Bloggið um veginn

Í Finnlandi er til máltækið Jos ei viina, terva tai sauna auta, tauti on kuolemaksi, sem mun þýða: Ef sjúkdóminn má ekki lækna með víni, tjöru eða sauna, þá er hann banvænn. Þeir sem ég spurði út í þetta sögðu mér að þeir hefðu aldrei skilið þetta með tjöruna, en hitt meikaði alveg sens.

Eitt sem allir ferðamenn í Finnlandi ættu að hafa bakvið eyrað er að tala ekki fjálglega um Finnska vetrarstríðið. Það þykir ennþá hinn mesti pyrrhosarsigur þar á bæ; stolt þeirra og pína, og flestir ungir karlmenn sem ég hitti hafa sinnt sinni herþjónustu með stolti. Einn strákur sem ég hitti, lögfræðingur, ári eldri en ég, er yfirmaður sinnar eigin deildar ef Finnland lendir í stríði. Það þykir mér undarleg tilhugsun.

Á leiðinni til Jyväskylä þurfti ég að skipta um lest í Tampere. Daginn eftir hitti ég stúdent frá Tampere sem sagði mér frá hinum hefðbundna ríg milli Tampare og Turku. Stúdentar í fyrrnefnda bænum fara nefnilega ár hvert og negla stikur umhverfis bæjarmörk Turku, í tilraun til að afmarka bæinn frá Finnlandi, og fara þess á leit í kjölfarið með miklum látum í miðbænum að Turku verði aðskilið frá ríkinu - í von um að það þyki ákjósanlegur missir. Ef bæjaryfirvöld samþykkja ekki málaleitan Tamperemanna þá fjarlægja þeir stikurnar, en að öðrum kosti yrðu þær skildar eftir til að marka ný landamæri.

Ofan á þetta sagði hann mér brandara: Hver er eini staðurinn í Finnlandi þar sem má taka 180 gráðu beygju á hraðbrautinni? Þegar þú kemur að skiltinu „Turku 1 km.“ Nú hef ég aldrei til Turku komið en mér virðist Tampere vera hinn fallegasti bær, enda þótt það sé ógeðslega fokkíng fráhrindandi að hann sé tvíburabær Kópavogs.

Hvað getur maður svosem sagt?

Jú, býsna margt. Ég á sjálfsagt eftir að hafa nóg um allt þetta að segja á næstunni, en þegar orkustöðvarnar eru fullnýttar á kvöldin og það eina sem maður hefur við rúmstokkinn til að ylja sér gegn ljótviðrinu úti er Beck’s og bókin sem ég fékk í pósti í dag (og borgaði ekkert aukalega fyrir, sem er ljós punktur), þá bara fallast manni hendur.

Þannig að ég ætla að skrifa um eitthvað annað.

Í Jyväskylä heita sundhallirnar Aaltoalvari, í höfuðið á þið vitið hverjum. Helgast það af því að ekki aðeins hannaði Aalto flestar þessar byggingar, heldur því einnig að hann bjó í Jyväskylä mestanpart ævi sinnar. Nafngiftin er ennfremur orðaleikur, því aalto merkir alda eða bylgja. Flestir þeir sem ég hitti líta á Alvar Aalto sem óþolandi heilaga truntu sem löngu hefði átt að kasta fyrir róða, að byggingar hans séu ekki einasta forljótar heldur einnig ópraktískt, illa hannað drasl sem þarf að gera við á sjö ára fresti vegna hörmulegra byggingarefna sem á engan hátt henti finnskum aðstæðum, að meira að segja loftræstikerfin og einangrunin sé svo slæm að valdi hraustasta fólki lungnabólgu, og að öllum hans byggingum hefði fyrir löngu verið tortímt ef þær hefðu ekki verið hannaðar af honum. Vakti upp hugrenningatengsl við Laxness ef ég á að segja eins og er; maður sem var umdeildur alla tíð þartil hann dó og er núna álitinn heilagri en mannréttindasáttmáli Sameinuðu þjóðanna.

Pieksämäki er deyjandi bær - aðalmiðstöð lestarsamgangna í mið-Finnlandi sem hefur mátt muna sinn fífil fegurri. Þar er litla menntun að fá og lítið er um að þau ungmenni sem fara þaðan í leit að æðri menntun komi aftur. Meðalaldur er í kringum 50 ár og til er finnskt máltæki sem segir að enginn stoppi í Pieksämäki nema milli lesta. Bærinn var ekki einasta kosinn þunglyndasti bær Finnlands fyrir örfáum árum heldur líka sá ljótasti. Atvinnuleysi er gríðarlegt þar sem allt revolverast kringum lestarstöðina. Núna hefur hinsvegar staðið til að reisa verslunarmiðstöð í miðbænum til að þjónusta allt næsta nágrenni, héraðið allt með sínum sveitarfélögum. Þetta myndi skapa hundruðir starfa, ein 1500 meðan á framkvæmdum stæði en hátt í 700-800 bara við verslun og þjónustu eftir að þeim væri lokið.

Ólíkt Íslandi hefur þetta vakið upp umræðu um hvort það sé umhverfisvænt að þjónusta heilt hérað með þessum hætti, að hálft Finnland sé dröslandi sjálfu sér í bílum milli staða til þess eins að kaupa mat- og merkjavöru í 20 þúsund manna bæ; og það þrátt fyrir mikla nauðsyn á sprautu í sterílt bæjarlífið. En með yfirvofandi efnahagsþrengingum í finnsku þjóðlífi virðast öll áform um verslunarmiðstöðina þurfa að bíða betri tíma hvort eð er. Fyrsta vígið til að falla í Finnlandi er húsnæðismarkaðurinn, þar sem ungt fólk í sinni fyrstu íbúð sér skyndilega fram á að vera bundið átthagafjötrum vegna þess að húsnæðið þeirra er nú langtum minna virði en skuldbindingar þeirra. Maður sem keypti sér íbúð á 14 milljónir á skyndilega húseign að nafnvirði 8 en borgar eftir sem áður af henni eins og um var samið.

Þetta er allt í bili. Forvitnum má benda á að það verður líklega bloggað meira um Finnland hér á næstunni en Ísland, svona eins og hugur minn stendur næst til.

Þegar ég var í Jyväskylä núna í október rak ég augun í Glitnisskilti við stigagang að skrifstofuhúsnæði. Dyrnar voru læstar og þegar ég kannaði dyrabjöllurnar sá ég engin ummerki þess að Glitnir hefði nokkru sinni starfað í húsinu, önnur en skiltið. Mikið hafa þeir verið fljótir að pakka saman.

Þegar ég var þar síðast fyrir tæpum þremur árum varð ég hinsvegar ekki var við ein einustu ummerki um nokkurs konar íslenska starfsemi. Þá höfðu þeir Finnar sem ég hitti líka langtum meiri áhuga á tungumálinu, kúltúrnum og íslenskri tónlist. Hvort það væri satt að Íslendingar drykkju meira en Finnar, það væri ótrúlegt að málin væru ekki skyld því íslenska væri í raun auðskiljanleg, hvort segja mætti að tónlist Bjarkar ætti samhljóm með íslensku hugarfari almennt.

Núna höfðu flestir áhuga á íslenska hruninu. Einum fannst við eiga þetta skilið. En auðvitað eiga ekki nema örfá okkar þetta skilið. Flestir voru skilningsríkir, sögðu mér að hafa ekki áhyggjur, Finnar hefðu verið þarna 1991, verið skammt undan klóm IMF komnir en bjargast. Þegar þeim varð ljóst að skuldir okkar banka nema ekki 7% landsframleiðslu eins og í Finnlandi forðum, meira svona 600-700% fékk ég jafnan svarið: Ó, eruð þið þá ekki fokkd?

Sem sérlega heiðarlegur fulltrúi lands og þjóðar var mér ekki stætt á að svara því neitandi.

Ef kenna mætti smæð landsins um hofmæðina (e. cabin fever) sem jafnan ríkir hér gæti það útskýrt hvers vegna landinn er alltaf svona hofmóðugur erlendis. Stundum trúi ég því að Íslendingar séu upp til hópa hálfvitar.

Fyrsta lestin var allt í lagi. En hefði ég verið með belti hefði ég hengt mig með því í þeirri seinni, með fyrirheitnalandið þjótandi hjá glugganum.

Velti því fyrir mér á flugvellinum hvernig það væri að vera einn af þessum gaurum sem láta panta sig sérstaklega um borð í vélina, hvort fólk tefðist mikið ef hans hátign Vídalín sæi sér því miður ekki fært að heiðra farþega með nærveru sinni.

Fannst skyndilega fyndin tilhugsun ef milljarðamæringur keypti upp heila flugvél á ímynduðum nöfnum bara til að láta starfsfólk lýsa eftir þeim öllum við hliðið. Svo fannst mér það virka einsog hálfíslenskur gjörningur og undireins varð hugmyndin hallærisleg.

Flugvélin sjálf var svo aftur súrrandi geðveik. Snertiskjáir á hverju sætisbaki, úrval afþreyingarefnis gríðarlegt allt frá sjónvarpsþáttum til kvikmynda, íslenskunámskeiði til tölvuleikja, nú og svo vantaði auðvitað ekki kynningarefni um Ísland. Glænýir og fínir stólar - við höfðalagið var letrað „The throne of Óðinn was called Hliðskjálf. This one we just call: Your seat.“ Naumast glamúr fyrir fljúgandi bjórdós í yfirstærð.

Bjóst hálft í hvoru við að finna áletrunina „Lasciate ogne speranza, voi ch’intrate!“ við landamærin. Svo var ekki í þetta skiptið. Kannski þeir skelli því upp á fimmtudag?

En já, ég er semsé kominn „heim“. Áhugasamir setji sig í samband.

Já, lífið er undarlegt. Ég hef hannað gólem í eigin mynd sem að sama tíma á morgun verður í flugvél, fótalúinn eftir brölt með ferðatösku og þriggja tíma lestarferð, með fyrirheitna landið að baki í bili. Mér finnst liðinn mánuður síðan ég stóð meðal túrista í Leifsstöð einn dimman mánudagsmorgun. Og samt finnst mér ég hafa verið hér of stutt. Til þess er góleminn, svo ég geti verið hér áfram.

Á morgun skrifar góleminn ritgerð um Augu þín sáu mig eftir Sjón. Að því loknu drekkur hann fríhafnarbjór og drekkir hugmyndum sínum um hið fullkomna líf í kreppuétnu helvítinu heima. Á meðan verð ég hér að raka lauf með elskunni í tímalausu rými, látandi mig dreyma um að gólemhelvítið heima geti aflað mér gráðu sem fyrst svo það geti flúið og við verðum aftur eitt, í draumnum þar sem augu hennar sáu mig, og allt var eins og það átti að vera. Að eilífu, og aldreimeir neitt annað. Bara ég, hún og beinagrind af einhverslags hugmynd um tilveru utanum tilganginn eina.

Draugasögur um að IMF séu komnir berast mér með vindgnauði yfir Atlantshafið, gegnum firði Noregs, gegnum skóga Finnlands - og svo langt sem það náði virðist lífið búið einsog við þekktum það. Ætli rotturnar séu ekki flestar flúnar núna. Ég kann sannarlega að velja tíma til heimkomu. Eins gott að vekja góleminn.

Maðurinn er í eðli sínu nákomnastur sjálfum sér þegar hann situr reykjandi inni á Sohwi með pintu af karjala og bloggar um eðli mannsins.

Nákomnastur er hann náttúrunni þegar hann stendur nakinn á palli saunaklefans í skóginum að nóttu til, með bjór í hönd, og horfir reykjandi yfir ríkidæmi sitt: stöðuvatnið og lendurnar í kring - rétt fyrir viðbragðið sem sendir hann hlaupandi niður bryggjusporðann í loftköstum útí vatnið. Þegar hann siglir á seglbát til annarrar strandar til þess eins að leggjast í grasið og horfa upp gegnum trén.

En nákomnastur er hann takmörkum ímyndunarafls síns þegar hann tínir dauðar leðurblökur af flugnapappír í kofanum, skutlar hræjunum út í skóg og tekur til við að raka laufblöðin á lóðinni, meðan sólúrið segir þrjú, vindhaninn segir stopp, og heimalandið brennur fjarri hugskotssjónum mannsins; meðan íkornar skutlast með vetrarforðann, mýsnar gera hreiður í laufhrúgunum og snarkandi arineldurinn sendir iðandi mökk gegnum skorsteininn upp til himnanna.

Slíkt er eðli mannsins.

Lái það enginn manninum að vilja ekki koma aftur heim. Því rótlaus er maðurinn. Efist enginn um rótlausa náttúru mannsins, því nákomnastur er hann henni.

Plís byltið á meðan ég er í burtu að ríða og drekka bjór í saunaklefa, ókei?

Lesið svo grein Hauks Más og rifjið upp eilífu gildin.

Ef Ísland verður ekki yfirtekið þegar ég kem tilbaka verð ég hissa. Þaðan af síður er neitt einasta víst að ég komi tilbaka ef Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn verður kominn til að rústa því litla sem eftir er.

Ég sé bara pappír þegar ég blaða í evrunum mínum, tel þær, kasta yfir höfuð mér og hlæ kapítalistalega með sjálfum mér. En mér er sagt að á þeim megi lifa í mánuð á Spáni, að húsaleigu undanskilinni. Þær kostuðu 56 þúsund krónur. Fyrir mann sem reykir hvorki né drekkur ætti að vera einfalt mál að lifa á þessu hér í jafnlangan tíma. En til allrar hamingju reyki ég bæði og drekk í algjöru óhófi. Til þess er fríhöfnin að bjarga mér um það.

Og nú fyrst ég hef tekið peninga útúr raunbankanum á ímynduðu gengi get ég farið að lækka eigin stýrivexti til að fjárfesta innistæðu mína í gleðibankanum í kvenlegum atvinnutækjum Finnlands. Miðað við núverandi gengi á ég nefnilega minni séns í erlenda markaði hér heimavið, og innlendi markaðurinn heillar ekki beinlínis. Framleiðslan ætti að verða gífurleg innspýting fyrir þjóðarbú sjálfs mín.

Ég verð þar í 10 daga. Bölvun og blessun sem það samtíðis er.

Vill einhver útskýra fyrir mér konseptið bakvið hrásalat, t.d. þegar það er borið fram á diski, er þá ætlast til að maður éti þetta? Maður sér þetta í verslunum og finnst einhvern veginn eðlilegast að kaupa það til að henda í fólk eða spillta stjórnmálamenn (það er munur).

Að sitja heima á síðkvöldi framan við Tom Waits á dvd með bjór, fisk og franskar framan við sig og finna hrásalat í bakkanum er nefnilega meira en að segja það. Ef maður nennir ekki að finna bíllyklana, vippa á sig skónum og slengja frakka yfir herðarnar til að leita að einhverjum til að kasta salatinu í, þá er ekki mikið annað að gera en henda þessu.

Maður veit allavega hvað á að gera við Bangers n’ Mash og glas af Guinness inni á Slattery’s eftir sveitt miðbæjarrölt daginn eftir Tom Waits tónleika. Já, ég vil að þið öfundið, en ég kann ekki alveg til verka. Kannski dugar þetta.

Orð duga ekki til að lýsa Tom Waits, svo ég sleppi því bara alveg.

Dublin er hot stuff.

Og Guinness getur sannarlega ekki ferðast.

Kominn til Dublin. Mér virðist þetta reyndar vera meira bær en borg. Kann því bara vel. Fleet Street er eins og hvolpur hjá Reykjavík. Eftir allar sögurnar …

Þá kveð ég rigningarbælið í bili. Kem einhvern tíma um helgina held ég, annars man ég það ekki.

Fer reyndar ekki fyrr en annað kvöld en það verður ekkert bloggað hérna á morgun.

Þó ekki rúmfastur, með alltof sterkt kaffi, að hlusta á lög dagsins: Black Coffee með Julie London og This One’s From the Heart með Tom Waits og Crystal Gayle. Að þessu sögðu hvarflar að mér að ég gæti haft frá einhverju merkilegra að segja.

Tom Waits er á döfinni í næstu viku, írskir pöbbar og áin græna. Hugurinn verður þar en hjartað annarsstaðar, svo ég grípi til exhibitionisma (það eru ismar í þessari færslu!).

Kannski hef ég bara ekkert að segja.

Á morgun fer ég til Akureyrar. Ég ætlaði að reyna að nýta ferðina og skoða Amtsbókasafnið en yfir sumartímann er það víst ekki opið um helgar - sem mér finnst reyndar til fyrirmyndar. Það er engin ástæða yfirleitt til að hafa almenningssöfn opin um helgar, til þess eru námsbókasöfn.

Ég legg af stað síðdegis, sem er ansi óheppilegur tími, og verð yfir helgina. Kannski maður kíki í Lystigarðinn og líti enn einu sinni eftir því hvort drykkurinn Blanda fáist enn í búðum þar nyrðra. Það væri vel þegið ef einhver gæti sagt mér hvað listasamkundan með latneska nafnið heitir svo ég geti séð hvort eitthvað sé að gerast þar núna.

Annars er það líkast til bara bjór í Hafnarstræti, bækurnar mínar og ég, svona á milli þess sem ég sinni hróinu henni ömmu minni. Þessa stundina eru það Travels in the Scriptorium eftir Paul Auster, Áhyggjudúkkur í annað sinn, Ingibjörg Haralds, Saga Reykjavíkur, Saga Klepps - ekkert þar samhengi þar á milli - ýmsar greinar um borgarlandslag og ýmis íslensk fræði. Ef eitthvert ykkar verður á Akureyri þá er ég í símaskránni. Bjallið.

1. Hvítir sokkar eru slæm hugmynd.

2. Fólk skilur ekki hvað „Gegnir liggur niðri“ felur í sér.

3. Gott er að geyma bjórinn sinn í sameiginlega ísskápnum.

4. Venjulegur vinnudagur verður óraunverulegur ef hann endar á ferðalagi. Farinn á Hellu eftir rúma þrjá. Kem aftur á sunnudag.

He claimed to have picked up everything that finally went into the loft’s decor on the streets - New York, he insisted, was truly wonderful.

Throughout the resettlement process, music was never far from his thoughts. “There’s construction sounds here all the time,” he explained to Hoskyns. “So I started taping a lot of stuff. How that will integrate into what I’m doing, I’m not certain. But I started taping the sounds of machinery a lot and I play it back at night, ’cause you miss it, you know. When it gets quiet and you’re relaxed … so I play it back at full volume so I can reexperience the sounds of the day. There’s, like, a pile driver outside of my window. You know what a pile driver is? It’s all what you get used to.”

Það er kannski ástæða til að endurtaka mig frá því síðast. Ég valdi myndina eitthvað vitlaust, hún var ekki af mér. Og sem ég sit hér og les í ferilssögu/ævisögu Tom Waits og hlusta á Heartattack and Vine (ekki Wine, ég veit ekki hvort hann pældi í merkingarmuninum) flaug mér í hug að ég gæti orðað hlutina skýrar. Við Halldór erum að fara á tónleika með Tom Waits í Dublin þann 30. júlí næstkomandi. Ég er ekkert sérstaklega kúl með það heldur, á það til að tísta uppúr eins manns hljóði eins og skólastelpa. Ég lýg því. En ég er frekar spenntur.

Við rjúfum þetta sumarfrí til að færa ykkur eftirfarandi tilkynningu:

Dublin, 30. júlí.

Fleira var það ekki.