Póststrúktúralíski stíllinn

Ég er að lesa Bodies that Matter eftir Judith Butler, bók sem ég hafði lesið stóra glefsu úr í grunnnámskeiði um strauma og stefnur í bókmenntafræði. Mér fannst lítið mál á sínum tíma að lesa þetta en núna hnýt ég frekar um ýmis atriði í textanum. Það er þetta einkenni póststrúktúralískrar heimspeki að nefna alltaf ákveðinn greini ákveðins greinis samhengislaust í texta.

Nokkur uppdiktuð dæmi: einstigi sjálfsverundarinnar, the feudal essence of the id, the unspeakable condition of figuration. Úps, þetta síðasta var ekki skáldað. Vandinn er að samhengislaus eru hugtökin merkingarlaus (ég hef áður fjallað um the primary sadistic eroticism of the infant), það þarf að kynna þau til sögunnar áður en þeim er varpað fram og það þarf að skilgreina hvernig þau eru notuð í því samhengi sem þau eru notuð, jafnvel þótt – þess þá heldur jafnvel – það rjúfi flæðið í textanum. Flæði er gagnslaust í óskiljanlegum texta. Og það er óþarft að flétta saman flókin hugtök til að lýsa hlutum, hvað þá einföldum hlutum.

Ólíkt ýmsum bókmenntafræðingum hef ég lesið hrafl í Derrida og þykist á engan hátt hafa skilið það allt þótt ég hafi skilið samhengið. Hann er talsvert mikið í því að segja einfalda hluti í ónauðsynlega löngu máli og óþarflega flóknum setningum og tilvísunarsetningum á ofan, sjálfur sagði hann að hann kynni einfaldlega ekki að tjá sig með öðru móti. Butler, sem ég vil taka fram að er mikill töffari, byggir töluvert á Derrida og á þetta því stundum til líka.

Ég get ekki annað en velt því fyrir mér hvað er grætt á því að vera óskýr í orðavali og hugtakanotkun þegar það er tiltölulega einfalt að tjá jafnvel flóknar heimspekilegar hugmyndir í stuttu máli hafi maður á annað borð skilning á þeim, sem fær mig því alltaf til að velta því fyrir mér þegar ég skil ekki texta hvort höfundur hans hafi sjálfur skilið hvað hann ætlaði sér að segja. Það má halda því fram að stíllinn sé sjálfur afbygging, eða einsog oft er sagt að markmiðið sé að hver skilji textann sínum eigin skilningi, og að essayisminn liggi í hjarta póststrúktúralismans. En það er fullkomlega galið því í fræðimennsku verður að draga mörkin við merkingarbærni, textinn þarf að vera skiljanlegur því annars er hann ónothæfur.

Þannig hef ég upplifað það litla sem ég hef lesið eftir Juliu Kristevu, sem allt í senn misskilur Bakhtín, gerir skýrar hugmyndir hans óskiljanlegar, og er ófær um að skýra eigin fræðilegu hugsun á merkingarbæru máli. Lengi vel hélt ég að þetta væri þýðingin en nú er mér sagt að Kristeva sé alveg jafn óskiljanleg á frummálinu. Ef ég skil Kristevu á annan hátt en annar bókmenntafræðingur og svo koll af kolli, þá er komið upp vandamál, þá er textinn ónothæfur. Og það er hið versta mál ef góðar hugmyndir fara forgörðum vegna þess að höfundur þeirra gat ekki gert þær skiljanlegar.

Pawel í hnotskurn

Einn af mínum uppáhaldshamborgurum var keyptur á McDonald’s árið 2007. Hamborgarinn er úr svona rauðu kjötlími sem rotnar ekki. Ef ég set hann í þvottavél þá kemur hann gott sem þurr út. Árið 2007 voru menn nefnilega með metnað. Það var það ár sem þáverandi Ólympíumeistari í kappáti, Ítalinn Stefano Baldini, át sig í annað sætið í hamborgarakappáti á móti Davíð Oddssyni. Svo góður var McDonald’s 2007. Ólympíumeistarinn náði ekki einu sinni að vinna.

En já, þarna var nýbyrjað að gefa svona fína hamborgara úr kjötlími. Eftir hrunið margumrædda var því tímabundið hætt. Árin 2009 og 2010 fengum við aftur hamborgara úr gamaldags hakki.

Bónusborgarinn frá 2010 endaði fljótt í söfnunargámi Fjölskylduhjálparinnar enda margir aðrir hamborgarar honum fremri. Ég hef vonandi gert líf einhverrar manneskju í stærð L örlítið bærilegra. En þannig geta orð eins og „bruðl“ verið mistæk. McDonaldsbruðlborgarinn frá 2007 hefur enst ómyglaður í bráðum sex ár.

Ég skal játa: Ég myndi helst vilja búa í landi þar sem fólk fær gefins rakadræga pólýesterboli. Ekki endilega vegna þess að ég dýrka þá út af lífinu heldur vegna þess að ég held að pólýesterbolir séu vísbending um að efnahagsumhverfið sé sæmilega heilbrigt. Ég vil sjá mynd af Bjarna Ben brosandi í pólýesterbol sem sýgur af honum hamborgarasvitann. Þá mun ég vita að við erum hættir í ruglinu.

Sjá: Fáum 2007 aftur.

1. maí

Þegar maður hefur ekki geð í sér til að fylgja kröfugöngunni alla leið út á Ingólfstorg til að hlusta á sturlaðar ræður um kjarasamninga sem eru í engu samræmi við veruleikann, þá er orðið ljóst að annarleg öfl hafa rænt þessum degi. Mín græna ganga, sem var ásökuð um að ræna þessum degi í gær af „verkalýðsfélögunum“, sveigði af leið inn á Austurvöll. Þaðan þurfti ég frá að hverfa þegar dagskráin reyndist of þjóðernisleg fyrir minn smekk. Barátta fyrir náttúru á fjandakornið ekki að vera barátta fyrir „þjóðlegum gildum“. Það á að heyja hana með rökum.

Mér fannst ég ekki almennilega staddur í veruleikanum í afbeygju göngunnar í Pósthússtræti því þaðan sást vel að yfir Ingólfstorgi hékk risastór rauður borði, ég man ekki áletrunina nákvæmlega en eftir minni var hún svona:

VELFERÐ – HAGVÖXTUR – ATVINNA

Skilaboðin frá spilltu kapítalistasamtökunum ASÍ eru semsagt þau að launafólk sé heimskur múgur sem þurfi að sefja með orwellskum frösum. Í frægri skýrslu (sem þó enginn man eftir), sem unnin var um ímynd Íslands kortér í Hrun, hljóðaði frasinn svona:

KRAFTUR – FRELSI – FRIÐUR

Þetta er ekkert annað en daður við fasisma, og þegar markaðssetningarteymi hins meinta alþýðusambands er farið að strengja svona skilaboð ásamt sovéskum hnefa sem geislar af yfir kröfugönguna á 1. maí, þá hafa annarleg öfl ekki aðeins rænt deginum heldur pakkað honum inn í plast og selt hann. Einsog Che Guevara bol. Svona fyrst það tókst ekki að færa daginn í Húsdýragarðinn einsog eitt sinn var reynt að gera. Krepptir hnefar eru líka mikið teknir eftir Hrun, sem er það andartak í Íslandssögunni – einsog hún verður umrituð – þegar fólkið taldi sig hafa eitthvert raunverulegt vald yfir ákvarðanatöku í landinu.

ÚTRÝMUM KYNBUNDNUM LAUNAMUN

Þetta stóð á öðrum borða frá ASÍ. Þetta getur alþýðusambandið látið framleiða fyrir sig svo það geti bægt frá sér hugsuninni og þurfi ekki raunverulega að gera neitt í málunum. Ef það raunverulega hefði áhuga á þessu baráttumáli þá hefði nú kannski eitthvað þokast til í þeim efnum. En þess í stað snýst 1. maí um að orga eitthvert bull um kjarasamninga yfir hausamótunum á norpandi fólki á Ingólfstorgi, það snýst um fólk á háum launum sem árlega þarf að þykjast hafa staðið í eldlínunni, lyft grettistaki í launamálum alþýðunnar. Mestur hluti dagskrárinnar fer þó í einhverja hljómsveit sem var vinsæl í fyrra svona til að undirstrika það að þetta er ekki baráttufundur og að verkalýðsfélaginu þínu er drullusama um þig. Fyrir þeim er þetta næsti frídagur við 17. júní.

Gylfi Arnbjörnsson var púaður niður úr ræðupúlti á 1. maí 2009. Ég er hissa á því að hann mæti ekki eggjum núna, fjórum árum síðar þegar enn hefur ekkert gerst og alþýðusambandið hefur engan gaum gefið þeim málefnum sem það þykist standa fyrir. Hafi þeir skömm fyrir þessir skíthælar og vogi sér ekki að ásaka aðra um að ræna af sér alþjóðlegum baráttudegi verkalýðsins.

VINNA ER VELFERÐ

Stóð á enn einum borðanum. Þetta er ógeðslegt.

Bloggað í áratug – litið um öxl

Ég gleymdi því víst alveg þar til það hvarflaði óvænt að mér í dag, að í gær voru tíu ár frá því ég byrjaði að blogga. Það sem verra er: þetta er allt til ennþá, hér á þessari síðu. Hér er hægt að lesa vissa þætti ævi minnar frá því ég var rúmlega 18 ára fábjáni í MR til dagsins í dag. Fátt af því að vísu er sérlega persónulegt; ég hef alltaf gætt þess að bera ekki eymd mína á torg þó af henni væri sannarlega nóg þessi fyrstu ár sem ég bloggaði.

Þessi tíu ár mynda líka vissan ramma. Manneskjunni er eðlislægt að hugsa í tímabilum og Bloggið um veginn er, einsog það er varðveitt og eftir mínum eigin skilningi, ramminn um mikilvægasta tímabil ævi minnar. Tímabilið frá því rétt eftir að ég tók ákvörðun um hvert ég ætlaði mér í lífinu og fram að deginum í gær þegar ég var kominn á þann stað sem ég hafði ætlað mér, sat óþreyjufullur við skrifborðið mitt og barðist við grein sem vildi ekki falla saman á samskeytunum, grein sem ég skilaði loksins í dag. Á blogginu eru einnig skrásett ýmis tímabil efasemda inni á milli; ýmsir draumar sem ég ákvað að elta í stað þess gamla, draumar sem ég að lokum gaf aftur upp á bátinn í stað þess gamla.

Nær ekkert er fjallað um fjölskylduhagi, eða ástarævintýri. Það er semsagt ekkert djúsí. Bloggið er sjálfhverft. Það er sjálfsmynd garðyrkjumanns, menntskælings, IKEAstarfsmanns, ungskálds, háskólanema, bókavarðar, fræðimanns – sem á tilgerðarlegan hátt hefur stundum breytt stafsetningu sinni, og bloggað um það! Eitt sinn breytti ég tímafærslunum í árið eftir fæðingu Þórbergs að gamni mínu, sem olli mér miklum höfuðverk þegar ég svo skipti um vefumsjónarkefi. Síðustu misseri hefur bloggið endrum og sinnum verið farvegur til tjáningar á sjálfsmynd stjúpföður. Afar lítið þó. En það helgast fyrst og fremst af því að síðustu misseri hefur bloggið sigið svolítið undan öðrum skyldum.

Litlu ævintýrin sem maður efnir til eiga það stundum til að leysast upp fyrir augunum á manni. Maður gleðst yfir því sem maður hefur, berst fyrir því sem maður ekki hefur, og sættir sig við allt þar á milli. Allt þetta er varðveitt í 2918 færslum sem birtar eru á tíu árum; sumar þeirra voru teknar aftur úr birtingu og á sumum þeirra var beðist velvirðingar.

Nú þegar tíu ár eru liðin frá því ég byrjaði, og rétti tíminn kominn til að hnýta slaufuna og hætta, finnst mér það ómöguleg tilhugsun og finn mig þess heldur knúinn til að halda áfram. En kannski með eitthvað breyttu sniði. Vandinn við bloggið er að undir eins og maður hefur fundið því eitthvert tiltekið snið þá snýst það við í höndunum á manni og umbreytist jafnharðan. Það er eitt af því sem gerir bloggið að krefjandi miðli, eitt af því sem heldur því fersku, og það er ein af mörgum ástæðum fyrir því að halda því áfram.

Kannski verð ég hérna áfram eftir tíu ár til viðbótar.

Að stinga ofan í skúffu

Að stinga einhverju ofan í skúffu getur haft mjög neikvæða merkingu. Í dag stakk ég 22 prófritgerðum í námskeiði í miðaldabókmenntum ofan í skúffu. Svo þær lægju ekki á glámbekk. Þar með breyttist merkingin. Ég er þó ekki frá því að það sé jafnvel neikvæðara að stinga einhverju undir stól, hvernig svo sem það er hugsað; a.m.k. sting ég engu undir skrifborðsstólinn minn sem ég vil ekki að ræstinga- eða samstarfsfólk finni samdægurs. En það þarf raunar ekki til þar sem háskólafólk skilur sín viðkvæmustu gögn eftir í prentaranum (en nemendur í Skemmunni; sem raunar stundum eru sömu gögnin).

Á móti er ástæða fyrir því að samtök á borð við Wikileaks sitja ekki um ljósritunarherbergi háskólanna, og hún er sú að háskólafólk skrifar ekki texta sem fólk hefur áhuga á að lesa. Ef hugmynd verður til í einum háskóla er næsta víst að hún dagar þar uppi eða verður kennd við nokkra fleiri háskóla þar sem hún að lokum dagar uppi. Ég var að lesa grein um nýja ævisögu Derrida sem mér finnst undirstrika þessa tilfinningu mína. Í bókmenntafræði í HÍ er kennt sitthvað óljóst um Derrida en hann er sjálfur ekki lesinn (ég fékk meiraðsegja rangt fyrir prófspurningu forðum þegar ég var grunnnemi; hún snerist um að greina texta með aðferð Derrida en ég vitnaði í Derrida sjálfan og sagði „afbygging er ekki aðferð“, en nú er svosem þekkt að derrídaistar eru ekkert nauðsynlega sammála Derrida um eitt eða neitt). Derrida hefur haft mikil áhrif innan hugvísinda en hann er þó á engan hátt nauðsynlegur. Það er semsé ekki þannig að ekki sé lengur hægt að fjalla um t.d. bókmenntir án þess að taka tillit til Derrida, nema þá að tillit sé líka fólgið í að hunsa. Og hver hefur svosem áhuga á Derrida nema háskólafólk? Enginn. Samt er hann meðal áhrifamestu kenningasmiða (kenningar sem hann sjálfur segir að sé ekki kenning) hugvísinda á 20. öld. Þannig að nemendur þurfa ekki að hafa áhyggjur af því þótt einhver gleymi ritgerðinni þeirra í prentaranum. Það mun enginn lesa hana.

Í háskólunum er heldur enginn að leita að séníi, enda er enginn hörgull á þeim ef miða á við álit þeirra sjálfra; þvert á móti reyna flestir bara að þrauka daginn, gæta þess að kaffibletturinn í handarkrikanum verði ekki of stór áður en haldið er í kennslustofuna að kenna 50 ára gamla hugmynd um eitthvert atriði sem ekki skiptir neinu tilteknu máli í stærra samhengi hlutanna, einsog hvort köflótti jakkinn fáist úr hreinsun í dag eða hvort töf verði á því einsog vanalega. Og stafli af ritgerðum er það síðasta sem háskólafólk sækist í að skoða; það eitt að hafa slíkan stafla á borðinu sínu hefur álíka áhrif og gaddavírsgirðing og vélbyssuhreiður myndu gera, og einn þekktan heimspekiprófessor sá ég í dag snúast við á hæli í svitakasti þegar hann eygði staflann á mínu borði. En jafnvel þótt háskólafólk væri í eðli sínu hnýsnara um ritgerðir en raunin er þá þyrftu mínir nemendur ekki að örvænta, því ég sting ritgerðum ofan í skúffu, en ekki undir stól.

Enn af draumförum

Í nótt dreymdi mig fernt sem ég man.

1. Par sem við þekkjum var ásamt fleiri gestum í litlu boði hjá okkur Eyju. Þau rifust allan tímann og sérstaklega hann, sem ásakaði hana í sífellu um að reyna við mig. Svo lagði hann hönd á öxlina á mér inni á milli og sagði í hughreystandi tón: „Þetta hefur ekkert með ykkur að gera, þetta er bara dálítið sem við erum að útkljá.“ Við hin gátum ekki étið pönnukökurnar okkar fyrir þessu og veltum fyrir okkur hvenær þau færu.

2. Það var partí í kjallaranum á Laugarnesskóla, samt á skólatíma svo það mátti ekki sjást til þess að neitt djamm væri á ferðinni, allt fullt af börnum á skólalóðinni. Í kjallaranum var einskonar dýflissa þar sem allir kennarar við skólann fyrr og síðar áttu sér sitt eigið útskorna dýr (ég tók eftir því að Ármann Jakobsson átti þarna ref, sem var útskýrt fyrir mér þannig að Ármann merkti ‘slóttugur‘ á einhverju tungumáli). Ég þurfti síðan að sækja bjór í aðra byggingu skólans og endaði einhvern veginn sem starfsmaður skólans í anddyrinu.

3. Ég varð gríðarlega skotinn í Justin Bieber, en hann var ofboðslega leiðinlegur við mig og upptekinn af sjálfum sér. Vildi alltaf að ég tæki af sér hreyfimyndir á símann minn sem hann ætlaði svo að eyða löngum tíma í að klippa einhvern veginn saman í tölvu. Ég var farinn að halda að hann vildi kannski bara alls ekkert sofa hjá mér eftir allt saman.

4. Hár sem ég dró úr nefinu á mér breyttist í lítinn, loðinn orm sem vildi ólmur knúsa mig. Hann var nánast einsog kettlingur.

Ojróvisjon

Fólk pirrar sig stundum á því þegar annað fólk (oft þulir Ríkisútvarpsins) tala um Evróvision. Hvers vegna að þýða aðeins fyrri partinn en ekki þann seinni? Annaðhvort skal það vera Evrópusýn eða Eurovision og engar refjar!

Ef við tökum hefðarrökin þá er sannarlega hefð fyrir því í íslensku að setja inn v í stað u í sérhljóðaklasanum eu, þar sem ekki finnst sambærileg stafsetning í íslensku. Í ensku er eu borið fram (eða jeú) og í þýsku er borið fram (gríðarfallegt) oj, sem margir Íslendingar hafa tekið upp á arma sína (sbr. sjónvarpsauglýsingar um nojtralsjampó).

En hefðin kallar á v. Á íslensku er skrifað um Evsebíus þar sem annarsstaðar er talað um Eusebius (Júsebíus). Í íslensku er einnig talað um Evridís en Euridice (Júridisí) í ensku. Seinniparturinn á sér annarskonar hefð í íslensku. Við höfum t.a.m. í meira en 30 ár talað um vídeó (úr latínu: ég sé), enda liggur það beint við, og þá er ekkert svo galið að tala um visíó (úr latínu: sýn) heldur. Það er okkur ekki framandi hugmynd að i sé oft borið fram einsog j (í orðinu video er það nálægð e-sins við tannhljóð sem gerir það að i/j-hljóði), en sérhljóðaklasinn eu þekkist ekki í íslensku. Þess vegna er þetta v sett inn í staðinn (svo má alltaf nefna það að u og v eru sögulega sama hljóðið í latínu).

Það þýðir hinsvegar ekki að réttur framburður á því orði sé evróvision! Það er málvöndun. Stafsetning og framburður njóta ekki nema vafasamra tengsla til að byrja með og því vil ég heldur leggja til við fólk að það tali annaðhvort um Júróvisjon eða Ojróvisjon, jafnvel þótt það skrifi evróvision. Það er ekkert rúm fyrir þetta evró í framburði samsetts tökuorðs, ekki nema það sé Bogi Ágústsson sem talar.

Að því sögðu eru sjálfsagt til faglegri útskýringar á fyrirbrigðinu. Ég er bara að hugsa upphátt (eða í letri fyrir pjúristana). Og vissulega tölum við um Evrópu og evrur, en mér finnst annað prinsíp vera að verki þar.

Samskiptin sem aldrei hefðu orðið

Ég held það megi færa rök fyrir því að a.m.k. tvenns konar aukalög hafi bæst ofan á þegar marglaga veruleika mannlegra samskipta með tilkomu Facebook. Þá á ég við samskipti sem hefðu ekki átt sér stað ella.

Það eru annars vegar þeir sem maður þekkir ekkert í raun en maður af einhverjum löngu gleymdum ástæðum hefur vingast við á Facebook. Stundum þekkir maður svo lítið til viðkomandi að maður kynni ekki einu sinni við að skrifa á vegginn þeirra, en samt sem áður þá verður til nýtt vandamál á götum úti: heilsar maður ókunnuga Facebookvininum eða ekki? Við þær aðstæður gilda almennar heilsreglur, þ.e.a.s. maður heilsar ekki nema hinn heilsi fyrst (sem getur skapað áhugavert vandamál). Oftast endar maður samt á að heilsa að fyrra bragði, eftir flókinn leik augnsambandstengsla , -rofs og endurtengsla. Hvernig sem leikurinn annars endar líður manni alltaf einsog hálfvita eftir á. Vandinn við þessi samskipti er að etableruð heilsregla verður sjaldnast til milli fólks sem varla er málkunnugt og því þarf að endurmeta hvort heilsa eigi sama ókunnuga Facebookvininum í hvert einasta sinn sem maður mætir honum. Þarna hafið þið fengið lýsingu á einni minni verstu hvunndagsmartröð.

Hitt lagið er jákvætt og verður til ofan á kunningjasamskipti, og þetta tengist nokkru sem ég ræddi við Nönnu Hlín letibloggara, Bryndísi sem af óskiljanlegum ástæðum bloggar ekki og Höskuld sem ég veit ekki hvort bloggar eða ekki (við vorum semsé að ræða samskiptareglur og sér í lagi vandræðaleg samskipti). Fólk sem maður annars þekkir lítið og yrði annars kannski feiminn við að tala við er oft svo áberandi á Facebook að maður stendur sig að því að kommenta hjá því, til verða lækbandalög og að lokum getur maður talað við það í kjötheimum einsog ekkert sé; úr verður eins konar æðri kunningsskapur, jafnvel vinátta, við fólk sem maður annars myndi í besta falli segja hæ við á Laugaveginum. Svo eru auðvitað hinir sem maður af einhverjum sökum getur átt skemmtileg samskipti við á Facebook en alls ekki í kjötheimum og vandræðalegra getur það eiginlega ekki orðið.

Bæði aukalög má þannig rekja til fólks sem maður þekkir ýmist ekkert eða lítið en hafa afar ólíkar afleiðingar, neikvæðar og jákvæðar. Svo getur fólk raunar færst um flokk í hvora áttina sem er; ókunnuga Facebookvininum getur maður kynnst og svo ef langt líður milli samskipta getur maður í einhverjum skilningi afkynnst kunningjum svo það hættir að vera sjálfkrafa viðeigandi að heilsa þeim. En það er annað og flóknara mál að rekja það í svo stuttu máli.

Gyðingar og nasistar


„Ísraelar hegða sér bara alveg einsog nasistar gagnvart Palestínumönnum, þeir eru engu betri en Hitler. En Hitler var nú raunar ekki alslæmur. Hann hafði sitthvað til síns máls þegar hann talaði um gyðinga, og þeir hafa nú sýnt það hvernig þeir eru innst inni.“

Kannist þið röksemdafærslu af þessu tagi? Hún er mjög algeng á íslenskum bloggsíðum um þessar mundir og felur í reynd í sér tvær röksemdafærslur sem stangast hvor á við aðra:

Röksemdafærsla 1
1. Nasistar voru vondir
2. Gyðingar eru einsog nasistar
3. Þar af leiðandi eru gyðingar vondir

Röksemdafærsla 2
1. Nasistar sáu að gyðingar eru vondir
2. Nasistar brugðust við því
3. Þar af leiðandi voru nasistar góðir

Þegar ég segi að röksemdafærsla af þessu tagi sé algeng á íslenskum bloggsíðum, þá meina ég í raun nákvæmlega þessi röksemdafærsla fremur en afbrigði af henni, og ekki bara blogg heldur allt netið, allt samfélagið. Og þetta er ekki röksemdafærsla sem eintómir bjánar fara með þótt hún sé augljóslega heimskuleg þegar hún hefur verið tekin í sundur, heldur er þetta nokkuð sem ég heyri víða, hjá ólíklegasta fólki. Og ég velti fyrir mér hvað á sér stað í hugsanaferlinu þegar svona niðurstaða spýtist út.

Meira var það ekki, ég vildi bara vekja athygli á þessu. Mér finnst þetta merkilegt.

Í frystinum

Ef einhverjir nemenda minna álpast inn á þetta blogg skulu þeir vita að ég gekk í bandvitlausu veðrinu úr austanverðum Hlíðum út á Árnastofnun til að verða mér úti um greinarnar sem verða til umræðu á morgun. Eða hefði gert það ef konan mín hefði ekki bent mér á að við eigum bíl. En ég lenti í ævintýri við að setja á hann bensín þar sem kortaraufin á dælunni var frosin. Heldur betur. Já, það eru engar smá fórnir sem ég færi fyrir nemendur mína.

Háskólatorg var einsog kjötkælir og þeir fáu nemendur sem sáust þar héngu stífir einsog dilkar. Stúlkan í Hámu sat á lopapeysu (eða í henni, ef þið skiljið ekki forsetninguna) og hafði þykka húfu á höfðinu en nötraði samt. Það verður ekki hæðst nógu mikið að þessari svokölluðu byggingu. Verktakinn hefur sjálfsagt gert samning við arkitektinn um að ljúga því að ber steypa væri í tísku, selt fokhelt hús sem fullklárað og þeir skipt afgangnum á milli sín. Svei mér ef ekki.

Markaðsbúskapur rannsakandans


Gamall maður kemur með hundi sínum innanúr hrauni og geingur í veg fyrir lestamenn:
Og hverjir eru mennirnir?
Hinn feiti svarar: Ég er hans majestets bífalíngsmaður og prófoss.
Óekkí, muldraði gamli maðurinn hás einsog rödd úr fjarska. Skaparinn er nú samt sá sem ræður. - HKL

Ég er svona náungi sem vakir á næturnar með samviskubit og les kennslubækur í fornum germönskum málum. Samviskubitið er vegna þess að mér finnst ég vera svo illa lesinn og að ég viti ekki neitt. Það hefur samt enginn lagt upp með að ég læri gotnesku eða fornensku nema ég sjálfur. Og það eina sem ég les eru miðaldafræði. Mér finnst ég bara ekki lesa nóg af þeim. Tilraunir til að lesa annað fara fljótt út um þúfu; ég byrjaði til dæmis að endurlesa Íslandsklukkuna í gær en háðið var í of grófum kontrast við hitt lesefnið til að skorpnaða fræðisálin gæti meðtekið. Það var einsog að horfa með öðru auganu á Klovn í miðju atvinnuviðtali.

Merkilegt nokk er ég ekki einn um þetta. Til er heil gomma af síðum fyrir framhaldsnema að leita sér huggunar í. Vinsæl myndasaga er PhD Comics sem fjalla allar um tímadráp og tilgangsleysi framhaldsnáms. PhD Stress er gifsíða um hugvísindi og streitu (ég skil fæsta brandarana þar). Og svo rakst ég í kvöld á giffærslu á Buzzfeed sem heitir What grad-school is really like þar sem ýmislegt er sem ég kannast við.

Margar fleiri svona síður eru til um víðan vefinn en maður rekst líka á þetta á skrifstofunni í Gimli. Margir þar eru með hvatningsorð uppi á borðum. Einn kollegi er með fræga enska skiltið „Keep calm and keep going“ hangandi uppi. Annar er með æðruleysisbæn. Það eru beisiklí allir að fara úr hárunum af stressi yfir að vera ömurlegir, óþarfir og illa lesnir. Framtíð ekki aðeins íslensks fræðasamfélags, heldur fræðasamfélags alls heimsins. Það er dálítið merkileg tilhugsun.

Hvers vegna líður doktorsnemum svona? Kannski eru þeir margir illa lesnir, en sennilega hafa þeir bara ekki lært það enn að það er ekki hægt að gera hlutina svona nákvæmlega, að það er ekki nægur tími til í heiminum til að gera eina rannsókn nægilega ítarlega úr garði til að það borgi sig; tíminn vegur á endanum á móti gæðunum. Þannig að um þetta er farið einsog öðru í þessum heimi að þegar öllu er á botninn hvolft snýst það gæðastjórnun og arðsemissjónarmið. Ég er ekki viss um að ég sé sáttur við þá niðurstöðu en þetta er nú einu sinni bara blogg.

Ungur í anda, það er ég

Alltaf í upphafi haustmisseris er mikið um að vera á Háskólatorgi. Heil reiðinnar býsn af nýnemum, þriðjungur af hverjum sést ekki aftur eftir almennuna, ryðjast um rýmið (hinir fáu hugvísindanemar þekkjast oft á Fjällrävenbakpokanum). Hljómsveit sem einhver hélt að væri vinsæl en var í rauninni vinsæl fyrir fimm árum spilar lög sín í þessu rými sem aldrei var hannað með hljómburð í huga. Þetta á að gefa fögur fyrirheit um komandi fjör á skólaárinu; næst á dagskrá er svo Októberfest í september af því það verður of kalt til að halda það í október, og raunar á Októberfest SHÍ ekkert skylt með þeirri hátíð nema nafnið.

En síðan lognast þetta hratt út og við tekur kaldur, grár raunveruleikinn. Ég er afar hlynntur köldum, gráum raunveruleika. Að minnsta kosti samanborið við haugafulla fyrsta árs nema júbílerandi á háskólalóðinni einsog á útihátíð. En mér þykir raunar nóg um að fá Bubba eða eitthvað þaðan af verra til að taka lagið yfir hausamótunum á manni í hádeginu; það væri sök sér ef Háskólatorg væri ætlað undir slíkan flutning í stað þess rétt fokhelda gímaldins sem það er. Og nú þegar Stúdentakjallarinn hefur tekið við drjúgum hluta úr félagslífinu finnst mér loksins einsog stemningin sé orðin góð, jafnt uppi sem niðri, einsog orðið hafi einhvers konar menningarleg útjöfnun. Allt hið besta mál.

Svo er víst líka kominn mars, fyrir utan að vormisserið er alltaf umtalsvert rólegra en hitt á haustin. Svo breytist Háskólinn að vísu aftur í FB í haust en maður tekur því einsog hverju öðru hundsbiti. Og ef einhverjum þykja þetta gamaldags viðhorf sem ég viðra hérna þá þykir mér hann ennþá heldur hafa misst af einhverju karlinn með Hitlerskeggið sem ég mætti í Bóksölu stúdenta um hálftvöleytið.

Að lýsa tilfinningu

Sumir dagar renna næsta sjálfkrafa saman við aðra, og það getur gerst jafnvel þótt róttækar breytingar eigi sér stað á milli þeirra. Það virkar einsog þversögn, segjum að ef áfall hendir, að upplifa daginn eftir það alveg einsog daginn á undan, og jafnvel vikurnar á eftir.

En kannski renna dagar saman einmitt helst við mjög afdrifarík tímamót. Þeir verða þá að eins konar úrvinnsluferli sem maður gengst á vald, og þótt það skili manni ef til vill mjög breyttum aftur þá verður maður ekki endilega var við að neitt ferli hafi átt sér stað. Það er einsog hugurinn dragi úr högginu með því að teygja á tímanum nógu lengi fyrir hann að vinna úr upplýsingunum, og þegar hann sleppir takinu hefur langur tími liðið án þess að maður endilega átti sig á því; maður hefur ferðast frá A til B án ferðalagsins á milli. Quantumtilfinningar.

Orð verða eitthvað svo forgengileg þegar maður reynir að lýsa tilfinningum, en kannski skilur einhver hvað ég á við. Mér varð hugsað til þessa gegnum merkilegan miðil sem verður til þegar manneskja manni ókunnug deyr, í þessu tilviki Þorvaldur Þorsteinsson. Ég hlustaði í gær á fyrirlestur sem hann hélt hjá BÍL fyrir aðeins tæpum þrem vikum að ég held, og þar orðar hann svo skemmtilega fræðavæðingu listanna, hann talar um að „fjölga inniskónum“. Og þar sem ég hlustaði af YouTube, á inniskónum við skrifborðið mitt í Háskólanum, rifjaðist upp fyrir mér þegar ég fyrst öðlaðist þann metnað að verða fræðimaður og starfa við Háskólann (ég hafði raunar einnig þann metnað að verða fremstur íslenskra rithöfunda en samt aldrei akkúrat á sama tíma).

Á einhverjum svona ógeðisdegi einsog í dag, þegar ég var í menntaskóla, sat ég og skrifaði fyrstu málfræðiritgerðina mína, sem mér þykir raunar enn merkilega góð miðað við forsendur. En það sem helst háði mér þá er það sem helst háir mér enn, en það er að mér finnst ég ekki nógu duglegur við lesturinn, og allt í einu myndaðist brú milli gamla mín og nýja mín þegar ég leit út um gluggann í ógeðslegt veðrið og uppgötvaði að ég hafði á einhvern dularfullan hátt einsog ferðast í tíma frá því andartaki og komist þangað sem ég vildi.

En þetta gerðist ekki í gær þegar ég hlustaði á Þorvald, heldur í dag. Í millitíðinni gerðist nokkuð annað sem ætti að gera daginn í dag svo frábrugðinn deginum í gær að það er með ólíkindum að ég upplifi ekki skýr skil á milli þeirra. Dagarnir renna saman, ég sit hérna á inniskónum, alveg jafnmikið óklárað af verkefnum í vinnunni í dag einsog í gær, nokkuð sem ég hef oft upplifað áður en aldrei komið orðum að. Kannski kannast fleiri við þessa tilfinningu. Þótt orðin lýsi henni ekki vel þá sakaði ekki að reyna.

Eikin og eplið

Það hefur stundum orðið vart við undrun fólks yfir orðatiltækinu að sjaldan falli eplið langt frá eikinni, því auðvitað vaxi ekki epli á eikartrjám. Iðulega er bent á að í íslensku sé þetta einfaldlega látið stuðla sem títt er hér á landi, sem ekki er gert í t.d. ensku þar sem sams konar hugsunarvilla kemur þ.a.l. ekki fram: „The apple doesn’t fall far from the tree.“

En til er önnur skýring ólíkt skemmtilegri, þótt sennilega þyki mörgum sú fyrri duga. Í Völsunga sögu (kap. 3) koma fyrir ótal orð yfir eitt og sama tréð:

Svo er sagt að Völsungur konungur lét gera höll eina ágæta og með þeim hætti að ein eik mikil stóð í höllinni og limar trésins með fögrum blómum stóðu út um ræfur hallarinnar en leggurinn stóð niður í höllina og kölluðu þeir það barnstokk. [...] Svo er sagt að þar voru miklir eldar gerðir eftir endilangri höllinni, en nú stendur sjá hinn mikli apaldur í miðri höllinni sem fyrr var nefndur.

Apaldur er forníslenskt orð yfir eplatré, getur raunar staðið fyrir hvers konar tré sem ber ávöxt, enda þætti það nú sennilega konunglegri eign að hafa í höllinni en eitthvert eikartré. Hvað segir þá orðabók Fritzners um það að sama tré skyldi vera kallað eik?

Ordet [eik] synes [...] at være brugt om større Træer i Almindelighed [...] Især har det dog været brugt om frugt- bærende Træer (se under apaldr 2, aldin, epli, jvf gsv. bærandz træ se Gloss. til Schlyters Udg. af Östgöta- lagen og M. Erikssons Landslag), idet eik og apaldr uden Forskjel betegnede ethvert Træ der har epli eller aldin Flat. I, 10210; Herv. 3307; ligesom apaldr og eik Völs. 877.

Og þar höfum við það. Hefðin fyrir því að rugla saman eikartrjám og eplatrjám er að minnsta kosti jafngömul Völsunga sögu, áreiðanlega talsvert eldri. Ef einhver leiðréttir ykkur um eikina og eplið þá getið þið bent viðkomandi á þetta.

Lestur og bókasöfn

Ég skil ekki hvernig ég hef komist svona langt í námi án þess að hafa lesið meira. Samt er mér fyllilega ljóst alltaf þegar ég les nýja bók hvar ég er ósammála höfundi og hvar ekki, og gæti skrifað heila ritgerð um forsendur mínar í hvert sinn. Fræðirit eru ígrundaðar ályktanir kollega minna sem oftast nálgast efnið úr annarri átt en ég myndi gera. En mér finnst ég eiga að hafa lesið allt sem allir hafa skrifað hingað til samt sem áður. Ekki það að neinum entist ævin til þess þótt hann vildi.

Eina rétta svarið við spurningunni „Hefurðu lesið allar þessar bækur?“ er: Nei, auðvitað ekki. Umberto Eco lýsti því einhversstaðar þannig að hans eigin gríðarstóra bókasafn sé ekki safn þess sem hann hafi lesið heldur sé það ætlað til rannsóknarvinnu, og að það sé umtalsvert meira virði að eiga ólesnar bækur en lesnar. Ég er ekki endilega sammála þessu um ólesnu bækurnar, en bókasöfn eru í eðli sínu rannsóknarstofnanir en ekki verðlaunagripir. Ef ég fengi að lifa svo lengi að ég gæti lesið allt sem ég nú þegar á þá yrði ég þakklátur, en það mun ekki verða. Ég byggi upp mitt bókasafn á sömu forsendum og Eco.

Kókómalt og popp

Iðunn Soffía er barn engu öðru líkt. Í morgun spurði hún mömmu sína, sem brást forviða við, klukkan hvað hún færi til tannlæknis. Því hafði Eyja alveg gleymt en Iðunn var alveg með þetta á hreinu og vildi ekki fyrir nokkra muni verða of sein til tannlæknisins (ólíkt til dæmis stjúpföður hennar sem á hennar aldri hefði þagað einsog dauðinn í von um að tannlæknatíminn gleymdist). Hún á líka sitt eigið dagatal sem hún notar til að strika út dagana sem eru liðnir af árinu og það hjálpar.

Það var ofboðslega gaman hjá okkur Iðunni í gær. Eftir kvöldmat á Stúdentakjallaranum með Eyju, Gelsu, Hildi og Stínu frænku fórum við Iðunn heim með viðkomu í Sunnubúðinni þar sem við fengum kókómalt og popp og horfðum á Simpsonsmyndina. Aldrei hefði mér dottið í hug að horfa á hana með íslensku tali nema af því Iðunn stakk upp á því, og hún reyndist vera ágæt þannig líka. Ekki man ég hvort Davíð Þór þýddi eða hvort hann talsetti líka, en ég þekkti að minnsta kosti ekki röddina ef hún var til staðar. Örn Árnason var ágætur Hómer og bar raunar af leikurunum. Svo lásum við saman fyrir svefninn.

Ég blogga ósköp lítið um fjölskyldumál en ég fyrst ég er byrjaður læt ég það flakka í leiðinni það sem Iðunn sagði við mig síðast þegar ég las fyrir hana: „Þú ert nógu góður til að vera gullið hennar mömmu.“ Henni tókst svo ágætlega að sofna í klessunni sem stjúppabbi hennar hafði bráðnað í yfir allt rúmið. Það er varla hægt að hugsa sér fallegri hlut til að segja við stjúppabba sinn.

Ýmsu snatti tókst mér að sinna í dag. Fór í Lánasjóðinn þar sem alltaf er gaman að grínast með heimabankanotkun mína („Heimabanki, hvað er það?“), í Elkó að kvarta undan vídeótækinu sem ég keypti þar sem ég komst að því að Smáís bannar verslunum að selja tæki sem spila bæði ameríska og evrópska diska, og loks í Góða Hirðinn þar sem ég fann bókahillu ofan á skrifborðið mitt. Þá hef ég samtals fjórar hillur í vinnunni og get ferjað fleiri bækur hingað. Sumir ormar sitja á gulli en vér bókaormar hegðum okkur ögn öðruvísi. Núna hef ég pláss fyrir Flateyjarbók. Ég er því alsæll í bili uns aftur þrengir að.

Fræðilegur þvættingur og sitthvað fleira

Ég rakst á hugtakið „the primary sadistic eroticism of the infant“ í rökstuðningi mannfræðings fyrir því að sálgreining væri nauðsynleg í allri umfjöllun um ófreskjur. „Beyond this modest and unobjectionable observation,“ bætir hann við, „but still in a strictly Freudian sense, we may add that the monster may stand for the Olympian castrating father of fantasy“ [leturbreyting mín]. Ekki getur nú allt verið gáfulegt sem maður les.

Þegar ég velti fyrir mér bulli í mínum fræðum átta ég mig á því að ég veit ekki hvernig bull er í öðrum fræðum. Hvernig er bull í efnafræði? Ég ætti erfitt með að sjá það. Að hinu ber að hyggja að vísindamenn eru ekki alltaf á eitt sáttir um hvað telst vera bull. Áreiðanlega eru einhverjir til sem eru reiðubúnir að skrifa upp á hina sadísku erótík kornabarna, hvort sem það er opinberlega eða í laumi (eða í skýrslum lögreglunnar).

Nóg um að vera þessa dagana. Fyrir utan væntanlega grein í vor þá verð ég með fjóra fyrirlestra á þessu misseri auk einhverrar kennslu í Háskólanum. Vonandi fylgir svo grein seinnipartinn í ár upp úr einum þessara fyrirlestra. Kannski verður svo grein eftir mig í erlendu riti í desember. Verst bara að ég er húðlatur og kem mér ekki upp úr lestrarhjólfari síðasta misseris. Ég geri þá a.m.k. ekkert af mér á meðan.

Í nútímaþjóðfélagi þykir víst töff að vera upptekinn (ekki skil ég hvers vegna), en þetta er ekki sett hér á blað (vef, skjá?) til að sýnast töff, heldur til að reka mig áfram til verksins.

Happaþrennan

Happaþrennan góða

Sumum hlutum gleymir maður aldrei, nema um stundarsakir. Eða öllu heldur rifjast þeir ekki upp fyrir manni nema endrum og sinnum, einu sinni á ári eða á nokkurra fresti; eða yfirhöfuð alls ekki nema eitthvað minni mann sérstaklega á þá. Ég er þegar búinn að gleyma því hvað rifjaði upp fyrir mér eftirfarandi sögu, en hún telst til þeirra sem ég „mun aldrei gleyma“.

Mér finnst sennilegra að árið hafi verið 1990 en 1988. Í öllu falli bjuggum við í Gnoðarvogi og Þórður bróðir hafði plokkað aura af mömmu og pabba handa okkur sem við gætum eytt í Vogaturninum (sem enn er starfræktur). Og hér blandast tvær minningar saman í eina en ég mun aðeins fylgja annarri þeirra eftir: önnur þeirra snerist um skilningsleysi mitt um það hvað „bland í poka“ var, en sú sem ég vil segja fjallar um happaþrennur (og nú man ég hvað rifjaði upp fyrir mér þessa sögu, það voru orðin „bland í poka“ inni í bók).

Við stóðum inni í svefnherberginu sem við deildum í Gnoðarvogi og bróðir minn sagðist vilja kaupa sér happaþrennu fyrir sinn hluta af peningunum (sennilega fengum við fimmtíukall hvor í einum hundraðkrónuseðli). Ég spurði hann spenntur hvað happaþrenna væri, og hann útskýrði það þannig – eða þannig skildi ég það – að þetta snerist um að fá þrjár myndir eins og þá ynni maður peninga. Og ég sá undir eins fyrir mér nákvæmlega þá græju sem sést á meðfylgjandi mynd, og ég meina nákvæmlega sömu græju að því undanskildu að hún var lítil og meðfærileg og á þeirri sem ég ímyndaði mér var skúffa við hliðina á sveifinni neðst. Þar í lægju peningarnir sem hægt væri að vinna.

Sá hængur var þó á happaþrennunni að aðeins var hægt að nota hana einu sinni, en væri maður heppinn þá ynni maður peninga, jafnvel marga hundraðkalla. „En ef maður vinnur ekki, má maður þá samt eiga happaþrennuna?“ spurði ég, og Þórður sagði að það mætti maður vissulega, en hann skildi þó ekki til hvers eiginlega nokkur myndi vilja það. Maður henti þeim bara. Ég sagðist vilja eiga mína happaþrennu samt. Ég hélt að peningarnir hlytu að vera áfram inni í henni jafnvel þótt maður tapaði og að kannski næði maður þeim út að lokum með nægilegri seiglu.

Bróðir minn skildi ekki hvað ég var að fara, en út í sjoppu fórum við yfir stóra hringtorgið (sem ekki er lengur þar) og í stað blands í poka (kannski er þetta sama minningin eftir allt saman) fékk ég mér happaþrennu líka, spenntur. Og fékk einhvern miða, sem bróðir minn kenndi mér að skafa. Hvorugur okkar vann neitt, og þegar hann henti sinni í ruslið þá hikaði ég eitt andartak, leit svo á miðann aftur og sá að ég fengi ekki neina peninga úr þessu þaðan af, ólíkt happaþrennunni sem ég hafði ímyndað mér, og lét mína falla í ruslið á eftir hinni. Og ég man að mér fannst þetta helst til tilgangslaust þegar allt kom til alls.

Hvers virði ætli fimmtíu krónur hafi verið í lok níunda áratugarins?

Svikaraheilkennið

Hvenær hugsar maður of mikið um einhvern einn hlut, eða eitthvert eitt mengi hluta? Hvenær nálgast áhugi á einhverju afmörkuðu efni þráhyggju gagnvart því? Retóríska spurningin hvort ég vissi að til væri fólk sem tæki sér frí um helgar hafði enga merkingu fyrir mér á sunnudaginn sem var; það fólk hlyti bara að vera í leiðinlegri vinnu.

En ég átta mig betur á því núna þegar það hefur fengið að gerjast aðeins að auðvitað nær það ekki nokkurri átt að sunnudagsplanið nái ekki lengra en að göngutúr í snjónum – með Radiolab í eyrunum – upp Eiríksgötu, niður Þórsgötu og Baldursgötu að Laufásvegi, Bragagötu að Sóleyjargötu og gegnum Hljómskálagarðinn að Þjóðminjasafni, inn á Bókhlöðu að erindagjörðast og hlamma mér svo niður í Gimli með rjúkandi (nes)kaffibolla og njóta fræðistarfa. Æ, þetta var allt svo notalegt samt.

Staðreyndin er sú að ég gaf upp á bátinn framtíðarstarf til að leita mér frama á einhverjum aðgangsharðasta vettvangi sem um getur, þar sem samkeppnin er gríðarleg, og á versta mögulega tíma í efnahagslegu tilliti. Ekki þar fyrir að aðstæður verði endilega betri héðan af – þróunin er í þá átt að smámsaman láta háskólunum, sér í lagi hugvísindadeildum, blæða út í stað aukinnar innri samþættingar, hagræðingar og fjölgun býrókrata. En ég á ekki við það, í þessu samhengi.

Ég er á sjöunda ári í háskólanámi sem gagnvart Íslendingum telst vera íslenskunám en gagnvart öllum öðrum norrænunám. Að því loknu taka við styrkumsóknir og hark í mörg ár áður en mér tekst að troða mér inn í háskóla á botninum hvaðan ég vinn mig upp eftir því sem eldist úr stéttinni. Ég verð „of hæfur“ fyrir flest önnur störf en þetta eina sem þráhyggjan keyrir mig áfram til að mennta mig til að sinna. En sú staðreynd er það síðasta sem ég reyni að hugsa um.

Næstu (tæpu) fjögur ár fæ ég að búa í bólu síðustu námsáranna. Þá hugsar maður um aðra hluti en að fá ekki vinnu eftir vörn, einsog það hversu lélegur fræðimaður maður er samanborið við alla aðra. Það kallast svikaraheilkenni og er mjög algengt fyrirbæri. Ég þarf ekki aðeins að standast mínar eigin kröfur, heldur þarf ég að vinna mig upp í að verða eins fær og allir í kringum mig – sem er víst alger tálsýn en það gleymist annan hvern dag. Mest er baráttan við eigin kröfur, eða öllu heldur slagurinn um að reyna að standast þær. Og svo rankar maður við sér einn góðan veðurdag og uppgötvar að maður mun aldrei standast þær. Kröfurnar eru óraunhæfar. Rannsóknin felur aldrei allt það í sér sem hún ætti að gera. Efnið verður aldrei tæmt og fókusinn þrengist ennfremur dag frá degi. Hið almenna hverfur og leysist upp í –– kannski eitthvað allt annað en lagt var upp með í upphafi.

Og hvað gerir maður þá? Ekkert, nema að mæta næsta dag aftur í vinnuna og halda áfram að puða. Þráhyggjan skilar einhverju að lokum, og vonin er að eftir tíu ára háskólanám hafi mér tekist að ná utan um nokkurn veginn það lágmark sem mér finnst boðlegt að miðlungs akademískur ræfill hafi tök á. Og helst miklu meira en það.

En þessar kröfur koma ekki utan frá, og þær eru ekki algerlega mín eigin uppfinning heldur; þær eru afleiðing þess að hafa oftar en einu sinni verið í þeim sporum að hvorki ég né aðrir höfðu trú á mér til nokkurs, af því ég féll í framhaldsskóla ekki einu sinni, heldur tvisvar, og í kjölfarið upplifði ég afar sterka en ímyndaða niðurlægingu vegna þess. Ég upplifði tilfinningar sem ég skildi ekki en ég tel nú að hafi verið kvíði og jafnvel væg, áunnin félagsfælni. Það gekk svo langt að ef manneskja sem ég mætti brosti, til mín eða einhvers annars, þá var því á einhvern hátt beint gegn mér. Það gat ekki annað verið en að allir væru að horfa á mig, öllum stundum, og henda gaman að mér. Þetta er það versta sem ég hef upplifað og ég er stundum ekki viss um hvort ég hafi nokkru sinni jafnað mig alveg.

Á dögunum var mér boðið í furðulegt samkvæmi þar sem ég var spurður hvað ég gerði. Það er versta spurning sem ég gæti fengið. Annað hvort fylgir því framhaldsspurningin hvað ég geti nú gert við þá menntun, eða þá að ég þarf að reyna að útskýra rannsóknina mína. Í þetta sinn fékk ég í fyrsta skipti þau viðbrögð að spyrjandinn hopaði, sagði „Vóó“ og lét einsog ég væri alltof fínn fyrir þetta partí – annað hvort það eða þá að ég hafi verið það hrokafullur að hafa sett mig á háan hest yfir hann og alla aðra. Eða eitthvað. Ég benti honum á að ég væri nú bara námsmaður. „En þér nægir greinilega ekki masterinn!“ sagði hann þá, og ég skildi ekkert hvað hann átti við. Og þar með upplifði ég í fyrsta sinn að vera orðinn „reject“ hinumegin frá – pottþétt sömuleiðis bara mín upplifun en ekki hans, einsog með niðurlæginguna forðum.

Það er til fólk sem tekur sér frí um helgar. Ég er enn að velta því fyrir mér hvers vegna ég geri það ekki. Þetta er einsog með hraðaksturinn: það munar kannski örfáum mínútum að aka 30km hraðar en löglegt er. Sama gildir um það hvort maður mætir á skrifstofuna um helgar eða ekki þegar þetta er fjögurra ára prósess hvort eð er. En –– ég á bágt með tilhugsunina um að taka mér of mikið frí. Ég er nýkominn úr jólafríi sem endist mér allt árið, tel ég mér trú um. Sú tilfinning felst öll í vanmættinum sem ég enn finn stundum fyrir. Af því að eins vont og það var þegar enginn hafði trú á mér, þá var það ennþá verra þegar ég hafði ekki trú á mér sjálfur. Og kannski snýst þetta blogg dálítið um það. Baráttuna við að halda trúnni.

Ég veit alveg að ég get þetta, að ég er fær. Ég veit það bara mismikið eftir því hvaða dagur er og hvorumegin ég fer fram úr rúminu þann daginn. Á hinn bóginn er það þegar ég er hvað mest viss um eigið erindi í fræðunum að ég mæti í vinnuna á sunnudegi. Hvernig ætli standi á því?

The Middle Ages’ Greatest Hits

Það var ánægjulegt að fá póst frá Amazon með uppástungum um ‘best selling medieval history’. Sér í lagi þegar engin bók í mínu fagi selst nema það standi VIKING eitthvað með hástöfum á kápunni. Sem er aftur á móti ergilegt þar sem allt víkingatal er beinlínis villandi. Boethius var á listanum. Boethius bestseller stuðlar fallega.

Reykingafólkið með rjúkandi kaffibollana sína utan við Árnagarð færir mér nostalgíu. Hálft ár síðan ég hætti að reykja á morgun.

Því meira sem ég les af Samakenningu Hermanns Pálssonar því sannfærðari verð ég. Ekki vegna þess að Hermann færi svo sterk rök fyrir máli sínu, þau færir hann sárafá þegar upp er staðið, heldur vegna þess hversu sjúklega mörg dæmi hann telur upp sem ljóslega eru hafin upp yfir handahóf (það eru raunar ekki nándar nærri öll dæmin hans, en góðu dæmin tala sínu máli aftur á móti). Ég er spenntur fyrir möguleikunum. Fræði eiga enda að vera spennandi; ólýsanlega óskiljanleg er mér sú hugmynd að fræði séu þurrt og leiðinlegt staðreyndastagl. Jafnvel leiðinlegustu fræði eru áhugaverð í sjálfum sér. Nema kannski viðskiptafræði.

Höfundur Njálu og Færeyingasögu

Það getur verið gaman að fylgjast með umræðum á Facebook. Nú er ég til að mynda hæfilegur aðdáandi Einars Kárasonar sem þó nýverið lét í ljós þá þekkingarfræðilegu afstöðu að hafi „dr. phil. Helgi Guðmundsson“ sýnt fram á eitthvað sem Einar er sammála þá hljóti það að vera rétt, en andmæli Viðar Hreinsson því þá sé það til marks um „standardskýringar norræna fræðaskólans“ sem sé auðvitað eintóm þvæla.

Það er raunar fyndið að þeir fræðimenn sem helst væru sammála Einari eru dauðir og uppnefndir forsvarsmenn Íslenska skólans. Hinn langþreytti frasi um standardskýringar norræna fræðaskólans á nefnilega best við þessa hálfgleymdu karla sem viðhöfðu dýrkun á meintum höfundum miðaldarita, þessa sömu og Íslendingar hamast enn við að hampa einsog engar framfarir hafi átt sér stað í norrænum fræðum síðan snemma á síðustu öld. En Einar verður víst að hafa það sem honum þykir hljóma best, einsog hendir bestu menn.

Hið daglega registur

Mér hefur fundist ég hafa ná að gera heilan helling síðan ég kom úr jólafríi (hvenær sem það annars var, varla meira en vika síðan). Ég hef sent umsókn um þátttöku í málstofu í Oxford í júlí, þar sem ég verð hvort eð er á ráðstefnu í Leeds um sama leyti. Þar verð ég með erindi sem annað hvort verður afskaplega vinsælt eða ofboðslega óvinsælt. Það getur alltaf brugðið til beggja vona um slíkt. Ég verð einnig með fyrirlestur á Hugvísindaþingi í mars (það kom í ljós fyrir um tveim dögum) svo þá hef ég að einhverju að stefna. Grein í bígerð um sama efni sem er hálfskrifuð. Áhugaverðara efni fyrirfinnst víst ekki, jafnvel þótt víða væri leitað.

Ég hef líka sent styrkumsókn til tveggja rannsóknasjóða og bráðum fer ég að vinna í annarri umsókn í þriðja sjóðinn. Ég hef að mestu leyti undirbúið kennslu fyrir janúar, í námskeiði sem ég er aðstoðarkennari í. Á aðeins eftir að fá athugasemdir frá aðalkennaranum. Ég hef fundað. Ég hef lesið greinar. Ég hef lesið í (góðum, til allrar hamingju) bókum. En mest er um vert að ég hef svarað tölvubréfum jafnharðan og mér hafa borist þau. Það er nú aldeilis meira en hægt er að segja um suma. Eitt minna mörgu áramótaheita er svo að svara einum aumingjans manni sem ég hef vanrækt, en sá sendi mér tölvuskeyti í september.

Svo hef ég unnið í nokkrum bókum. Það er mesta furða að maður verði ekki geðveikur á svona verkefnaflakki, en þvert á móti þá virðist það gefa orku. Eitt verkefni sligar, þrjú styrkja, fimm er kannski pushing it, sem sagt er.

Auðvitað hef ég ekki gert allt þetta á einni viku. Ég hef unnið í þessu flestu í langan tíma. En þegar hlutirnir hlaðast upp svona þá finnst manni sem maður hafi gert heilu ósköpin. Og já, svo ég svari einu af mínum fjölmörgu aðdáendabréfum: ég hef hugleitt að endurnefna bloggið Innsýn í Fílabeinsturninn, en agentinn minn telur að það væri ef til vill óheppilegt í markaðslegu tilliti og ég hlýt væntanlega að kyssa vöndinn rétt einsog aðrir.

Lukkunnar laufgosi

Ég er afskaplega heppinn maður. Það er ekkert svo langt síðan ég hætti að gera kröfur um að fá mikið í lífinu og fór að gera meiri kröfur til sjálfs mín í staðinn (segi ég og hljóma einsog pseudóintellektúalinn Paulo Coelho), en síðan þá hef ég fengið meira en mér finnst ég í raun hafa átt tilkall til.

Ég á konu sem elskar mig og stjúpdætur sem tóku mér vel frá upphafi. Mér hafa hlotnast meiri tækifæri til menntunar en ýmsum vinum mínum (sem ekki njóta þeirra forréttinda að geta kvartað undan LÍN), og ég hef fengið að stunda nákvæmlega það nám sem ég vildi. Ég var reiðubúinn að stunda það hvar sem er í raun en örlögin höguðu því þannig (ekki í alvörunni, þetta er orðatiltæki) að ég fann ástina og námið í sama landi. Og ég er svo heppinn að hún bæði skilur áráttuna þar sem hún hefur sjálf lokið doktorsnámi (og doktorsnám er, eftir því sem ég kemst næst, áralöng æfing í áráttuhegðun) og hefur þolinmæði gagnvart henni.

Allt nám mitt til þessa hef ég stundað með það að markmiði að gera það sem ég geri núna. Það hefur verið draumur minn síðan í menntaskóla, lítilfjörlegur sem hann annars er. Ég er líka svo heppinn að ég hef aðstöðu til þess starfa hjá Hugvísindastofnun, mér að kostnaðarlausu. Þar get ég setið umkringdur bókunum mínum við rannsóknir allan liðlangan daginn. Ég hef ekki fleiri lífsmarkmið en ást og visku og á hverjum degi reyni ég að rækta hvorttveggja (kannski ég prófi að skrifa bók í nafni Coelhos og sjái hvernig hún selst).

On monsters: an unnatural history of our worst fears eftir Asma beið mín á pósthúsinu í gær og ég er búinn að lesa rúman þriðjung af henni. Þrjár aðrar eru enn á leiðinni: Monsters: evil beings, mythical beasts, and all manner of imaginary terrors eftir Gilmore, Monsters, marvels and miracles: imaginary journeys and landscapes in the middle ages, og bók næstum því sama titils, Marvels, monsters, and miracles: studies in the medieval and early modern imaginations. Það er víst nóg annað að lesa meðan ég bíð eftir þessu. Ég hlýt að teljast lánsamur að hafa tímann til að lesa þetta.

Skemmtileg tenging

Kannski vantaði hann bara knús

Ég prófaði í dag að nota Google Scholar, í fyrsta sinn síðan hann var glænýr. Nú vildi ég að ég hefði verið duglegri að nota hann. Þar fann ég ýmislegt utan míns fræðasviðs sem ég þó get stuðst við í skrímslarannsóknum. Til dæmis þessa grein sem birtist í Journal of Experimental Psychology, en í upphafi hennar segir:

Belief in the existence of supernatural beings is a cultural universal. Every culture observed by anthropologists or unearthed by archeologists has endorsed beliefs and practices predicated on the existence of human-like beings with non-human properties, such as beings who change shape, beings who read minds, or beings who control the weather. Belief in the existence of supernatural beings is widespread not only across cultures but within cultures as well (bls. 1123).

Samt neita margir fræðimenn að horfast í augu við þetta. Merkilegt.

Önnur grein sem ég fann og ætla að lesa fljótlega er The plural of ‘anecdote’ can be ‘data’: statistical analysis of viewing distances in reports of unidentified large marine animals 1758-2000. Greinarhöfundur telur að lýsingar fólks á sæskrímslum séu nægilega nákvæmar og komi allar heim og saman á þann veg að ætla megi að mörg þeirra hafi verið til í raun og veru, og séu það jafnvel enn, þau liggi bara ófundin í mestu djúpunum.

Ég skal ekkert um það segja, en mér finnst þetta áhugavert. Það er óvænt tengingin á milli greinanna tveggja sömuleiðis.

L’étranger e(s)t le monstre

Að skipta úr Edgar Allan Poe yfir í Rudyard Kipling er einsog að koma ofan af Vatnsskarði í blindbyl niður í Skagafjörð um sumar. Þar á ég við ritstílinn en ekki efnið. Öll viðbrögð ég-sins (allar söguhetjur Poes eru ég) í The Fall of the House of Usher (ekki „tónlistarmannsins“) eru yfirdrifin, úr samhengi við aðstæður; ég-ið er myrkfælin „dramadrottning“. Svo er hann rasisti, sem passar við skrímslateóríuna mína; hinar villtu þjóðir eru, í mannkynssögunni, ófreskjur. Kipling hefur oft verið tengdur við kólóníalisma, ekki síst af eftirlendufræðingum, en þrátt fyrir alla hans hvítu byrði þá finnur maður ekki hjá honum þá skoðun að múslimar séu ómennskir. Þvert á móti gætu hörðustu dómarnir sem finna má í The Man Who Would Be King allt eins verið lýsing hans á Lundúnum ef maður aðeins skiptir út indversku terminólógíunni.

~

Í hryllingsbókmenntum (kvikmyndir teljast þar með) er lausnin alltaf fólgin í einni bók, eða einhverju einu ítemi öðru. Hafið þið tekið eftir þessu? Söguhetja fer til sálfræðings/galdralæknis eftir að hafa lent í yfirnáttúrulegum hremmingum og viðkomandi segir henni að lesa þessa bók. Svo reynist svarið liggja þar. Galdra-Loftur leitar einnar galdrabókar, Rauðskinnu, sem á að leysa öll hans vandræði (lesist: valdafíkn). Jack Nicholson í Wolf er uppálagt að lesa eina tiltekna bók, sem hann afþakkar. Hann fær þá einn tiltekinn verndargrip sem á að afúlfa hann, ef svo má að orði kveða. Hann hættir að nota hann þótt ljóst sé að gripurinn virkar. Í Dumasarfélaginu er það ein bók, sem varðveist hefur í þrem frábrugðnum eintökum af annarri bók, en allt annað er fals. H. P. Lovecraft var auðvitað með Necronomicon.

Þetta sama má svo, sjálfsagt engum til furðu, finna í þeim samfélögum eða undirsamfélögum – líklega má kalla það menningarkima – sem aðhyllast einhverja dulspeki. Sumum nægir einfaldlega að lesa eina uppdiktaða Necronomicon –hverja af þeim mörgu bókum sem ganga undir því heiti sem er – eða nokkrar svoleiðis, til að þykjast hafa höndlað sannleikann. Mér finnst það vera merkileg hugmynd, að telja að sannleikur einhvers máls geti leynst í einni bók, hvað þá heils heims. Kannski finnst mér það ekki síður merkilegt af því að einhvern tíma var ég haldinn þessari sömu ranghugmynd um bækur. Til þess að komast að smávægilegum sögulegum sannleik þarf ég hinsvegar að lesa heil ógrynni af bókum. Framsetningin er auðvitað auðveldari svona, og hugmyndin er heillandi, að finna eina gamla skræðu í gleymdu bókasafni og leysa með henni gátur. Poe var alltaf með þetta „forgotten lore“. En séð utan frá mætti líka segja að hryllingsheiminn hrjái akademísk leti.

Hvað er skrímsli?

Skrímsli eftir Áslaugu Jónsdóttur

Hvað er skrímsli? Sé íslenska orðinu slegið upp í Google finnur maður myndir úr skrímslabókum Áslaugar Jónsdóttur og Disneymyndinni Monsters Inc., en einnig koma fram myndir af einni ófreskjunni úr myndinni El laberinto del fauno og meintu skrímsli sem skolaði upp í fjöru í Montauk fyrir fjórum árum sem ég fæ ekki betur séð en að sé hundur. Leit að orðinu monster færir okkur á hinn bóginn auglýsingar fyrir orkudrykk.

Við þekkjum skrímslið á því að það er öðruvísi en önnur dýr. Raunar er það oft blanda úr öðrum dýrum, óskapnaður í kristilegum skilningi, og við höfum lært að dýr sem ber eiginleika margra dýra í senn er vanskapað, jafnvel af hinu illa. Griffill er blanda af erni og ljóni, mantíkóra er blanda af ljóni og manni. Andstæðan á milli hins náttúrulega og ónáttúrulega verður óskýrari því meiri sem líkindin á milli okkar og hins eru. Menn eru ekki dýr, og dýr sem sækir líkindi til manna er ófreskja. Mestu ófreskjurnar eru þær sem við fyrstu sýn virðast vera mennskar: afturgöngur, uppvakningar, vampírur. Þær eru grótesk afbökun á fullkomnu sköpunarverki Guðs. Það er ekki síst í gegnum trúarbrögð sem okkur er kennt að hata þær.

En það er ekki endilega að svo miklu leyti vegna þeirrar perversjónar á hinu mannlega og náttúrulega sem skrímsli eru svo hötuð, heldur einmitt vegna þess að þau spegla okkar eigin viðhorf sem við kannski þorum ekki að horfast í augu við. Í grunninn er skrímslið við. Við erum skrímslið. Þess vegna er nálgun Áslaugar Jónsdóttur kannski sú sem er mest blátt áfram, því hún leiðir alveg af hugmyndinni um skrímslið sem spegil sjálfsins; skrímslin hennar borða, fá flensu og lesa fyrir svefninn undir sænginni sinni. Og þegar við sjáum að þau eru einsog við, þá lærum við líka að hætta að óttast þau. Sú niðurstaða er eins gömul og skrímslasagan.

Grunnur að skrímslafræðum

Leslistar eru merkileg fyrirbæri. Ég get sett saman svoleiðis lista og fundist alveg augljóst samhengi á milli verkanna, jafnvel að rannsóknarefnið hljóti öllum að vera dagljóst sem sjá hvað ég les, en þannig er það auðvitað ekki. Fyrir hverjum og einum hafa slíkir listar ólíka merkingu, jafnvel enga merkingu. Ef ég segði að ég hefði nú keypt skrímslabókina eftir David Gilmore í regnskógi alnetsins Amazon, og Annál pláguársins eftir Defoe, ofan í allt hitt sem ég nefndi í gær, hvað ætli það segði lesendum þessa bloggs um viðfangsefni mín? Ætli það kæmist nálægt einhverri svipaðri hugmynd, eða myndi reynsla þess og áhugamál vekja með þeim einhverjar aðrar, óskyldar hugmyndir sem mér hefðu ekki hugkvæmst? Ég held það. Þetta eru líka tvö verkefni sem ég vinn að, annað er markvisst en hitt snýst eingöngu um að rekja almenn þemu. Þegar allt kemur til alls reynist þetta svo kannski vera sama verkefnið. Grunnur að skrímslafræðum. Kannski munu einhverjir fleiri en ég hafa áhuga á þessu áður en yfir lýkur.

Vampírur og skrímsli

Bloggið er hinn nýi tjáskiptamiðill er hinn gamli tjáskiptamiðill. Einu sinni þótti bloggið sjálfhverft. Það var löngu fyrir daga Facebook.

Ég held ég taki Ingólf mér til fyrirmyndar og bloggi hugleiðingar mínar um ýmis viðfangsefni mín. Eða – ég hef lengi ætlað mér að gera það, og var byrjaður að ætla að gera það enn einu sinni í kvöld, þegar ég rambaði á bloggið hans Ingólfs. Og nú er ég búinn að tengja á bloggið hans. Þetta er einsog í gamla daga.

Fyrsta myndin sem ég horfði á í heilu lagi á nýju ári (á nýársnótt raunar eftir að konan mín var sofnuð) var upprifjun, Shadow of the Vampire, sem ég hafði ekki séð í rúman áratug, síðan áður en ég byrjaði að blogga. Hún fjallar um hliðstæðan veruleika þar sem vampíran í Nosferatu Murnaus var í raun og veru vampíra sem þurfti að múta með blóði svo að hægt væri að leikstýra henni. Engin sérstök hugmynd svosem en myndin er góð.

Ég er að lesa um vampírur, bók eftir Tony Thorne, Children of the night: of vampires and vampirism. Ég keypti hana fyrir nær nákvæmlega tólf árum en hef ekki lesið fyrr en nú. Helsti ljóðurinn á þeirri bók er skipulagsleysið, hún er of mikið popp fyrir strúktúr. Annar galli er að hún er ekki nógu fræðilega unnin; fyrir vikið get ég ekki treyst einni einustu heimild nema ég lesi hana sjálfur. Synd hversu margar þeirra eru á slavneskum málum. Þriðji hnökrinn er að höfundur fer út fyrir sérsvið sitt sem eru málvísindi og því er hann ef til vill ekki eins trúverðugur og ella. Þrátt fyrir þessa ljóði á bókinni getur gagnrýninn lesandi grætt mikið á því að lesa hana. Svo kostar hún sama og ekkert á Amazon núorðið.

Af öðrum bókum þá bíð ég nú eftir On monsters: an unnatural history of our worst fears eftir Stephen Asma. Sæborgin hennar Úlfhildar Dagsdóttur mun vera svipað uppbyggð og fjallar um skylt efni og sömuleiðis langar mig að lesa þessa hér eftir David Gilmore (ekki þennan úr Pink Floyd). Á aðventunni sogaðist ég ofan í Dumasarfélagið hans Pérez-Reverte og ætlaði í kjölfarið að slátra Nafni rósarinnar yfir jólin en hef svo ekki nennt að takast á við hana, frestaði henni fyrir vampírur. Sennilega les ég Drakúla í kjölfarið sem ég hef einhverra hluta vegna alltaf litið á sem litlu systur Frankensteins, sem er vel að merkja æðisleg bók. Þá hef ég í hyggju að rifja upp Poe og Lovecraft og, ef ég endist, lesa Paradísarmissi í fyrsta skipti í heild sinni (ég var ekkert sérlega impóneraður þegar ég reyndi stuttlega við hana fyrir nokkrum árum).

Sumar nefndra bóka hafa að gera með doktorsverkefnið mitt, aðrar ekki, eða að minnsta kosti ekki beint, en það eina sem ég endist til að lesa utan skyldunnar þessi misserin er alltaf að einhverju leyti tengt efninu. Ég hef því látið bókaflóðið eiga sig þetta árið og þess í stað lesið um ferðalag heilags Brendans og ævisögu Árna Magnússonar (aftur). Í annarri þeirra eru skrímsli en í hinni brenna handrit. Ég veit ekki hvort er hryllilegra.

Og hverju skilar þessi lestur? Tja, eitthvað er farið að fæðast í höfðinu á mér, og ekki bara eitthvað um ófrýnileg vængjuð dýr, þótt þau eigi stóra hlutdeild í hugsunum mínum. Af öllum klassískum spurningum sem ég fæ um námið („hvað geturðu þá unnið við?“) hefur enginn nokkru sinni spurt mig hvort maður verði ekki skrýtinn af að pæla svona mikið í ófreskjum. Ég þori ekki að fullyrða neitt ennþá. En ég fer að klára vampírustúdíuna bráðum og þá kannski verður skrímslakompendíið komið í póstinum. Þá verður nú gaman að vera til.

Nýársraus

Ég hef aldrei verið mikið fyrir áramótaheit en nú hef ég fundið svo mikið í lífi mínu sem orðið gæti betra að það má kannski taka saman lista.

Meðal fjölmargra áramótaheita minna er að hætta að lesa íslenska fréttamiðla aðra en heimasíðu Ríkisútvarpsins, af því að þeir eru fyrirlitlegt drasl, bæði hvað varðar efnisval og framsetningu.

Óskylt áramótaheit er að liggja minna á skoðunum mínum og losa mig við lamandi átakafælni sem hefur hrjáð mig í rúmt ár. Þrátt fyrir það ætla ég líka að reyna að vera umburðarlyndari (þó ekki í garð hálfvita) og það er líklega snúnasta markmiðið.

Ég gæti ekki horft minna á sjónvarp en ég geri núna svo það getur ekki orðið að heiti, en kannski ég reyni að hlusta meira á útvarp (orðið útvarp í mínum huga merkir Rás1).

Sjálfgefna heitið sem nær því ekki einu sinni að vera markmið er að halda áfram að vera hættur að reykja. Eftir tvær vikur verður hálft ár liðið síðan ég reykti síðast og ég man ekki alveg hvernig það var. Mér finnst ennþá ofboðslega sjarmerandi hugmynd að reykja en ég gleymi því æ oftar og lengur í senn að mig langar alltaf dálítið í sígarettu, svo sú fíkn er að mestu horfin. Líklega með betri ákvörðunum síðasta árs, sem annars þaut hjá í móðu.

Á árinu 2012 ferðaðist ég minna en árið 2011 en þó ferðaðist ég heila gommu. Ég fór til Parísar með Eyju minni, en mig hafði alltaf dreymt um að fara þangað voða ástfanginn, leiðast um gömlu strætin og kyssast undir Eiffelturninum. Champs-Élysées voru vonbrigði sem ég mun seint jafna mig á, eftir allt sem ég hafði heyrt um þá eina frægustu breiðgötu heims. Ég ferðaðist tvisvar til Danmerkur og hitti í bæði skiptin góða vini bæði í Kaupmannahöfn og í Árósum, sem ég sakna ennþá ofboðslega mikið þótt mér finnist líka dálítið erfitt að koma þangað. Ég veit ekki hvaðan sú viðkvæmni kemur. Til Þýskalands fór ég tvisvar, annarsvegar í rútuferð frá Árósum að skoða Heiðabæ og Slésvík og nærliggjandi fornleifauppgröft, hinsvegar til Berlínar frá Kaupmannahöfn að heimsækja Kára Pál.

Um sumarið endurnýjaði ég kynnin við Borgarbókasafn Reykjavíkur, en til þess að geta flust til Árósa þurfti ég fyrst að hætta vinnunni þar og það var talsvert erfitt. Það var því gott að koma aftur „heim“ þótt ekki væri nema í tvo mánuði. Ég lauk meistaraprófi frá Árósaháskóla og hlaut þann fallega titil cand. mag. (sem mér finnst vera margfalt flottari en M.A.). Svo flutti ég minn fyrsta alvöru ráðstefnufyrirlestur við sama skóla og hóf doktorsnám í Háskóla Íslands, sem hefur verið ofboðslega skemmtilegt.

Að undanskildum forsetakosningunum komst held ég alveg hjá því að fylgjast með stjórnmálum á árinu sem leið og ég ætla að halda uppteknum hætti á þessu ári og gera mitt allra besta til að hunsa kosningabaráttuna í vor. Þar mun ekkert koma fram sem orðið gæti mér til upplýsingar um nokkurt einasta mál.

Þetta eru í grófum dráttum stefnumiðin fyrir nýja árið.

Köflóttu fötin hans Einars Ágústs – og jólin

Ég veit ekki hvort ég hef bloggað um þetta áður, en það rifjaðist upp fyrir mér við að máta jakka í gær þegar ég fór í Herra Hafnarfjörð, í fyrsta og eina skiptið. Ég rétt leit inn í búðina og rak samstundis augun í köflótt jakkaföt sem mig langaði í, heldur lítið falleg eftir á að hyggja, en ég hafði þau samt með mér af slánni og inn í mátunarklefa á innan við mínútu.

Þegar ég kom fram aftur, íklæddur fötunum, þá voru öll ljós í versluninni deyfð. Einhver rétti mér rauðvínsglas og þá tók ég eftir því að allir í búðinni voru ýmist með vínglös eða opnar flöskur af corona, og Einar Ágúst stóð í miðju rýminu flissandi eitthvað á meðan hann festi kapó á gítarinn. Áður en ég vissi af hafði jarmagutlarinn spurt hvern mann í herberginu hvort hann væri þá farinn, og í fagnaðarópunum sem fylgdu spurði náunginn sem hafði rétt mér vínglasið hvernig ég þekkti Magga. Þá kom auðvitað upp úr kafinu að ég þekkti engan Magga. Búðin var lokuð og einhver starfskrafturinn, vinur Einars Ágústs, átti afmæli.

Ég hefði getað gengið út í fötunum, en samviskan leyfði mér ekki annað en að spyrja hvort ég gæti samt keypt þau þótt búðin væri lokuð. Það mátti ég sannarlega og fékk þennan líka ágæta afmælisafslátt. Og eftir að vinur Magga hafði klippt af mér miðana fór ég í fötunum, fannst einhver stemning í því. Þegar ég var kominn heim mundi ég eftir þessu sem ég ætlaði að spyrja um í versluninni; nefnilega hvernig stæði á því að ég gæti ekki hneppt jakkanum svo vel væri en buxurnar væru samt nægilega víðar til að rúma bæjarstjórabumbu. En þetta hafði gleymst og búið að greiða fötin.

Ég get þannig lagað notað buxurnar ef ég herði beltið upp að sársaukamörkum og fel fellingarnar undir jakkalafinu. Það er bara ekki sérlega smart, og það er auk þess óþægilegt. Jakkinn er líka úr ódýru efni sem hefur krumpast svo varla verði slétt úr, auk þess get ég ekki hneppt honum. Svo eru fötin bara ekkert falleg hef ég komist að. Heldur léleg kaup það.

En það er nú eitthvað annað með þennan jakka sem ég keypti í gær handa sjálfum mér í jólagjöf frá henni ömmu minni. Það er sko jakki sem endast mun valdatíð sólkonungs Íslands herra Ólafs. Og A Christmas Card From a Hooker in Minneapolis kórónaði svo jólastemninguna í hátalarakerfi Kringlunnar. Mikið vona ég að textinn hafi síast inn í hauskúpur hins hamstola, kaupóða skríls sem tróðst þarna um rýmið einsog nautgripir. Ég yfirgaf Kauphöllina með ljúfa jólaglöggsangan fyrir vitunum, sjálfsagt ímyndaða. Blessuð jólin á sínum stað. Og ástin í loftinu.