adam Smith var og hét, verða alltaf frekar trikkí. En ég er líka nokkuð viss um það að mínir spádómar verða í það minnsta óháðir, áhugaverðir, skemmtilegir og frábærir. Af því að ég er bara þannig gaur.

En allavega. Bíðið spennt. Planið er að setja hér inn komment á hverju kvöldi. Vonandi rætist það.

—

p.s.
ég er ekki í japan

Hér koma myndirnar sem lofað var í síðustu bókun:
- eitt
- tvö
- þrjú

Ég klúðraði reyndar klippingunni þegar ég var að reyna að jafna hana betur þannig að ég þurfti á endanum að raka allt hárið af. Næst þyrfti ég helst að vera með svolítið síðara hár svo ég nái comboveri líka.

—

Annars er það helst í fréttum að ég er að fara til Tókíó í þrjár vikur í byrjun september. Og ef allt gengur að óskum þá fer ég síðan í ca 3ja mánaða heimstripp í febrúar. Ég flýg þá frá London í austurátt og lendi aftur í London komandi úr vestrinu ógurlega.

—

Síðan var ég líka jafnvel að hugsa um að halda uppá afmælið mitt í byrjun næsta mánaðar en enn er óráðið hvort og hvenær það verður. Fylgist spennt með.

Lex kominn aftur? Ég veit ekki, kannski. Líklega ekki en gæti verið. Hver veit. Ekki ég.

—

Um daginn talaði ég við vin/kunningja sem hafði áhyggjur af því að hann væri að verða sköllóttur. Ég reyndi að sannfæra hann um að sköllóttir menn væru næstum því í sama klassa og gráhærðir. Báðir eru þeir flottari en við sauðlituðu og jafnhærðu fávitarnir.

Máli mínu til sönnunar rakaði ég á mig skallablettslíki. Myndir eru væntanlegar. Og kannski fleiri færslur

Er að fara til New York á morgun. Verð þar í nokkra daga og flýg þaðan til San Fran og verð í viku. Ætlum að leigja bíl og rúnta eitthvað held ég. Annars er þetta allt frekar óljóst. Það er hinsvegar ljóst að það verður fjör. Eða það vona ég.

Eftir rúnt um Kalí fer ég svo aftur til New York og verð aftur í nokkra daga. Síðan kem ég heim í kringum 12.okt.

—

Valur vann segja þeir. Ég er víst Valsari þannig að það var ágætt. Reyndar byrjaði ég bara að halda með þeim af því að allir hinir í bekknum mínum voru KR-ingar. Mér gæti eiginlega ekki verið meira sama um fótbolta. En það er samt fínt að þeir unnu. Mínir menn og svona.