kolbeinn

Enn og aftur eru borgaryfirvöld lögð af stað í herferð gegn veggjakroti í borginni. Og enn og aftur er það Kjartan Magnússon sem dregur vagninn. Baráttan gegn veggjakroti kostar s.s. útsvarsgreiðendur í borginni árlega u.þ.b. sömu upphæð og borgarráð samþykkti sem sértæka aðgerð vegna vanda í leikskólunum. Og enn berast fregnir af frekari aðgerðum gegn veggjakroti, þó engar fregnir berist af frekari aðgerðum í leikskólamálum. Orðið veggjakrot er notað hér vegna skorts á frambærilegu orði og þegnréttar þess í íslenskri málvitund. Raunin er hins vegar sú að margt af því sem kallað er veggjakrot ætti að heita veggjalist.

Þegar ég sat í ÍTR unnum við Ingvar Sverrisson ötullega að því að breyta viðhorfi manna gegn veggjakroti. Ingvar er góður og hugmyndaríkur maður og vildi vinna sérstaklega í því sem kallað hefur verið jaðaríþróttir. Þar er átt við allar þær íþróttagreinar sem ekki eru skipulagðar og styrktar af hinu opinbera. Oftar en ekki er jafnvel ekki litið á þetta sem íþróttagrein - t.d. hjólabretti, snjóbretti o.fl. Rök Ingvars, sem ég tók heilshugar undir, voru þau að þessa iðju stunduðu fleiri en margar af “hefðbundnu” íþróttagreinunum og því ekki nema sanngjarnt að borgin styrkti þessa krakka líka. Ég lagði síðan til að veggjakrot yrði skilgreint sem ein af þessum jaðargreinum. Sannanlega er trauðla um íþróttagrein að ræða, en ÍTR er Íþrótta og tómstundaráð Reykjavíkur og þetta er klárlega tómstund.

Vandamálið er hins vegar það að styrktarkerfi borgarinnar er þannig að það verður að vera viss uppbygging í þeim félögum sem fá styrki, þau þurfa að lúta vissu skipulagi. Þessu er erfitt að koma við í mörgum þessum greinum og hreinlega alls ekki æskilegt. Það er ákveðinn lífsstíll fólginn í því að vera utan við skipulag og strúktúr íþróttahreyfingarinnar, að vera sinn eigin herra. Hið sama gildir um þá sem skreyta borgina með graffiti. Þeir eru ekki eins og þeir listamenn borgarinnar sem sýna í söfnum, fá listamannalaun og taka þátt í opinberri umræðu um list sína. Margt af því sem eftir þá liggur er hins vegar engu síðra en það sem finna má í sölum listasafna.

Vissulega er töluvert um hreint og klárt krot á veggjum borgarinnar, “Kommi hommi” “Sigga sæta” og fleira í þeim dúr. Og vissulega get ég skilið pirring húseigenda sem horfa upp á slíkt krot á byggingum sínum. Ég tel hins vegar að þetta sé eitt af því sem fylgir því að búa í borg. Ég bý á Laugaveginum og veit að rétt fyrir eitt á hverjum virkum degi verða læti fyrir utan Langabar. Ég veit að reglulega koma menn með lítil typpi á stórum bílum og þenja þá fyrir utan hjá mér. Ég veit líka að um leið og búðareigandinn á neðstu hæð er búinn að mála vegginn í innkeyrslunni svartan munu graffarar fara á stjá og skreyta hann á ný.

Veggjalist er lifandi og óháð listgrein. Hún sprettur upp úr grasrótinni og hefur verið með skemmtilegasta móti undanfarið. Nú má sjá allskyns boðskap á veggjum borgarinnar, pólitískan og persónulegan, í myndum og á veggspjöldum og að sjálfsögðu í graffinu. Ég held að borgaryfirvöld ættu að finna sér eitthvað betra að gera við tíma sinn og peninga en að berjast gegn því sem á ensku útleggst urban art.

Orð dagsins er tölvupóstur. Tölvupóstur er nafnorð þar sem aldagamalt orð, póstur, fær nýja skírskotun í ljósi tækninýjunga. Í staðinn fyrir e-mail, emil eða ýmis önnur orð, var orðið tölvupóstur búið til og allir voru sáttir. Eða hvað? Nei ekki ég.

Að vísu er fínt að tala um tölvupóst og ger ég það óspart. Það sem er hins vegar óþolandi er endalaus notkun fleirtölumyndar þessa orðs, tölvupóstar. Í umræðum um hið stórskemmtilega og alls ekki langdregna Baugsmál, hefur tal um tölvupósta tröllriðið öllum fréttastofum þessa lands. Menn velta því fyrir sér hvar Fréttablaðið hafi fengið alla þessa tölvupósta, hversu margir tölvupóstarnir voru, hvernig Jónína Ben meðhöndli tölvupóstana sína o.s.frv.

Gamla orðið póstur var notað yfir bréf sem og þá sem báru þau út, póstana t.d. landpóstana. Þeir voru merkilegir fýrar en enginn þó meira en Gunnar póstur. Vel má vera að í þessu endalausa tali um tölvupósta sé verið að vísa í arftaka Gunnars og kollega hans, þó efast ég um það. Hér er hins vegar á ferð mjög furðuleg notkun á þessu orði.

Hvað er að orðinu bréf? Af hverju geta menn ekki fengið tölvubréf, eitt eða fleiri? Ég trúi því ekki að fréttamenn þessa lands sem tala um marga tölvupósta taki upp bréfabunka heima hjá sér og kalli “Þú fékkst fjóra pósta vinan!”

Skerum upp herör gegn rangri fleirtölunotkun á þessu ágæta orði! Skerum þá niður sem ekki tala rétt og fallegt mál!

Í gærkvöldi stóð ég fyrir framan hóp af miðaldra fólki, sagði því klámbrandara, sýndi brot úr grínþáttum sem höfðu vakið sterk viðbrögð og fór með brandara sem dæmdir hafa verið guðlast. Það var skrýtið. Þetta var allt gert í þágu vísindanna í námskeiðinu góða um grínið. það er sérkennilegt að ætla að taka fræðilega fjarlægð á viðfangsefnið þegar það hreyfir jafnmikið við manni og raunin er með ýmsa brandara.

ú eru t.a.m. í gangi brandara á meðal unglinga sem fjalla um barnaníðinga. Margir þeirra eru svo grófir og ógeðslegir að manni blöskrar algjörlega. Í viðleitni við að rannsaka húmor og samfélagslegar forsendur hans þá skipta svona brandara hins vegar miklu máli. Hvað segir fólk til að ganga fram að öðru fólki, hvers vegna og við hvaða aðstæður. Hvaða málefni brjótast út í gríni, o.s.frv. Ég tel t.d. ljóst að barnaníðingsbrandarar sem unglingar segja séu þeirra leið til að takast á við jafnhrikalega atburði og misnotkun á börnum er (hef annars aldrei þolað þetta orð “misnotkun” - felur það ekki í sér að til sé “notkun” sem sé rétt?). Hið sama má segja um brandara sem verða til eftir stóráföll, snjófljóð, stríð, hryðjuverkaárásir. Enn og aftur fullyrði ég að grín og húmor er eitthver besta rannsóknartæki til að rýna í samfélag okkar.

Annars hef ég mikið velt því fyrir mér hvernig eigi að stafsetja húmor. Er farinn að nota o í orðinu en skrifaði það lengi vel með ö-i. Það rímaði mjög við setningu sem Jónsi vinur minn hafði oft eftir: “Það er eins með húmörinn og blóðmörinn að hann er bestur súr!” Kannski ég fari að nota ö-ið aftur.

*********************************************

Saddam Hussein kom fyrir rétt í dag og neitaði að segja til nafns. Mikið hefði ég viljað vera viðstaddur þá. Af fáum mönnum hafa birst jafnmargar myndir og styttur í heimalandi sínu og Hussein. Þar að auki hefur andlit hans birst í alþjóðlegum fjölmiðlum trekk í trekk. Síðan situr hann samanherptur og neitar að segja til nafns. Ég er ekki viss um að ég hefði getað bælt flissið niður. Það er kannski ástæðan fyrir því að ég vinn ekki í dömsölum, hvorki hér né í Írak.

Einu sinni hélt ég að bannað væri að vera með auglýsingar hjá Rúv sem beint væri sérstaklega að börnum. Nú virðist öldin önnur. Nú er barnaefnið í sjónvarpinu reglulega brotið upp með auglýsingum frá MacDonalds um glaðbeitt börn með falleg og litrík leikföng sem aðeins fást hjá skyndibitakeðjunni. Heimur versnandi fer. Ég trúi ekki öðru en að þetta sé á einhvern hátt ólöglegt eða brjóti í bága við einhverjar reglur.

Davíð Þór er byrjaður að blogga. Það er alltaf gaman að lesa pælingar hans, sérstaklega eftir að bjartsýnin náði yfirtökum í lífi hans.

Í gær tók ég þá ákvörðun að flytja ekki til Örlygshafnar heldur hokra að einyrkjun í borg Íngólfs (það er við hæfi þar sem ég er stúdent frá Menntaskóla Íngólfs í Kópavogi). Nú sit ég og undirbý næsta tíma í námskeiðinu títtnefnda í Endurmenntun HÍ. Í næsta tíma ætlum við Kristín að taka fyrir það grín sem farið hefur yfir strikið, verið bannað eða valdið fjaðrafoki hjá þjóðinni eða yfirvöldum. Því sit ég og velti mér upp úr gömlum dómsmálum við Hæstarétt, á milli þess sem ég horfi á þætti sem ollu deilum á sínum tíma. Það er gaman.

Þetta grúsk leiddi til þess að ég fór að skoða dóm yfir Brynjólfi Bjarnasyni fyrir guðlast. Hann var dæmdur árið 1925 fyrir guðlast í ritdómi um Bréf til Láru í Alþýðublaðinu. Það sem Brynjólfur hafði um bókina að segja var m.a. þetta:

Íslendingar hafa löngum verið nokkuð treggáfaðir og einfaldir gagnvart kúgurum sínum, þeir eru orðnir þeim svo vanir, eins og hægt er að venja menn frá blautu barnsbeini að elska og virða guð almáttugan, þó að allir eiginleikar hans séu útskýrðir ítarlega og menn gangi þess ekki gruflandi, að hann sé ekki annað en hégómagjarn og öfundsjúkur harðstjóri og óþokki.

Þetta fór fyrir brjóstið á guðhræddum íhaldsmönnum og öðrum andstæðingum Brynjólfs og m.a. lét Jón Magnússon menntamálaráðherra víkja honum úr starfi kennara við Kvennaskólann. Hann var ákærður og svo dæmdur í Hæstarétti fyrir ummælin.

Brynjólfur greip til varna, þótt það hafi lítið dugað. Vildi hann meina að hugsun sín væri þessi: Samkvæmt túlkun ýmsra kennimanna á eiginleikum guðs og guðshugmyndinni, er það augljóst, að guð er ekki annað en hégómagjarn o.s.fr. Þrátt fyrir þetta er hægt að fá menn til að elska og virða þessa afkáralegu guðshugmynd. Fáviskan, einfeldnin, siðferðissljóleikinn og blind trúgirni á yfirborðanna eiga sér svona djúpar rætur. Síðan klikkir hann út með orðunum:

Sú guðshugmynd, sem átt er við í grein minni, er sú, sem á rót sína að rekja til þess ófullkomuleika, þeirra villimennsku eða siðspillingar, sem henni (guðshugmyndinni) er ætlað að vernda. Á ég þar sérstaklega við ýmislegt í lögmáli og skipulagi hinnar hálfviltu hernaðarþjóðar í Gyðingalandi, Ísraelsmanna, sem trúðu á Jahve, og eins við auðvaldsskipulag vorra tíma. Jahve með öllum sínum kostum og göllum er enn þá ríkjandi í hugum nokkurra manna, sem láta trúna skipa í öndvegi, en skipa skynseminni á óæðra bekk. En guðhugmynd auðvaldsins og hernaðarþjóða nútímans, eins og hún kemur manni fyrir sjónir, er maður hefur hlýtt á hinar ófyrirleitnustu og siðlausustu útskýringar, er þúsund sinnum meira særandi fyrir heilbrigða siðferðistilfinningu en Jahve Ísraels.

Ekki þarf að undra að yfirvöld gáfu lítið fyrir þessar útskýringar Brynjólfs. Rúmum tíu árum seinna tók Brynjólfur sæti á Alþingi. Einhverntímann sagði Flosi Eiríks mér frá því að undirritun Brynjólfs á drengskapareiðnum hefði verið þeim embættismanni sem viðstaddur var, sem ég man ekki hver var, minnisstæð. Þar sór dæmdur guðlastarinn nefnilega við Biblíu kristinna manna.

Það er hins vegar merkilegt að það eru sömu fornaldarlegu hugmyndirnar sem liggja að baki öllum ákærum eða umkvörtunum til dómsstóla vegna guðlasts, hvort sem um er að ræða Brynjólf Bjarnason árið 1925 eða Spaugstofuna árið 1997.

Ákvarðanir eru merkilegur hlutur. Oft hef ég átt mjög létt með að taka ákvarðanir sem skipta töluverðu máli í lífinu, en á móti átt í mestu vandræðum með að taka ákvarðanir sem litlu skipta. T.d. er það kvöl og pína þegar við Kristinn Schram ákveðum að hittast, sem er ósjaldan. Verst af öllu er ef við ætlum að fá okkur að borða. Upphefst þá mikið japl jaml og fuður þar sem hvorugur okkar hefur neina sérstaka skoðun á því hvert við eigum að fara. Kaffihúsaval er ekki mikið skárra. Ferðir á vídeóleigur geta tekið upp undir klukkutíma ef ég er með einhverjum öðrum, sérstaklega ef það er Kristinn sem um ræðir. Hins vegar hef ég tekið ákvarðanir sem varða starfsframa minn, tímabundin eða lengri verkefni, á nóinu. Smellt töffaralega í góm og sagt “kílum á það”.

Nú hef ég hins vegar legið undir feldi þessa vikuna (eftir að Latabæjaræðið var úti). Mér stendur til boða starf úti á landi. Starfið er ótrúlega spennandi og býður upp á ýmsa möguleika, er fjölbreytt, því fylgir ábyrgð og maður þarf að sýna sjálfstæði í starfi. Það er hins vegar í um fimm klukkustunda akstursfjarlægð frá Reykjavík. Það er niðurkomið í mjög fámennu þorpi og næsti þéttbýliskjarni, reyndar ekki nema í fjörutíu kílómetra fjarlægð, inniheldur um níuhundruð íbúa. Þessi ákvörðun hefur vafist fyrir mér og þarf ég endanlega að tilkynna um hana í dag.

***************************************

Ég fattaði það ekki almennilega fyrr en ég las um stefnuræðu Davíðs, viðbrögð við henni og barnaleg viðbrögð hans við umfjöllun Kastljóss um hana - hversu ótrúlega ánægður ég er með það að maðurinn skuli vera að hætta í íslenskum stjórnmálum. Það er ekki einleikið hvað hann hefur komist upp með í gegnum tíðina, oftar en ekki vegna kjakleysis fjölmiðlamanna. T.d. þegar hann neitaði að mæta í sjónvarpsviðtöl nema að fá að vera einn. Datt engum á fjölmiðlunum í hug að ef að fjölmiðlar hefðu þvertekið fyrir þetta þá hefði þetta hitt Davíð sjálfan fyrir?

Það verður áhugavert að fylgjast með Geir H. Haarde. Þegar ég var kosningastjóri í alþingiskosningunum 1999 var Geir mjög áberandi í kosningabaráttu Sjálfstæðisflokksins. Það var ekki fyrr en á lokametrunum að Davíð steig fram fyrir skjöldu. Þá fannst mér Geir sýna það að um margt væri hann mun sterkari pólitíkus en Davíð. Hann var fyndinn og skemmtilegur um leið og hann var rökfastur. Sem betur fer, fyrir andstæðinga Sjálfstæðisflokksins, hefur léttleiki Geirs verið á undanhaldi síðan þá.

Nú er ég búinn að vera í nokkurra daga þýðingartörn á Latabæ. Það hefur þýtt það að lítið annað hefur komist að. Ég lifi s.s. nú um mundir í ýktum bæ í skærum litum, þar sem sviss/svúss heyrist þegar hendur eru hreyfðar og menn fara frekar um á handahlaupum en að ganga eðlilega. Það hefur orðið til þess að gera mig fullkomlega veruleikafirrtan og hægt og hægt nálgast ég geðveikina. Ef Íþróttaálfurinn finnst kæfður í hollu grænmeti einhversstaðar, þá bið ég allt gott fólk um að tryggja mér fjarvistarsönnun.

Í gær kenndi ég fyrsta tímann í námskeiði í Endurmenntun Háskóla Íslands. Það var gaman, þó ekki hefði stofan nú verið full. Hvet ég alla til að drífa sig á námskeiðið þó þeir hafi misst af fyrsta tímanum. Hvað er skemmtilegra en að velta fyrir sér gríni á Íslandi, setja það í samfélagslegt samhengi og skoða atburði tuttugustu aldarinnar út frá því?

Sá aðeins af umræðum á Alþingi í gærkvöldi. Margt má segja um Halldór Blöndal. Eitt er þó víst að hann hélt ákveðnu pókerfési á meðan ræður fóru fram. Ég vissi ekki hvert Sólveig Pétursdóttir ætlaði með geiflum sínum og grettum. Ef henni mislíkaði eitthvað - sem henni gerði ætíð hjá andstæðingum sínum - sást það langar leiðir á yfirlætisgrettum hennar. Hins vegar yfirtók undirlægjuglottið andlit hennar þegar henni líkaði málflutningur sinna manna. Á þetta ekki að vera forseti Alþingis alls? Eða er þetta kannski í stað þess að eyða peningum í túlkaþjónustu fyrir heyrnalausa? Af svip þingforseta má ráða hvort málfutningurinn er þóknanlegur hæstvirtri ríkisstjórn eða ekki.

Ég virðist vera svo lélegur bloggari að stundum refsar tölvan mér fyrir að hafa ekki bloggað lengi og þurrkar út allt sem ég hef skrifað. Þá þarf ég að tala við Palla og hann lagar allt. Þetta sýnir okkur að tækninýjungar, s.s. netið, geta verið varhugaverðar. Þessu má kynnast í hinni æsispennandi smásögu “Það er þægilegt áhald, hljóðberinn” sem Björn Jónsson þýddi og birtist í Ísafold veturinn 1889-1890. Þar segir frá Wood kaupmanni sem mókir á skrifstofu sinni. Vaknar hann við það að hljóðberinn hringir. “Það þýddi, að einhver á heimili hans vildi fá að tala við hann.” Hljóðberinn var s.s. sími á milli skrifstofu og heimilis Wood. Í þetta sinnið var ókunnur maður í hljóðberanum sem kynnti sig kurteislega sem innbrotsþjóf. Hann hefði fjölskyldu Woods á valdi sínu og bráðum mundi maður koma á skrifstofu kaupmannsins til að innheimta lausnargjaldið, á meðan skyldi Wood spjalla við þjófinn um daginn og veginn til að hann gæti ekki gert lögreglu aðvart. Allt gengur eftir, en þegar Wood kemur heim, eftir viðskipti sín við þrjótana, kemur í ljós að engin hætta hafði verið á ferðum. Maður, sem kynnt hafði sig sem kunningja kaupmannsins, fékk að nota hljóðberann á meðan kona hans lá í makindum “sitjandi á legubekk og lesandi franska skáldsögu; hún var komin aftur á 625. blaðsíðu.”

Þannig var Wood gabbaður og fimmþúsund dollurum fátækari gat hann hugleitt fallvaltleika tækninnar, enda lokaorð sögunnar á þessa leið:
Þetta var í fyrsta og síðasta sinn, sem Wood kaupmaður lét leika svona hlálega á sig. En svona er nýbreytnin. Það er margt að varast, sem sízt kemur í hug.

Um helgina stóð Vg í Reykjavík einnig fyrir nýbreytni, hélt prófkjör (eða forval eins er víst pc að segja í vg) fyrir borgarstjórnarkosningarnar. Ég get ekki betur séð en að vel hafi tekist til, að minnsti í flestu. Úrslitin voru nokkuð eftir bókinni, þó ég hafi nú búist við Grími ofar. Það gerði hann augljóslega sjálfur og hefur í kjölfarið neitað að taka sæti á listanum. Það finnst mér misráðið. Vel getur verið að væntingar manns til eigin frama fari ekki saman við væntingar annarra. Hins vegar þýðir ekki annað en að taka niðurstöðum kosninga, bretta upp ermarnar og henda sér í slaginn fyrir hugsjónina. Eða bjóða menn sig ekki fram til að berjast fyrir henni?