Bloggið um veginn

Og nú þegar víkingarnir liggja í valnum og ekki dugir neitt minna en hrækja á hræin er þegar búið að finna arftaka þeirra sem verðugir eru sæmdarheitisins „víkingar“.

Jú, það eru rithöfundar. Og hvaða rithöfundar? Arnaldur Indriðason, Ævar Örn Jósepsson, Yrsa Sigurðardóttir og Árni Þórarinsson. Semsé rjómi stéttarinnar. Vantar bara Birgittu Halldórs. Jú, og svo er eitthvað minnst á Guðrúnu Evu, Auði Jóns og Gerði Kristnýju. Í framhjáhlaupi. Þetta eru hinir nýju víkingar, og ekkert kreppuvæl á þeim bænum. Bara trilljón titlar hjá Fischer Verlag og læti. Líklega tökum við yfir allan evrópskan markað á fyrsta ársfjórðungi 2009 og leysum kreppuna.

Ágætis þverskurður sem Evrópa fær af íslenskum bókmenntum þarna þegar 57% útgefinna verka eru glæpasögur. Þau halda þá allavega ekki að hinir nýju víkingar hugsi bara um peninga eins og þeir gömlu. En kannski finnst þeim hjákátlegt að Íslendingar skrifi um glæpi í ljósi nýliðinna atburða. Ekki það, ef allt væri með eðlilegu móti ættum við að vera orðin sérfræðingar í þeim, en ef allt hefði verið með eðlilegu móti til að byrja með hefðu þeir aldrei verið mögulegir.

Ég ætla ekki að röfla of mikið undan þessu en mér finnst þetta vinsældamat leiðinlegt. Fólk les það sem því er sagt að sé vinsælt og vinsældir glæpasögunnar eru fyrst og fremst sprottnar af því að hún er matreidd ofan í það af bókaútgefendum og í framhaldi af ritdómurum og bókasöfnum. Og þetta er ekkert bara svona hérna - Arnaldur er kannski vinsælastur hérna en James Patterson er vinsælastur í heimi. Er mér sagt. Svo eru til minni spámenn á borð við John Grisham og Stephen King.

En svo er þessi víkingastimpill. Hann og þessi sjálfsskilyrta firring sem honum fylgir er eiginlega tífalt verri en einsleitur bókmenntasmekkur Íslendinga: að allt sé gott meðan það er vinsælt, sama hversu siðlaust og hreint út sagt viðbjóðslegt það er. Því það er alveg sama hvað mönnum finnst um verk þessara rithöfunda; það er alvarlega vanhugsað og fullkomlega óréttlætanlegt að kalla þá „útrásarvíkinga“. Við Íslendingar erum ekki svo merkileg meðal þjóða að við höfum efni á svona hroka nema síður sé, sama hversu merkileg við eigum það til að telja okkur vera.

„Vi kan godt opfatte retoriske virkemidler som redundans, som fyld er skal påvirke ved sin flothed eller skønhed, men vi må stadig huske at det litterære indhold i teksten ikke er det samme som det logiske indhold.“

Mér þykir leitt að geta ekki vísað til heimildar þar sem þetta er bara dreifildi sem við fengum í skólanum - og biðst fyrirfram forláts á útúrsnúningnum frá raunverulegu viðfangsefni greinarinnar þar sem ég fellst á meginforsenduna í tilvitnuninni. En mér þætti nú samt vænt um að allt tal um bókmenntaleika fengi að víkja uns fræðimenn nenna að útskýra hvað þeir eiga nú eiginlega við þegar þeir tala um hann.

Sumir eru til dæmis þeirrar skoðunar að ljóðrænulaus ljóðlist sé ómöguleg, að ljóðrænan sé þá hið bókmenntalega í textanum. Þá, samkvæmt danskinum hér að ofan, mætti textinn allteins vera bull svo lengi sem hann héldi ljóðrænum eiginleikum sínum.

Og hvað er þá ljóðræna, nú eða lýrík? Það gæti reynst erfitt að svara því. Sjálfur er ég ekkert of hrifinn af því að setja listinni einhverjar fræðilegar skorður, síst af öllu ef krafan um skilgreiningu á bókmenntum innifelur einhvern bókmenntaleika eða lýrík sem enginn veit hvað er. Þar til hömlurnar leiða sjálfar sig í ljós ætti því að vera eðlileg krafa að fræðimenn gíni ekki við þeim einsog heilögum sannleik.

Bókmenntaleiki er kjaftæði frá mínum bæjardyrum séð þar til sýnt er fram á hið gagnstæða með sannfærandi rökum og hann skilgreindur svo viðunandi sé. Ég fellst þar af leiðandi á tilvitnunina í því samhengi sem ég lagði hana upp í: að vitrænt innihald texta sé óháð ljóðrænu hans eða bókmenntaleika, enda geti skáldskapur verið eins óljóðrænn og óvitrænn og höfundi hans sýnist.

Höldum okkur við vídjóljóðin í bili.

Jón Sigurðsson frelsishetja flytur Kreppusonnettuna, eftir Eirík Örn Norðdahl:

Hvað á maður svosem að skrifa hérna?

Ég er talsvert að pæla í ljóðlist þessa dagana, takmörkum hennar sumpart, en fyrst og fremst möguleikum ljóðlistar. Án þess endilega að leita að niðurstöðu. Sem er skemmtilegt.

Án þess að orðlengja það vil ég vísa hingað og þarmeð gera ofansagt að formála fyrir síðasta prójekt Lomma.

herbergið hvítkalkað
og tómt
rakinn áttatíu prósent
þú sast á rúmbríkinni
og lést sæðið
drjúpa úr þér á nakið gólfið
og það dropaði úr krananum
inná baði:
drip drip drip…
einsog angurvær barnsgrátur
utanaf götunni

og tár þín María
tár þín

- Jón Gnarr.

Það er ekki laust við að mér líði einsog svindlara innanum þessa menn.

Þetta er ekki síður skringilegt.

Ég held ég hafi ekki fundið eitt einasta blogg um lögreglustöðvarmótmælin sem ég get tekið undir með. Og það er hreinlega bara ekki á þetta helvítis kraðak bætandi, svo ég sleppi því bara að segja nokkuð. Nema kannski þetta: Ég er orðinn ansi þreyttur á þessu rúllandi skoðanabrjálæði sem bloggheimar eru, og það er einsog blogggáttin bæti ennfremur á vitleysuna, þar sem nær allir sem á annað borð vilja tjá sig eiga sínar eigin síður, sem gerir komment óþörf. Það ærir svo óstöðugan að sjá hálft moggabloggið endurtaka færslurnar sínar aftur og aftur í kommentum við færslur ósammála bloggara sem aftur endurtaka sínar færslur á síðum hinna og svo framvegis. Þetta er nóg til að gera einn mann geðveikan.

Þannig að ég ætla að blogga um nýjar bækur sem ég er spenntur fyrir að lesa.

Konur eftir Steinar Braga. Ég er raunar búinn að lesa hana í handriti, en ég hlakka til að lesa hana aftur og mæli eindregið með henni.

Með villidýrum eftir Kára Pál Óskarsson. Það sem ég hef séð og heyrt þaðan finnst mér lofa góðu.

Tvítólaveizlan eftir Ófeig Sigurðsson.

Fiðrildi, mynda og spörfuglar Lesbíu eftir Magnús Sigurðsson, og sömuleiðis Hálmstráin eftir sama.

Vonarstræti eftir Ármann Jakobsson.

Gott á pakkið, ævisaga Dags Sigurðarsonar.

Annarskonar sæla, eftir Kristínu Eiríksdóttur.

Ofsi eftir Einar Kárason.

Ú á fasismann eftir Eirík Örn Norðdahl, og þýðingar hans á Allen Ginsberg, Maíkonungurinn.

Segðu mömmu að mér líði vel eftir Guðmund Andra Thorsson.

Og margt fleira svosem. En þetta svona flýtur ofaná öðru. Komi jólafrí fagnandi nær það kemur, með bókum, graflax og svoleiðis sulli.

Fáið mér dýnamít
til að sprengja í loft upp
öll þessi orð
sem eru að drepa okkur
með lygi og leiðindum.

Gröfum úr rústunum
orð einfaldleikans
um liljur vallarins
fugla himinsins
og um brauðin og fiskana.

Fagni allir góðir menn nýjum Garðskálaþætti í fyrsta tölublaði hinna nýju Tregawatta. Lesið hið stórglæsilega tímarit! Horfið á hinn kynngimagnaða Garðskála! Njótið!

Í öðrum fréttum fékk ég lánaða The Soft Bulletin með The Flaming Lips hjá stóra bróður mínum, sem kann að meta allt sem er fallegt, gott og krúttlegt, enda þótt hann sé vígalegur á að líta. Þetta er plata sem lýsir upp hið myrkasta skammdegi, og jafnfætis því að tilheyra póstrokkbylgjunni sem hófst að nokkru leyti með OK Computer kallast hún á skemmtilega snúllulegan hátt á við rokkóperustælana í Pink Floyd. Ég myndi kalla þá pabba krúttkynslóðarinnar íslensku en ég þori ekki að fullyrða. Afskaplega skemmtilegt, saklaust, fallegt og gott. Gerist krútt! Hlustið á Flaming Lips! Njótið!

Og til að ljúka bloggi dagsins birtist ykkur eftirfarandi tilvitnun í viðtal Tregawattanna við Steinar Braga, ef til vill eins og í draumi. Þó líklega ekki:

EÖN: Eru ljóð einlægari en áður? Persónulegri? Er tími íróníunnar liðinn?

SB: Það fer fyrir okkur öllum eins og konunni í eldstorminum í Dresden í síðari heimsstyrjöldinni – hún hljóp út úr húsinu sínu en uppgötvaði of seint að gangstéttin var byrjuð að bráðna í hitanum, sökk þá grenjandi ofan í stéttina, lagðist á hliðina og bráðnaði saman við. Tími íróníunnar er rétt að hefjast.

Mátti til með að plögga þessu ljóði í tilefni dagsins:

Ég hef súrrealisma eins og hann birtist í verkum Sjóns grunaðan um að vera meira í ætt við Noam Chomsky en eiginlegt manifestó sinna meintu sporgöngumanna. Þetta gætu allt eins verið dæmasetningar úr ritgerð um setningafræði andspænis merkingarfræði. Setningin Litlausar grænar hugmyndir sofa brjálæðislega var þó aldrei álitin neitt sérlega súrrealísk.

Nei nei, það var auðvitað ekki eins einfalt og það leit út fyrir að vera að borga upp bílinn. Það verða 30 króna núðlur í matinn næsta árið.

Ef einhver er ekki fastheldinn á eintak sitt af Málsvörn og minningum Matthíasar Johannesen myndi ég glaður þiggja það til eignar. Ég verð fulllengi með það til að þiggja það að láni.

Getur mann annað en sett hljóðan yfir öskrandi Steinsorgíu Pjeturs Hafstein? Þetta er svo mikið og viðvarandi að það minnir fremur á raðnauðgun en rúnk. Kommusetningin ein gæti dugað til að senda lesandann aftur til 1930, en stíllinn og orðfærið gætu helzt fengið mig til að trúa að Steinn hafi verið upp á sitt besta 1850 og að Pjetur sé Sigurður Nordal. Kannski það sé markmiðið að raðfullnægja sér sem bezt framan í lesendur? Og samt get ég ekki hætt að lesa …

Garðskálinn er risinn úr hýði sínu eftir langan – en fagurfræðilega nauðsynlegan – vetrardvala, en þeir Jón og Arngrímur láta engan bilbug á sér finna fremur en venjulega. Ef eitthvað er mæta þeir hálfu stórkostlegri til leiks í því augamiði að rífa sljóan almenning uppúr dróma sainnuleysis og heimsku (með fullri hógværð).

Garðskálinn er stoltur að kynna glænýja byltingakennda kenningu um endalok hinnar þrúgandi kúgunar landsins ungskálda, sem hingað til hafa ráðið allri bókmenntaumræðu með viðurstyggilega skrúðmæltu náðarvaldi sínu!

Þátturinn er næstum því í lit að þessu sinni, fyrir utan að litarásirnar á myndavélunum voru bilaðar og að settið á til að skipta litum alveg að óvörum, sem hefur slæm áhrif á ljósnæmi viðkvæmra vélanna. Arngrímur var að kaupa sér nýja skyrtu sem hann bara varð að sýna utan á sér. Jón var í sömu fötum og alltaf.

Ég má til með að vekja athygli lesenda á þessum tveimur hvannadalshnjúkum andans, sem halda úti bókmenntaþættinum Garðskálanum á youtube. Þetta virðast vera tveir háskólanemar sem hafa tekið að sér að útskýra bókmenntahugtök fyrir umheiminum og reykja og horfa skáldlega upp í þakið á Hressingarskálanum til að magna hughrif áhorfandans. Sumar línurnar þarna eru svo þvingaðar að það er nánast óborganlegt. Ég hvet alla til að fylgjast með Garðskálanum.

Ég tel þetta reyndar vera grín en þeir sem bentu mér á þetta menningarstarf eru ekki á þeim buxunum.
- Dóri (fullt nafn viðkomandi væri vel þegið).

Með sumrinu kemur snilldin. Ójá, þér vantrúuðu sem tölduð okkur af þurfið núna að éta hattinn ykkar, trefla og latté meðan við - það er að segja ég - göngum enn með okkar hatta, trefla og drekkum bjór, sem er miklu meira töff en latté. Jón gengur ekki um með hatt, en honum þykir gott að sitja á kaffihúsi og hripa hjá sér punkta í alltumlykjandi mannlífinu.

Já! Það eru Garðskálar á leiðinni. Þið hafið verið vöruð við. Því má raunar bæta við að Garðskálinn sendir ekki eksklúsíft út á YouTube lengur, heldur á Tíuþúsund tregawöttum undir slóðinni tregawott.net/gardskalinn. Greypið það í minnið.

Kvöldið eftir að ég svaf í bíl síðastliðna helgi átti ég í rökræðum um listhugtakið í útskriftarveislu í Fossvoginum, eða öllu heldur hélt stúlka nokkur því fram að sá verknaður að nota saur til sköpunar - nánar tiltekið í innsetningar - umræðan barst ekki til annarrar notkunar saurs, svo sem í stað málningar á hreinan arískan striga (þar með verður mér hugsað til Bergs Thorberg sem notar kaffi en gæti allteins notað saur ef hann lyktaði af kaffi án þess það gerði hann að minni listamanni hvað mig varðar) - væri ekki list og ég auðvitað fann mig knúinn til að verja slíkan verknað, ekki síst vegna þess að yrðingin sjálf var gölluð og hefði heldur átt að spyrja að því hvenær saur væri list en ekki hvort hann væri það yfirhöfuð.

Umræðunum lauk þannig að hér um bil allir í veislunni lýstu yfir þeirri eindregnu skoðun, gagnstætt minni eigin, að Arnaldur Indriðason (eftir langan veg rökræðna - ég er ekki að líkja honum við saur) hlyti að vera mesti rithöfundur Íslands af því að óumdeilanlega er hann vinsælastur og gæði listar stæðu þarmeð í órjúfanlegu hlutfalli við þann fjölda fólks sem hún höfðaði til. Betri leið til að afskrifa ljóðið sem listform - og ef út í það er farið nær allar bókmenntir og myndlist - er vandfundin. Fólk virtist heltekið þeirri skoðun að stöðnun væri fín, svo ég hætti þar og fór að rífast um barnaníðinga, enda sérstakt áhugamál hjá mér. Ekki fékk ég betri viðtökur þar.

Í gær las ég upp á ljóðakvöldi og hugsaði allan tímann um það hversu afleitur listamaður ég væri að ná ekki að trekkja að eina einustu gamla kerlingu með gleraugu á stærð við undirskálar og var ánægður að hafa ekki með gullofinni listsköpun minni dregið alla helvítis þjóðina inn á takmarkað rými Næsta bars, því í fjandans bænum: Eina meðalið við svoleiðis hávaða er tónlist. Þess vegna þarf tónlist ekki að staðna þótt hérumbil hver einasta sveit Íslands um þessar mundir sé annað hvort fyllt álfum, krúttum eða krúttálfum, því það er jú bara það sem fólk hefur áhuga á einmitt núna. En kenningin er völt. Hún veltur á því hvort annar hver maður verði búinn að láta klippa sig eins og Arnald fyrir tónleikana 28. júní næstkomandi.

Fyrir allri skemmtan er góð ástæða, helst aldarafmæli!

Í tilefni af aldarafmæli Ólympíuþátttöku Íslendinga blæs skátahreyfingin Nýhil til ljóðveislu á Næsta bar klukkan 20:30 miðvikudagskvöldið 18. júní. Kvöldið er haldið sérstaklega til heiðurs glímukappanum Guðmundi Sigurjónssyni Hofdal, þátttakanda á Ólympíuleikunum í London 1908 og eina Íslendingnum sem dæmdur hefur verið fyrir sódómíu. Ýmis ung og öfugsnúin skáld stíga á stokk og hylla lífsvilluna.

Þau eru: Kristín Eiríksdóttir, Ingólfur Gíslason, Kristín Svava Tómasdóttir, Jón Örn Loðmfjörð, Bergþóra Einarsdóttir, Gísli Hvanndal og Arngrímur Vídalín.

Hella var fín. Ég reyndar eyddi mestum tímanum á hótelinu, en ég er hvort eð er með blæti fyrir hótelum svo ekki spillti það fyrir. Skrifborðið inni hjá mér virtist ófullgert án viskíglass. Ég er líka með blæti gagnvart slíkum skrifborðum, svo það er aldrei að vita nema ég snúi aftur með flösku og glas til að fullgera stemninguna.

Í öðrum fréttum horfði ég í kvöld á tvær myndir sem fékk mig til að líða illa. Fyrst var Death of a President sem var algjörlega vannýtt tækifæri til að segja merkilega hluti og kanna pólitískar afleiðingar þess að myrða George Bush. Innantóm þvæla sem hefði allteins getað verið nútímauppfærsla á Kennedymorðinu.

Seinni myndin var Paris, Je T’aime sem ég hef haft í láni núna ansi lengi án þess að horfa á hana. Sum atriðin voru afskaplega plain, falleg, rómantísk. Önnur voru hlutlaus en þau voru fæst, helst þrjú, en flest voru beinlínis trist. Gaman að sjá Samönthu úr Glæstum vonum þarna. Síðasta mynd sem ég sá með henni var líka andskoti trist á „fallegan“ hátt. Stundum vantar bara hærri aldurstakmarkanir á myndir. Sú mynd var líklega helst ætluð fimmtugum og eldri, en þessi var ágæt fyrir flesta aldurshópa yfir tvítugu. Frekar mannlegt stöff.

Annars er bara enn ein vinnuvikan hafin og ég er þegar farinn að bíða næstu helgar. Sögur af safninu spilla ekki fyrir svo ég dembi einni á ykkur. Fyrir ekki svo löngu kom nefnilega kona á sjötugsaldri á safnið mitt og bað um sjortara.

Sagan er ekki búin!

Svo ég fór upp í hillu og sótti bók sem heitir Sjortarar: kynlíf fyrir önnum kafið fólk og spurði hvort þar væri umrædd bók. Konan flissaði vandræðaleg inní sig, hristi hausinn pínupons og sagði „Nei, tíhí, nei, það var ekki þessi, flissifliss.“ Hún átti víst við nýju spennusöguna hans James Pattersons.

Og sagan heldur áfram að endurtaka sig …

Ég sé það núna að Hótel jörð er ekki merkilegt kvæði. Vinsamlega færið síðuhaldara betri ljóð í athugasemdum meðan hann spókar sig utan skrifstofunnar.

Fékk áðan í hendurnar eintak af tímaritinu Neue Rundschau. Þar er ljóð eftir mig í þýðingu Kristofs Magnussonar, meðal annarra í, innan í grein um Nykur. Á raunar eftir að lesa greinina því miðaldabókmenntir eiga hug minn allan um þessar mundir. En ég er ánægður með þýðinguna.