Nokkur uppdiktuð dæmi: einstigi sjálfsverundarinnar, the feudal essence of the id, the unspeakable condition of figuration. Úps, þetta síðasta var ekki skáldað. Vandinn er að samhengislaus eru hugtökin merkingarlaus (ég hef áður fjallað um the primary sadistic eroticism of the infant), það þarf að kynna þau til sögunnar áður en þeim er varpað fram og það þarf að skilgreina hvernig þau eru notuð í því samhengi sem þau eru notuð, jafnvel þótt – þess þá heldur jafnvel – það rjúfi flæðið í textanum. Flæði er gagnslaust í óskiljanlegum texta. Og það er óþarft að flétta saman flókin hugtök til að lýsa hlutum, hvað þá einföldum hlutum.

Ólíkt ýmsum bókmenntafræðingum hef ég lesið hrafl í Derrida og þykist á engan hátt hafa skilið það allt þótt ég hafi skilið samhengið. Hann er talsvert mikið í því að segja einfalda hluti í ónauðsynlega löngu máli og óþarflega flóknum setningum og tilvísunarsetningum á ofan, sjálfur sagði hann að hann kynni einfaldlega ekki að tjá sig með öðru móti. Butler, sem ég vil taka fram að er mikill töffari, byggir töluvert á Derrida og á þetta því stundum til líka.

Ég get ekki annað en velt því fyrir mér hvað er grætt á því að vera óskýr í orðavali og hugtakanotkun þegar það er tiltölulega einfalt að tjá jafnvel flóknar heimspekilegar hugmyndir í stuttu máli hafi maður á annað borð skilning á þeim, sem fær mig því alltaf til að velta því fyrir mér þegar ég skil ekki texta hvort höfundur hans hafi sjálfur skilið hvað hann ætlaði sér að segja. Það má halda því fram að stíllinn sé sjálfur afbygging, eða einsog oft er sagt að markmiðið sé að hver skilji textann sínum eigin skilningi, og að essayisminn liggi í hjarta póststrúktúralismans. En það er fullkomlega galið því í fræðimennsku verður að draga mörkin við merkingarbærni, textinn þarf að vera skiljanlegur því annars er hann ónothæfur.

Þannig hef ég upplifað það litla sem ég hef lesið eftir Juliu Kristevu, sem allt í senn misskilur Bakhtín, gerir skýrar hugmyndir hans óskiljanlegar, og er ófær um að skýra eigin fræðilegu hugsun á merkingarbæru máli. Lengi vel hélt ég að þetta væri þýðingin en nú er mér sagt að Kristeva sé alveg jafn óskiljanleg á frummálinu. Ef ég skil Kristevu á annan hátt en annar bókmenntafræðingur og svo koll af kolli, þá er komið upp vandamál, þá er textinn ónothæfur. Og það er hið versta mál ef góðar hugmyndir fara forgörðum vegna þess að höfundur þeirra gat ekki gert þær skiljanlegar.

En já, þarna var nýbyrjað að gefa svona fína hamborgara úr kjötlími. Eftir hrunið margumrædda var því tímabundið hætt. Árin 2009 og 2010 fengum við aftur hamborgara úr gamaldags hakki.

Bónusborgarinn frá 2010 endaði fljótt í söfnunargámi Fjölskylduhjálparinnar enda margir aðrir hamborgarar honum fremri. Ég hef vonandi gert líf einhverrar manneskju í stærð L örlítið bærilegra. En þannig geta orð eins og „bruðl“ verið mistæk. McDonaldsbruðlborgarinn frá 2007 hefur enst ómyglaður í bráðum sex ár.

Ég skal játa: Ég myndi helst vilja búa í landi þar sem fólk fær gefins rakadræga pólýesterboli. Ekki endilega vegna þess að ég dýrka þá út af lífinu heldur vegna þess að ég held að pólýesterbolir séu vísbending um að efnahagsumhverfið sé sæmilega heilbrigt. Ég vil sjá mynd af Bjarna Ben brosandi í pólýesterbol sem sýgur af honum hamborgarasvitann. Þá mun ég vita að við erum hættir í ruglinu.

Sjá: Fáum 2007 aftur.

Mér fannst ég ekki almennilega staddur í veruleikanum í afbeygju göngunnar í Pósthússtræti því þaðan sást vel að yfir Ingólfstorgi hékk risastór rauður borði, ég man ekki áletrunina nákvæmlega en eftir minni var hún svona:

VELFERÐ – HAGVÖXTUR – ATVINNA

Skilaboðin frá spilltu kapítalistasamtökunum ASÍ eru semsagt þau að launafólk sé heimskur múgur sem þurfi að sefja með orwellskum frösum. Í frægri skýrslu (sem þó enginn man eftir), sem unnin var um ímynd Íslands kortér í Hrun, hljóðaði frasinn svona:

KRAFTUR – FRELSI – FRIÐUR

Þetta er ekkert annað en daður við fasisma, og þegar markaðssetningarteymi hins meinta alþýðusambands er farið að strengja svona skilaboð ásamt sovéskum hnefa sem geislar af yfir kröfugönguna á 1. maí, þá hafa annarleg öfl ekki aðeins rænt deginum heldur pakkað honum inn í plast og selt hann. Einsog Che Guevara bol. Svona fyrst það tókst ekki að færa daginn í Húsdýragarðinn einsog eitt sinn var reynt að gera. Krepptir hnefar eru líka mikið teknir eftir Hrun, sem er það andartak í Íslandssögunni – einsog hún verður umrituð – þegar fólkið taldi sig hafa eitthvert raunverulegt vald yfir ákvarðanatöku í landinu.

ÚTRÝMUM KYNBUNDNUM LAUNAMUN

Þetta stóð á öðrum borða frá ASÍ. Þetta getur alþýðusambandið látið framleiða fyrir sig svo það geti bægt frá sér hugsuninni og þurfi ekki raunverulega að gera neitt í málunum. Ef það raunverulega hefði áhuga á þessu baráttumáli þá hefði nú kannski eitthvað þokast til í þeim efnum. En þess í stað snýst 1. maí um að orga eitthvert bull um kjarasamninga yfir hausamótunum á norpandi fólki á Ingólfstorgi, það snýst um fólk á háum launum sem árlega þarf að þykjast hafa staðið í eldlínunni, lyft grettistaki í launamálum alþýðunnar. Mestur hluti dagskrárinnar fer þó í einhverja hljómsveit sem var vinsæl í fyrra svona til að undirstrika það að þetta er ekki baráttufundur og að verkalýðsfélaginu þínu er drullusama um þig. Fyrir þeim er þetta næsti frídagur við 17. júní.

Gylfi Arnbjörnsson var púaður niður úr ræðupúlti á 1. maí 2009. Ég er hissa á því að hann mæti ekki eggjum núna, fjórum árum síðar þegar enn hefur ekkert gerst og alþýðusambandið hefur engan gaum gefið þeim málefnum sem það þykist standa fyrir. Hafi þeir skömm fyrir þessir skíthælar og vogi sér ekki að ásaka aðra um að ræna af sér alþjóðlegum baráttudegi verkalýðsins.

VINNA ER VELFERÐ

Stóð á enn einum borðanum. Þetta er ógeðslegt.

Þessi tíu ár mynda líka vissan ramma. Manneskjunni er eðlislægt að hugsa í tímabilum og Bloggið um veginn er, einsog það er varðveitt og eftir mínum eigin skilningi, ramminn um mikilvægasta tímabil ævi minnar. Tímabilið frá því rétt eftir að ég tók ákvörðun um hvert ég ætlaði mér í lífinu og fram að deginum í gær þegar ég var kominn á þann stað sem ég hafði ætlað mér, sat óþreyjufullur við skrifborðið mitt og barðist við grein sem vildi ekki falla saman á samskeytunum, grein sem ég skilaði loksins í dag. Á blogginu eru einnig skrásett ýmis tímabil efasemda inni á milli; ýmsir draumar sem ég ákvað að elta í stað þess gamla, draumar sem ég að lokum gaf aftur upp á bátinn í stað þess gamla.

Nær ekkert er fjallað um fjölskylduhagi, eða ástarævintýri. Það er semsagt ekkert djúsí. Bloggið er sjálfhverft. Það er sjálfsmynd garðyrkjumanns, menntskælings, IKEAstarfsmanns, ungskálds, háskólanema, bókavarðar, fræðimanns – sem á tilgerðarlegan hátt hefur stundum breytt stafsetningu sinni, og bloggað um það! Eitt sinn breytti ég tímafærslunum í árið eftir fæðingu Þórbergs að gamni mínu, sem olli mér miklum höfuðverk þegar ég svo skipti um vefumsjónarkefi. Síðustu misseri hefur bloggið endrum og sinnum verið farvegur til tjáningar á sjálfsmynd stjúpföður. Afar lítið þó. En það helgast fyrst og fremst af því að síðustu misseri hefur bloggið sigið svolítið undan öðrum skyldum.

Litlu ævintýrin sem maður efnir til eiga það stundum til að leysast upp fyrir augunum á manni. Maður gleðst yfir því sem maður hefur, berst fyrir því sem maður ekki hefur, og sættir sig við allt þar á milli. Allt þetta er varðveitt í 2918 færslum sem birtar eru á tíu árum; sumar þeirra voru teknar aftur úr birtingu og á sumum þeirra var beðist velvirðingar.

Nú þegar tíu ár eru liðin frá því ég byrjaði, og rétti tíminn kominn til að hnýta slaufuna og hætta, finnst mér það ómöguleg tilhugsun og finn mig þess heldur knúinn til að halda áfram. En kannski með eitthvað breyttu sniði. Vandinn við bloggið er að undir eins og maður hefur fundið því eitthvert tiltekið snið þá snýst það við í höndunum á manni og umbreytist jafnharðan. Það er eitt af því sem gerir bloggið að krefjandi miðli, eitt af því sem heldur því fersku, og það er ein af mörgum ástæðum fyrir því að halda því áfram.

Kannski verð ég hérna áfram eftir tíu ár til viðbótar.

Á móti er ástæða fyrir því að samtök á borð við Wikileaks sitja ekki um ljósritunarherbergi háskólanna, og hún er sú að háskólafólk skrifar ekki texta sem fólk hefur áhuga á að lesa. Ef hugmynd verður til í einum háskóla er næsta víst að hún dagar þar uppi eða verður kennd við nokkra fleiri háskóla þar sem hún að lokum dagar uppi. Ég var að lesa grein um nýja ævisögu Derrida sem mér finnst undirstrika þessa tilfinningu mína. Í bókmenntafræði í HÍ er kennt sitthvað óljóst um Derrida en hann er sjálfur ekki lesinn (ég fékk meiraðsegja rangt fyrir prófspurningu forðum þegar ég var grunnnemi; hún snerist um að greina texta með aðferð Derrida en ég vitnaði í Derrida sjálfan og sagði „afbygging er ekki aðferð“, en nú er svosem þekkt að derrídaistar eru ekkert nauðsynlega sammála Derrida um eitt eða neitt). Derrida hefur haft mikil áhrif innan hugvísinda en hann er þó á engan hátt nauðsynlegur. Það er semsé ekki þannig að ekki sé lengur hægt að fjalla um t.d. bókmenntir án þess að taka tillit til Derrida, nema þá að tillit sé líka fólgið í að hunsa. Og hver hefur svosem áhuga á Derrida nema háskólafólk? Enginn. Samt er hann meðal áhrifamestu kenningasmiða (kenningar sem hann sjálfur segir að sé ekki kenning) hugvísinda á 20. öld. Þannig að nemendur þurfa ekki að hafa áhyggjur af því þótt einhver gleymi ritgerðinni þeirra í prentaranum. Það mun enginn lesa hana.

Í háskólunum er heldur enginn að leita að séníi, enda er enginn hörgull á þeim ef miða á við álit þeirra sjálfra; þvert á móti reyna flestir bara að þrauka daginn, gæta þess að kaffibletturinn í handarkrikanum verði ekki of stór áður en haldið er í kennslustofuna að kenna 50 ára gamla hugmynd um eitthvert atriði sem ekki skiptir neinu tilteknu máli í stærra samhengi hlutanna, einsog hvort köflótti jakkinn fáist úr hreinsun í dag eða hvort töf verði á því einsog vanalega. Og stafli af ritgerðum er það síðasta sem háskólafólk sækist í að skoða; það eitt að hafa slíkan stafla á borðinu sínu hefur álíka áhrif og gaddavírsgirðing og vélbyssuhreiður myndu gera, og einn þekktan heimspekiprófessor sá ég í dag snúast við á hæli í svitakasti þegar hann eygði staflann á mínu borði. En jafnvel þótt háskólafólk væri í eðli sínu hnýsnara um ritgerðir en raunin er þá þyrftu mínir nemendur ekki að örvænta, því ég sting ritgerðum ofan í skúffu, en ekki undir stól.

1. Par sem við þekkjum var ásamt fleiri gestum í litlu boði hjá okkur Eyju. Þau rifust allan tímann og sérstaklega hann, sem ásakaði hana í sífellu um að reyna við mig. Svo lagði hann hönd á öxlina á mér inni á milli og sagði í hughreystandi tón: „Þetta hefur ekkert með ykkur að gera, þetta er bara dálítið sem við erum að útkljá.“ Við hin gátum ekki étið pönnukökurnar okkar fyrir þessu og veltum fyrir okkur hvenær þau færu.

2. Það var partí í kjallaranum á Laugarnesskóla, samt á skólatíma svo það mátti ekki sjást til þess að neitt djamm væri á ferðinni, allt fullt af börnum á skólalóðinni. Í kjallaranum var einskonar dýflissa þar sem allir kennarar við skólann fyrr og síðar áttu sér sitt eigið útskorna dýr (ég tók eftir því að Ármann Jakobsson átti þarna ref, sem var útskýrt fyrir mér þannig að Ármann merkti ‘slóttugur‘ á einhverju tungumáli). Ég þurfti síðan að sækja bjór í aðra byggingu skólans og endaði einhvern veginn sem starfsmaður skólans í anddyrinu.

3. Ég varð gríðarlega skotinn í Justin Bieber, en hann var ofboðslega leiðinlegur við mig og upptekinn af sjálfum sér. Vildi alltaf að ég tæki af sér hreyfimyndir á símann minn sem hann ætlaði svo að eyða löngum tíma í að klippa einhvern veginn saman í tölvu. Ég var farinn að halda að hann vildi kannski bara alls ekkert sofa hjá mér eftir allt saman.

4. Hár sem ég dró úr nefinu á mér breyttist í lítinn, loðinn orm sem vildi ólmur knúsa mig. Hann var nánast einsog kettlingur.

Ef við tökum hefðarrökin þá er sannarlega hefð fyrir því í íslensku að setja inn v í stað u í sérhljóðaklasanum eu, þar sem ekki finnst sambærileg stafsetning í íslensku. Í ensku er eu borið fram jú (eða jeú) og í þýsku er borið fram (gríðarfallegt) oj, sem margir Íslendingar hafa tekið upp á arma sína (sbr. sjónvarpsauglýsingar um nojtralsjampó).

En hefðin kallar á v. Á íslensku er skrifað um Evsebíus þar sem annarsstaðar er talað um Eusebius (Júsebíus). Í íslensku er einnig talað um Evridís en Euridice (Júridisí) í ensku. Seinniparturinn á sér annarskonar hefð í íslensku. Við höfum t.a.m. í meira en 30 ár talað um vídeó (úr latínu: ég sé), enda liggur það beint við, og þá er ekkert svo galið að tala um visíó (úr latínu: sýn) heldur. Það er okkur ekki framandi hugmynd að i sé oft borið fram einsog j (í orðinu video er það nálægð e-sins við tannhljóð sem gerir það að i/j-hljóði), en sérhljóðaklasinn eu þekkist ekki í íslensku. Þess vegna er þetta v sett inn í staðinn (svo má alltaf nefna það að u og v eru sögulega sama hljóðið í latínu).

Það þýðir hinsvegar ekki að réttur framburður á því orði sé evróvision! Það er málvöndun. Stafsetning og framburður njóta ekki nema vafasamra tengsla til að byrja með og því vil ég heldur leggja til við fólk að það tali annaðhvort um Júróvisjon eða Ojróvisjon, jafnvel þótt það skrifi evróvision. Það er ekkert rúm fyrir þetta evró í framburði samsetts tökuorðs, ekki nema það sé Bogi Ágústsson sem talar.

Að því sögðu eru sjálfsagt til faglegri útskýringar á fyrirbrigðinu. Ég er bara að hugsa upphátt (eða í letri fyrir pjúristana). Og vissulega tölum við um Evrópu og evrur, en mér finnst annað prinsíp vera að verki þar.

Það eru annars vegar þeir sem maður þekkir ekkert í raun en maður af einhverjum löngu gleymdum ástæðum hefur vingast við á Facebook. Stundum þekkir maður svo lítið til viðkomandi að maður kynni ekki einu sinni við að skrifa á vegginn þeirra, en samt sem áður þá verður til nýtt vandamál á götum úti: heilsar maður ókunnuga Facebookvininum eða ekki? Við þær aðstæður gilda almennar heilsreglur, þ.e.a.s. maður heilsar ekki nema hinn heilsi fyrst (sem getur skapað áhugavert vandamál). Oftast endar maður samt á að heilsa að fyrra bragði, eftir flókinn leik augnsambandstengsla , -rofs og endurtengsla. Hvernig sem leikurinn annars endar líður manni alltaf einsog hálfvita eftir á. Vandinn við þessi samskipti er að etableruð heilsregla verður sjaldnast til milli fólks sem varla er málkunnugt og því þarf að endurmeta hvort heilsa eigi sama ókunnuga Facebookvininum í hvert einasta sinn sem maður mætir honum. Þarna hafið þið fengið lýsingu á einni minni verstu hvunndagsmartröð.

Hitt lagið er jákvætt og verður til ofan á kunningjasamskipti, og þetta tengist nokkru sem ég ræddi við Nönnu Hlín letibloggara, Bryndísi sem af óskiljanlegum ástæðum bloggar ekki og Höskuld sem ég veit ekki hvort bloggar eða ekki (við vorum semsé að ræða samskiptareglur og sér í lagi vandræðaleg samskipti). Fólk sem maður annars þekkir lítið og yrði annars kannski feiminn við að tala við er oft svo áberandi á Facebook að maður stendur sig að því að kommenta hjá því, til verða lækbandalög og að lokum getur maður talað við það í kjötheimum einsog ekkert sé; úr verður eins konar æðri kunningsskapur, jafnvel vinátta, við fólk sem maður annars myndi í besta falli segja hæ við á Laugaveginum. Svo eru auðvitað hinir sem maður af einhverjum sökum getur átt skemmtileg samskipti við á Facebook en alls ekki í kjötheimum og vandræðalegra getur það eiginlega ekki orðið.

Bæði aukalög má þannig rekja til fólks sem maður þekkir ýmist ekkert eða lítið en hafa afar ólíkar afleiðingar, neikvæðar og jákvæðar. Svo getur fólk raunar færst um flokk í hvora áttina sem er; ókunnuga Facebookvininum getur maður kynnst og svo ef langt líður milli samskipta getur maður í einhverjum skilningi afkynnst kunningjum svo það hættir að vera sjálfkrafa viðeigandi að heilsa þeim. En það er annað og flóknara mál að rekja það í svo stuttu máli.

Kannist þið röksemdafærslu af þessu tagi? Hún er mjög algeng á íslenskum bloggsíðum um þessar mundir og felur í reynd í sér tvær röksemdafærslur sem stangast hvor á við aðra:

Röksemdafærsla 1
1. Nasistar voru vondir
2. Gyðingar eru einsog nasistar
3. Þar af leiðandi eru gyðingar vondir

Röksemdafærsla 2
1. Nasistar sáu að gyðingar eru vondir
2. Nasistar brugðust við því
3. Þar af leiðandi voru nasistar góðir

Þegar ég segi að röksemdafærsla af þessu tagi sé algeng á íslenskum bloggsíðum, þá meina ég í raun nákvæmlega þessi röksemdafærsla fremur en afbrigði af henni, og ekki bara blogg heldur allt netið, allt samfélagið. Og þetta er ekki röksemdafærsla sem eintómir bjánar fara með þótt hún sé augljóslega heimskuleg þegar hún hefur verið tekin í sundur, heldur er þetta nokkuð sem ég heyri víða, hjá ólíklegasta fólki. Og ég velti fyrir mér hvað á sér stað í hugsanaferlinu þegar svona niðurstaða spýtist út.

Meira var það ekki, ég vildi bara vekja athygli á þessu. Mér finnst þetta merkilegt.

Háskólatorg var einsog kjötkælir og þeir fáu nemendur sem sáust þar héngu stífir einsog dilkar. Stúlkan í Hámu sat á lopapeysu (eða í henni, ef þið skiljið ekki forsetninguna) og hafði þykka húfu á höfðinu en nötraði samt. Það verður ekki hæðst nógu mikið að þessari svokölluðu byggingu. Verktakinn hefur sjálfsagt gert samning við arkitektinn um að ljúga því að ber steypa væri í tísku, selt fokhelt hús sem fullklárað og þeir skipt afgangnum á milli sín. Svei mér ef ekki.